Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đề nghị rà soát, cắt giảm ít nhất 50% các hội thi, phong trào và danh hiệu còn nặng tính hình thức để thầy cô có thêm thời gian nghiên cứu, xây dựng bài giảng, chăm sóc và nâng đỡ từng học sinh còn yếu kém. Chủ trương này nhận được nhiều sự quan tâm và đồng tình của đông đảo giáo viên trong bối cảnh áp lực công việc của thầy cô ngày càng lớn.

Nên dừng các hội thi giáo viên giỏi ở nhiều cấp

Trước hết, cần xem xét việc chấm dứt các cuộc thi giáo viên dạy giỏi, giáo viên chủ nhiệm lớp giỏi và tổng phụ trách Đội giỏi ở cấp trường, cấp xã (phường), cấp tỉnh (thành phố).

Không thể phủ nhận rằng các hội thi này từng có vai trò khuyến khích giáo viên đổi mới phương pháp, chia sẻ kinh nghiệm và thể hiện năng lực nghề nghiệp. Tuy nhiên, trong thực tế, quá trình chuẩn bị cho một tiết thi thường khác khá xa hoạt động dạy học hằng ngày.

Để có một tiết dạy dự thi, giáo viên phải đầu tư nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần để xây dựng giáo án, thiết kế bài trình chiếu, chuẩn bị đồ dùng, lựa chọn học sinh, tổ chức dạy thử và hoàn chỉnh các loại hồ sơ. Nhiều người còn phải nhờ đồng nghiệp hỗ trợ trang trí lớp học, chuẩn bị thiết bị hoặc tập trước cho học sinh cách phối hợp trong tiết dạy.

Khi đó, tiết thi có thể rất sinh động nhưng chưa phản ánh đúng năng lực giảng dạy của giáo viên. Một giáo viên tận tụy, dạy tốt mỗi ngày, quản lý lớp hiệu quả và được học sinh tin yêu chưa chắc có điều kiện đầu tư cho một tiết dạy mang tính trình diễn. Ngược lại, kết quả của một tiết thi được chuẩn bị công phu cũng chưa đủ để đánh giá toàn diện chất lượng nghề nghiệp của một nhà giáo.

Đối với hội thi giáo viên chủ nhiệm giỏi hoặc tổng phụ trách Đội giỏi, áp lực hồ sơ, sáng kiến, bài thuyết trình và phần thi xử lý tình huống cũng rất lớn. Nhiều nội dung có thể được chuẩn bị theo mẫu hoặc hoàn thiện với sự hỗ trợ của tập thể, trong khi năng lực chủ nhiệm và tổ chức hoạt động giáo dục cần được đánh giá qua cả một quá trình lâu dài.

Nên bỏ cuộc thi khoa học kỹ thuật đối với học sinh trung học cơ sở

Là một giáo viên dạy bậc trung học, tôi cũng đề nghị xem xét dừng cuộc thi khoa học kỹ thuật dành cho học sinh trung học cơ sở, chỉ duy trì ở cấp trung học phổ thông. Thực tế cho thấy một số dự án của học sinh trung học cơ sở có nội dung, phương pháp và sản phẩm vượt xa khả năng độc lập của lứa tuổi. Khi áp lực giải thưởng xuất hiện, cuộc thi có nguy cơ trở thành cuộc chạy đua giữa người lớn thay vì là sân chơi khoa học của học sinh.

Ở cấp trung học phổ thông, học sinh đã có nền tảng kiến thức tốt hơn, khả năng tư duy độc lập rõ hơn và có thể tiếp cận phương pháp nghiên cứu một cách nghiêm túc. Vì vậy, cuộc thi khoa học kỹ thuật nên được duy trì ở cấp này nhưng phải kiểm soát chặt chẽ tính trung thực, mức độ tham gia thực chất của học sinh và giá trị ứng dụng của đề tài.

Đối với học sinh trung học cơ sở, thay vì tổ chức thi quy mô lớn, nhà trường có thể tổ chức ngày hội trải nghiệm STEM, triển lãm sản phẩm học tập hoặc các dự án nhỏ trong lớp. Hoạt động nên chú trọng quá trình khám phá, không đặt nặng giải thưởng và không yêu cầu hồ sơ phức tạp.

Không biến nhà trường thành nơi "gánh" phong trào địa phương

Một nội dung khác cần cắt giảm quyết liệt là các cuộc thi, phong trào do xã (phường), đoàn thể hoặc cơ quan bên ngoài ngành giáo dục phát động nhưng lại giao chỉ tiêu cho trường học.

Trong thực tế, cứ mỗi đợt tuyên truyền, kỷ niệm hoặc phát động phong trào, trường học thường được yêu cầu huy động giáo viên, học sinh tham gia viết bài, vẽ tranh, quay video, thiết kế sản phẩm, thi trực tuyến, tham dự lễ ra quân hoặc các hoạt động chủ yếu nhằm chụp ảnh, lập hồ sơ và hoàn thành báo cáo phong trào

Có những hoạt động phù hợp với mục tiêu giáo dục, giúp học sinh nâng cao nhận thức về an toàn giao thông, bảo vệ môi trường, phòng chống bạo lực hoặc chăm sóc sức khỏe. Những hoạt động như vậy vẫn nên được tổ chức nhưng phải được chọn lọc, tích hợp hợp lý vào chương trình giáo dục.

Ngược lại, các phong trào chủ yếu nhằm bảo đảm số lượng người tham gia, hoàn thành chỉ tiêu báo cáo hoặc tạo không khí cho địa phương thì không nên chuyển áp lực vào trường học. Đặc biệt, không được lấy tỷ lệ giáo viên và học sinh tham gia làm căn cứ đánh giá thi đua của nhà trường.

Tinh giản các cuộc thi và phong trào hình thức không phải là làm nghèo đời sống học đường, mà là lựa chọn lại những hoạt động thật sự có ích cho sự phát triển của học sinh. Đó cũng là cách để giáo dục tập trung đúng vào nhiệm vụ cốt lõi, nâng cao chất lượng dạy học và sự phát triển toàn diện của học sinh.