Chia sẻ về "Giáo dục trong thời đại AI", Giáo sư Trương Nguyện Thành nhấn mạnh, nhà trường cần chú trọng trang bị cho học sinh tư duy phản tư - bởi đây là tư duy quan trọng nhất, phân biệt căn bản nhất giữa người với AI và vai trò này không thể tự động hóa. 

Những chia sẻ này được Giáo sư Trương Nguyện Thành (Đại học Utah, Mỹ) nêu ra với thầy cô Trường Tiểu học Đông Hòa B, phường Đông Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh tại chuyên đề "Giáo dục trong thời đại AI".

Theo Giáo sư Trương Nguyện Thành, hiện AI đang tiến những bước rất xa, năng lực có thể tương đương với một giáo sư đa ngành. Những gì AI không biết thì nó có thể đặt ra giả thuyết và tự đi tìm thông tin. 

Năm 2026, Open AI đã công bố ChatGPT có thể giải được cùng lúc 722 bài toán thiên niên kỷ - những bài toán mà 100 năm nay con người chưa giải được.

Đối với ngành Giáo dục, theo Giáo sư Trương Nguyện Thành, AI đã có thể thay thế giáo viên chấm bài tự luận cơ bản, soạn câu hỏi trắc nghiệm, thiết kế chương trình học sáng tạo, tư duy sư phạm, huấn luyện cá nhân hóa và phát triển kỹ năng xã hội cảm xúc.

Giáo viên nếu chỉ truyền đạt nội dung sẽ đối mặt với áp lực cạnh tranh lớn từ AI. AI đang không chỉ thay đổi nội dung học mà còn là cách học. Những công cụ từng chỉ có ở các trường học hàng đầu thế giới thì bây giờ học sinh, giáo viên đã có thể dễ dàng tiếp cận được.

Tuy nhiên, Giáo sư Trương Nguyện Thành cũng đưa ra cảnh báo về thực trạng người dùng quá tin tưởng vào AI và gọi đây là hiện tượng "đầu hàng về nhận thức", người dùng chấp nhận kết quả của AI mù quáng mà không qua kiểm chứng logic. "Một kết quả nghiên cứu trên thế giới mới đây cho thấy có tới 73,2% người dùng chấp nhận lỗi sai của AI thay vì phản biện. 

Đáng chú ý có tới hơn 11,7% người dùng AI lại thấy tự tin hơn dù kết quả đưa ra có thể sai đến 50%... Đây là hiện tượng rất đáng lo khi người dùng không nhận thức được dùng AI như thế nào", Giáo sư Trương Nguyện Thành dẫn chứng.

Từ thực tế trên, Giáo sư Trương Nguyện Thành nhấn mạnh về vai trò chuyển đổi căn bản của giáo dục trong bối cảnh AI. Đó là cần chuyển đổi từ dạy ghi nhớ thông tin sang phán đoán; từ kỹ năng đơn lẻ sang thích nghi, từ thành thạo một nghề sang khả năng học tập suốt đời, chuyển đổi và tự tái tạo; từ hoàn thành bài tập sang hiểu cấu trúc, nguyên nhân và hệ quả cảu vấn đề; đặc biệt là từ làm theo quy tắc sang tự đặt ra câu hỏi, quyết định có đạo đức và chịu trách nhiệm.

"Hơn hết, giáo viên nhà trường phải tập trung trang bị cho học sinh có đạo đức, tư duy, sán tạo, biết chịu trách nhiệm về hành vi và khả năng học tập suốt đời để thích nghi", Giáo sư Trương Nguyện Thành chỉ rõ.

Giáo sư Trương Nguyện Thành cảnh báo, nếu giáo dục không thay đổi, tiếp tục dạy các kiến thức và kỹ năng mà AI ngày càng làm tốt hơn con người thì sẽ dẫn tới sự lệch pha về năng lực và bất bình đẳng gia tăng khi những học sinh tiếp cận giáo dục tư duy bậc cao sẽ dùng AI như đòn bẩy, còn những người còn lại bị bỏ lại phía sau với tốc độ ngày càng nhanh hơn.

"Trước xu hướng ứng dụng mạnh mẽ AI vào giáo dục hiện nay, thầy cô cần lưu ý kiểm chứng thông tin AI đưa ra. Đặc biệt, với những dữ liệu mang tính cá nhân như thông tin của học sinh, kết quả học tập của học sinh và những chính sách mang tính nhạy cảm thì không nên đưa lên AI, nếu sử dụng thì cần được mã hóa để không làm lộ, lọt thông tin cá nhân…", Giáo sư Trương Nguyện Thành nhấn mạnh.