Góc nhìn pháp lý về việc mua vàng "trên giấy"

Theo Luật sư Nguyễn An Bình (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội), bản chất của giao dịch này là hợp đồng mua bán có thỏa thuận về thời điểm giao hàng. Trong đó, bên bán có nghĩa vụ giao đúng số lượng, chất lượng vàng theo cam kết; bên mua có nghĩa vụ thanh toán theo thỏa thuận. Khi hợp đồng được xác lập đầy đủ, có chứng từ hoặc xác nhận của doanh nghiệp, quyền và nghĩa vụ của các bên được pháp luật bảo vệ.

Như vậy, việc mua bán do các bên thỏa thuận trên cơ sở hợp đồng và hình thức người mua thanh toán trước, nhận vàng vào thời điểm sau thì không bị pháp luật cấm, nếu giao dịch được xác lập rõ ràng và hợp pháp.

Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định hoạt động kinh doanh vàng phải do các tổ chức, doanh nghiệp được cấp phép thực hiện. Do đó, tính hợp pháp của giao dịch còn phụ thuộc vào việc bên bán có đủ điều kiện kinh doanh theo quy định hay không.

Mua vàng “trên giấy” là gì? Vì sao vẫn phổ biến?

Trong bối cảnh thị trường vàng biến động, hình thức thanh toán trước, nhận vàng theo lịch hẹn ngày càng trở nên phổ biến nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro cho người mua. Nếu bên bán gặp sự cố, người mua buộc phải tự bảo vệ quyền lợi; trong trường hợp giá vàng giảm, vẫn phải nhận theo mức giá đã thanh toán. Về bản chất, đây là một dạng giao dịch mang tính “kỳ hạn”, song lại thiếu vắng các cơ chế bảo vệ như trên thị trường tài chính chính thức.

“Mua vàng trên giấy” thực chất là giao dịch dân sự giữa người mua và tiệm vàng, nhưng không có hóa đơn tài chính, chỉ có giấy viết tay hoặc ký hiệu nội bộ.

Nguyên nhân chính được hình thành do thói quen tích trữ vàng lâu năm của người dân, nhất là ở các tiệm vàng đã trở thành các địa chỉ truyền thống, tin cậy của cộng đồng. Đồng thời, nhiều người cũng muốn giao dịch nhanh, gọn, chỉ cần tin tưởng nhau là được nên đã lựa chọn cách nhận "giấy", đảm bảo chắc chắn có thể nhận được vàng? Chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh pháp lý ngày càng siết chặt, hình thức này đang tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Ngày 25/12/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 340/2025/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng. Trong đó quy định rõ mức phạt đối với các vi phạm trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, mua - bán vàng miếng; mua, bán ngoại tệ; góp vốn, mua cổ phần, cổ phiếu; nhận tiền gửi… 

Theo đó, các với hành vi mua, bán vàng miếng với tổ chức tín dụng hoặc doanh nghiệp không có giấy phép kinh doanh mua, bán vàng miếng; sử dụng vàng làm phương tiện thanh toán... có thể bị xử phạt với nhiều mức phạt vi phạm khác nhau, mức phạt tiền có thể từ 10 - 20 triệu đồng. 

Các chuyên gia cũng khuyến nghị, người dân cần thận trọng nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường như mức giá chào bán thấp hơn đáng kể so với thị trường, thời gian giao hàng kéo dài, điều khoản hợp đồng thiếu rõ ràng về trách nhiệm khi chậm giao, hoặc thông tin về nguồn cung và năng lực doanh nghiệp không minh bạch.

Khi thị trường ngày càng minh bạch và được quản lý chặt chẽ, việc có hóa đơn, chứng từ hợp lệ không chỉ là thủ tục, mà là “tấm lá chắn” bảo vệ quyền lợi của chính người mua.