Tại Hội nghị Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo năm 2026, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đưa ra chỉ đạo về việc nâng cao chất lượng giáo dục thông qua giải pháp giảm tải áp lực cho giáo viên. Để từng bước đẩy lùi bệnh thành tích trong giáo dục, yêu cầu cắt giảm tối thiểu 50% các hội thi, phong trào thi đua và danh hiệu chưa đem lại hiệu quả thiết thực.

Yêu cầu này phản ánh đúng thực trạng đang tồn tại trong môi trường học đường nhiều năm qua, khi hệ thống các cuộc thi phong trào phát sinh nhiều bất cập trong khâu tổ chức và đánh giá.

Bất cập từ các hội thi mang tính phong trào và bệnh thành tích trong giáo dục

Nhiều năm qua, mục tiêu ban đầu của các hội thi giáo viên giỏi hay phong trào thi đua vốn nhằm kích thích sự sáng tạo và chia sẻ phương pháp giảng dạy hiệu quả. Thế nhưng, dưới áp lực chỉ tiêu và bệnh thành tích trong giáo dục, không ít cuộc thi đã dần mang tính trình diễn tốn kém và xa rời thực tế.

Để có một tiết dạy dự thi đáp ứng đầy đủ các tiêu chí, toàn bộ hệ thống từ tổ chuyên môn, ban giám hiệu cho đến học sinh đều phải dành nhiều thời gian và áp lực để tập luyện.

Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ những tiết dạy được chuẩn bị kỹ lưỡng ấy gần như không thể tái hiện trong điều kiện giảng dạy bình thường.

Thực trạng chuẩn bị thiếu tính thực tế này đang gây ra nhiều hệ lụy cho môi trường học đường. Học sinh trong các lớp học đại diện phải luyện tập trước các thao tác giơ tay và thuộc lòng câu trả lời để tiết dạy diễn ra trơn tru.

Bên cạnh đó, các giáo cụ, mô hình học tập được đầu tư cầu kỳ chỉ phục vụ trong vài chục phút chấm thi rồi không còn giá trị sử dụng lâu dài, gây lãng phí kinh phí và công sức.

Không những vậy, việc gắn chặt kết quả hội thi với tiêu chí xếp loại nhà trường và danh hiệu cá nhân còn vô tình nuôi dưỡng bệnh thành tích trong giáo dục. Điều này tạo ra những bất cập trong khâu đánh giá, khiến nhiều giáo viên có năng lực chuyên môn tốt e ngại tham gia, trong khi một số trường hợp đăng ký chủ yếu để hoàn thiện hồ sơ thi đua theo quy định.

Giáo viên mất những gì khi phải chạy theo hội thi mang tính hình thức?

Mục tiêu lớn nhất của việc cắt giảm các hội thi mang tính phong trào là trả lại thời gian cho giáo viên tập trung vào công việc chuyên môn hằng ngày thay vì dành thời gian cho các hoạt động thi đua hình thức.

Thực tế cho thấy, một đợt hội thi thường kéo dài từ vài tuần đến vài tháng. Trong suốt thời gian này, việc phải dồn phần lớn công sức để làm hồ sơ, hoàn thiện giáo án và luyện tập tiết dạy mẫu khiến thời gian dành cho các nhiệm vụ chuyên môn thường nhật bị thu hẹp đáng kể.

Giáo viên có ít điều kiện hơn để phụ đạo, hỗ trợ nhóm học sinh tiếp thu chậm, đồng thời việc trao đổi, phối hợp với phụ huynh về tình hình học tập của các em cũng bị hạn chế.

Bên cạnh đó, việc đầu tư nghiên cứu và đổi mới phương pháp giảng dạy cho từng lớp học cụ thể hằng ngày cũng khó đạt hiệu quả cao.

Nói cách khác, khi thời gian của người thầy bị chi phối bởi các quy định và áp lực thi đua, chất lượng học tập của học sinh trong mỗi giờ học bình thường sẽ trực tiếp chịu ảnh hưởng.

Không chỉ cắt giảm, mà phải đổi mới từ bản chất

Cắt giảm 50% số lượng các cuộc thi hình thức là bước đi cần thiết, nhưng cắt giảm không có nghĩa là cào bằng hay loại bỏ hoàn toàn các hoạt động chuyên môn. 

Mục tiêu cuối cùng không nằm ở con số cắt giảm, mà ở sự thay đổi bản chất của các phong trào nhằm trị dứt điểm bệnh thành tích trong ngành giáo dục.

Nếu một cuộc thi chỉ sinh ra để lấy danh hiệu hoặc phục vụ cho các chỉ tiêu thi đua vô hình, việc mạnh dạn loại bỏ là điều tất yếu. 

Trái lại, những không gian thực sự giúp giáo viên học hỏi phương pháp mới, chia sẻ kinh nghiệm và lan tỏa cách làm hiệu quả vẫn cần được trân trọng và duy trì.

Để sự thay đổi đi vào chiều sâu, cần tập trung vào hai chuyển dịch cốt lõi:

Thay đổi thước đo đánh giá: Cần đưa các hội thi về đúng môi trường giảng dạy thường nhật thay vì dựa trên các tiết dạy được chuẩn bị kịch bản trước.

Thước đo năng lực chuyên môn của giáo viên phải được ghi nhận qua hiệu quả giảng dạy hằng ngày, mức độ tiến bộ của học sinh và tính ứng dụng thực tiễn của các giải pháp sư phạm.

Thay đổi mục tiêu tham gia: Phải chuyển dịch tư duy từ "thi để lấy danh hiệu" sang "chia sẻ để cùng phát triển", các hoạt động chuyên môn nên được tổ chức theo hướng diễn đàn chia sẻ kinh nghiệm. 

Chỉ khi trút bỏ được áp lực chỉ tiêu hay nghĩa vụ xếp loại, thầy cô mới có thể chủ động tìm đến các phong trào bằng tinh thần học hỏi và sáng tạo tự nhiên nhất.

Chỉ đạo cắt giảm các hội thi mang tính hình thức từ Bộ Giáo dục và Đào tạo là quyết sách cần thiết nhằm gỡ bỏ áp lực từ bệnh thành tích trong giáo dục, đưa hoạt động nhà trường trở về đúng giá trị cốt lõi. 

Khi thầy cô được giải phóng khỏi những gánh nặng hành chính không thiết thực, mỗi giờ học bình thường sẽ thực sự trở thành trung tâm của chất lượng giáo dục.