Khi những con số không còn là thước đo duy nhất

Nhiều năm qua, bức tranh khen thưởng trong giáo dục thường gắn liền với những chỉ tiêu định lượng: lớp phải đạt bao nhiêu phần trăm học sinh giỏi, trường phải đạt tỷ lệ học sinh khá ra sao... Cách làm này vô hình trung tạo ra một vòng xoáy áp lực.

Ở không ít nơi, thầy cô muốn đánh giá thực chất năng lực học sinh lại lo ảnh hưởng đến chỉ tiêu thi đua của tập thể; nhà trường muốn giữ kỷ cương lại ngại con số báo cáo cuối năm không "đẹp" bằng đơn vị bạn.

Sự ra đời của Chỉ thị số 37/CT-TTg ngày 20/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ đã kịp thời cởi trói áp lực cho các nhà trường khi yêu cầu rõ: Không lấy riêng tỷ lệ người học khá, giỏi, tỷ lệ tốt nghiệp hoặc kết quả thi để làm căn cứ đánh giá, xếp loại, khen thưởng tập thể, cá nhân.

Gỡ bỏ chỉ tiêu thành tích theo tinh thần Chỉ thị 37/CT-TTg là bước tiến cần thiết để đưa giáo dục trở lại giá trị thực. 

Dù vậy, việc khép lại một tiêu chí cũ cũng đặt ra một bài toán quản lý mới: Bỏ qua những con số phần trăm khá, giỏi, đâu sẽ là thước đo chuẩn xác để vinh danh sự tận tụy của người thầy và ghi nhận nỗ lực của các tập thể?

Đánh giá thế nào để khen thưởng đúng thực chất theo tinh thần Chỉ thị 37/CT-TTg?

Việc không phụ thuộc vào tỷ lệ khá, giỏi theo tinh thần Chỉ thị 37/CT-TTg không đồng nghĩa với việc xem nhẹ thi đua hay hạ thấp tiêu chuẩn.

Thực tế, việc dừng phụ thuộc vào tỷ lệ khá, giỏi như Chỉ thị 37/CT-TTg yêu cầu không có nghĩa là cào bằng hay coi nhẹ công tác thi đua. Ngược lại, điều này đòi hỏi sự chuyển dịch từ cách đánh giá dựa trên thành tích thi cử sang một hệ thống đánh giá đa chiều, sâu sát và thực chất hơn.

Trước hết, tiêu chí đánh giá cần sự tiến bộ của học sinh làm thước đo hàng đầu. Hãy hình dung một giáo viên nhận lớp học có xuất phát điểm thấp, sĩ số học sinh yếu kém chiếm phần lớn. 

Nhờ sự kiên nhẫn, kiên trì đổi mới phương pháp, thầy cô đã giúp các em từ chỗ mất gốc, sợ học trở nên tự tin, hoàn thành chương trình với mức điểm trung bình khá - đó chính là một thành công lớn của sư phạm.

Vinh danh những người thầy kiên trì đồng hành để học sinh yếu kém vượt qua chính mình mới đúng với tinh thần thực chất mà Chỉ thị 37/CT-TTg hướng tới, mang giá trị truyền cảm hứng mạnh mẽ hơn nhiều so với việc chỉ nhìn vào số lượng điểm 9, điểm 10.

Đồng thời, hệ thống khen thưởng cần tôn vinh sự đổi mới và tinh thần liêm chính học thuật. Sự cống hiến của người thầy nên được ghi nhận qua phương pháp giảng dạy sáng tạo, sự công tâm trên bục giảng và thái độ kiên quyết bảo vệ sự trung thực trong kiểm tra, đánh giá. Đây chính là những giá trị cốt lõi cần được khuyến khích và bảo vệ.

Ngoài ra, việc vinh danh một tập thể giáo dục phải lấy văn hóa học đường và sự hài lòng của xã hội làm thước đo. 

Chất lượng của một nhà trường không nằm ở bảng điểm đẹp trên báo cáo, mà nằm ở môi trường học tập an toàn, kỷ cương, sự hài lòng của phụ huynh và tinh thần đoàn kết của đội ngũ nhà giáo.

Thay đổi từ tư duy người đứng đầu để triển khai hiệu quả Chỉ thị 37/CT-TTg

Để những định hướng tại Chỉ thị 37/CT-TTg thực sự đi vào đời sống và động viên đúng người, đúng việc, vai trò của người đứng đầu các cơ sở giáo dục đóng vị trí then chốt.

Sự thay đổi trước hết phải bắt đầu từ việc Ban giám hiệu nhà trường tuyệt đối không "chuyển giao" áp lực thành tích xuống cấp dưới, chủ động loại bỏ hẳn việc giao chỉ tiêu % học sinh khá, giỏi cho các tổ chuyên môn hay giáo viên chủ nhiệm ngay từ đầu năm học.

Hiệu trưởng cần tạo dựng một môi trường an toàn để thầy cô yên tâm dạy thật, đánh giá thật. Người đứng đầu nhà trường phải là điểm tựa vững chắc để giáo viên công tâm đánh giá đúng năng lực thực chất của học sinh mà không phải e ngại bị ép thành tích hay ảnh hưởng đến thi đua cá nhân.

Quy trình vinh danh, khen thưởng trong nhà trường cần được minh bạch hóa dựa trên sự ghi nhận công tâm từ chính đồng nghiệp, học sinh và thực tế giảng dạy. Chỉ khi người đứng đầu quyết liệt thay đổi phương thức quản trị, tư duy bệnh thành tích mới có thể bị triệt tiêu tận gốc theo đúng tinh thần chỉ đạo của Chỉ thị 37/CT-TTg.

Chỉ thị 37/CT-TTg không chỉ gỡ bỏ một áp lực thành tích, mà quan trọng hơn, mở ra cơ hội để tái định hình giá trị thực của sự khen thưởng trong nhà trường.

Khi không còn bị chi phối bởi những chỉ tiêu hình thức, mỗi tấm giấy khen trao đi mới trọn vẹn ý nghĩa: ghi nhận mồ hôi, công sức thực sự, củng cố niềm tin và tiếp thêm động lực để thầy - trò cùng vững bước trên hành trình giáo dục thực chất.