Việc chuyển từ mô hình thi tập trung một lần sang tổ chức thi tốt nghiệp trung học phổ thông linh hoạt nhiều đợt được kỳ vọng sẽ giải tỏa áp lực cho thí sinh và tối ưu hóa công tác quản lý. 

Tuy nhiên, việc đổi mới kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông là bài toán phức tạp, đòi hỏi chuẩn hóa cao về công nghệ, hạ tầng và độ công bằng.

Mô hình vận hành kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông trên máy tính

Theo Đề án do Bộ Giáo dục và Đào tạo hoàn thiện, phương thức tổ chức kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông trong giai đoạn mới sẽ gắn liền với chuyển đổi số và tự động hóa quy trình vận hành.

Lịch tổ chức thi sẽ được sắp xếp linh hoạt theo cụm địa phương. Thay vì bắt buộc cả nước tổ chức thi đồng loạt cùng thời điểm, kỳ thi có thể chia thành nhiều đợt trong các khung thời gian khác nhau, giúp giảm thiểu rủi ro thời tiết cực đoan và hạn chế áp lực giao thông.

Hình thức bài thi tốt nghiệp trung học phổ thông cũng đa dạng hơn khi thí sinh có thể chọn thi từng môn riêng lẻ hoặc bài thi tổng hợp tùy theo lộ trình học tập và mục tiêu cá nhân.

Quy trình vận hành kỳ thi được tự động hóa tối đa từ khâu mã hóa đề thi, phân phối bài thi, ghi nhật ký thao tác, giám sát phòng thi đến tự động chấm thi khách quan nhằm triệt tiêu sự can thiệp chủ quan của con người.

Trên thực tế, mô hình vận hành này đã được đưa vào giai đoạn chạy thử nghiệm nhằm đánh giá tính khả thi. Trước đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai thi thử nghiệm trên máy tính với hơn 34.000 thí sinh cùng gần 120.000 lượt thi để kiểm tra hệ thống. 

Đến năm 2026, phạm vi thử nghiệm tiếp tục được mở rộng tới 15 tỉnh, thành phố (tại 143 cơ sở giáo dục) với hơn 36.000 thí sinh và khoảng 143.000 lượt thi, bước đầu khẳng định khả năng đáp ứng của hệ thống hạ tầng cũng như phần mềm quản lý.

3 bài toán cần lời giải khi chia nhiều đợt thi tốt nghiệp trung học phổ thông

Mặc dù mô hình thi tốt nghiệp trung học phổ thông nhiều đợt mang lại nhiều ưu điểm, việc triển khai thực tế đòi hỏi giải quyết triệt để 3 bài toán lớn.

Ranh giới về thời điểm và mục tiêu của kỳ thi: Theo Luật Giáo dục, bản chất của kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông là đánh giá mức độ hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông.

Do đó, các đợt thi bắt buộc phải diễn ra sau khi học sinh hoàn thành chương trình Lớp 12, thông thường là sau ngày 31/5 hằng năm. Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông không thể dàn trải tùy ý trong năm học để tránh làm xáo trộn tiến trình dạy và học chính khóa.

Ngân hàng đề thi chuẩn hóa và thang đo quy đổi: Tổ chức kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông thành nhiều đợt đồng nghĩa với việc sử dụng nhiều bộ đề thi khác nhau. 

Ngành giáo dục phải xây dựng được ngân hàng câu hỏi thi tốt nghiệp trung học phổ thông chuẩn hóa quy mô lớn có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. 

Đồng thời, hệ thống khảo thí phải thiết lập được thang đo quy đổi tương đương về độ khó giữa các đợt thi để đảm bảo sự đồng nhất và công bằng cho thí sinh.

Khoảng cách hạ tầng kỹ thuật tổ chức thi: Sự chênh lệch điều kiện hạ tầng giữa các vùng miền đòi hỏi kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông trên máy tính phải có lộ trình triển khai phù hợp, dự kiến thí điểm từ năm 2027 trước khi áp dụng diện rộng vào năm 2030. 

Bên cạnh đó, công tác an toàn hệ thống, bảo mật dữ liệu bài thi tốt nghiệp trung học phổ thông và phương án dự phòng kỹ thuật cần được chuẩn bị chu đáo.

Tác động vận hành và khả năng kiểm soát rủi ro

Xét về mặt vận hành, việc chia kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông thành nhiều đợt mang lại những thay đổi cụ thể trong công tác tổ chức.

Trước hết, ngành giáo dục có thể điều chỉnh nguồn lực khi không còn phải huy động lực lượng nhân sự khổng lồ để coi thi đồng loạt trong vài ngày, mà có thể tập trung lực lượng giám sát chuyên sâu cho từng đợt.

Đồng thời, việc chia nhỏ đợt thi tốt nghiệp trung học phổ thông cũng giúp khoanh vùng xử lý rủi ro. Nếu xuất hiện sự cố kỹ thuật tại một điểm thi, phạm vi ảnh hưởng sẽ được khu lập, hạn chế tác động đến toàn bộ kỳ thi trên phạm vi toàn quốc.

Chuyển đổi phương thức tổ chức kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông sang hướng linh hoạt, nhiều đợt và ứng dụng thi trên máy tính là bước đi phù hợp với xu thế khảo thí hiện đại. 

Tuy nhiên, tính thành công của mô hình này không nằm ở ý tưởng, mà phụ thuộc vào việc giải quyết đồng bộ các điều kiện vận hành: từ việc xác định khung thời gian thi phù hợp với Luật Giáo dục, chuẩn hóa ngân hàng đề thi và hạ tầng công nghệ, cho đến một lộ trình triển khai cẩn trọng. 

Bảo đảm được các yếu tố này chính là chìa khóa để giữ vững mục tiêu đánh giá chuẩn đầu ra, mang lại sự công bằng, tin cậy cho toàn xã hội và mở ra cơ hội học tập linh hoạt hơn cho học sinh.