Mấy năm gần đây, xuất hiện thuật ngữ "Doanh nghiệp giáo dục" hoặc "Tập đoàn giáo dục" có vẻ xa lạ với một số người. 

Trên thực tế, ở Việt Nam, một số tổ chức giáo dục này đã hoạt động cả chục năm. Sự ra đời của các doanh nghiệp và tập đoàn giáo dục bắt nguồn bởi những điều kiện mới của nhu cầu tiếp cận giáo dục ngày càng đa dạng trong xã hội mà nền kinh tế tri thức tạo ra những áp lực. 

1. Phong trào học tập suốt đời được thúc đẩy, những dịch vụ giáo dục vốn có của hệ thống giáo dục truyền thống không đủ năng lực đáp ứng đã khiến cho nhiều nhà kinh doanh có ý tưởng phải có tổ chức với chức năng dịch vụ giáo dục cho những khách hàng tiềm năng mới của mình.
2. Sự tham gia ngày càng sâu của khu vực kinh tế tư nhân vào giáo dục, mang theo nguồn lực và tư duy quản trị mới vào hệ thống giáo dục truyền thống, góp phần định hình diện mạo mới của giáo dục trong nền kinh tế tri thức đòi hỏi ngày càng cao về vốn tri thức bên cạnh vốn tiền tệ và vốn lao động.
3. Hiện nay, kinh tế tư nhân đã được coi là trụ cột và là động lực quan trọng nhất cho sự tăng trưởng và phát triển bền vững của đất nước. Kinh tế tư nhân sẽ bung ra hơn bao giờ hết. Một số doanh nghiệp và tập đoàn giáo dục, với tư cách là thành tố của kinh tế tư nhân cũng sẽ bung ra. Hệ thống giáo dục truyền thống công lập do nhà nước quản lý sẽ phải cạnh tranh với các doanh nghiệp và tập đoàn giáo dục trong đào tạo nhân lực chất lượng cao cũng như trong việc sử dụng các công nghệ hiện đại để những lao động có năng lực thích ứng với thị trường lao động đang đa dạng hóa và đang đòi hỏi đại chúng hóa tri thức đại học.
4. Với sự đổi mới tư duy kinh tế, trong đó có tư duy kinh tế, trong đó có tư duy kinh tế giáo dục, Đảng và Nhà nước sẽ có những thể chế phát triển, thúc đẩy và tạo điều kiện kinh doanh các dịch vụ giáo dục. Những doanh nghiệp và tập đoàn giáo dục giàu tiềm năng chắc chắn sẽ được Đảng và Nhà nước trao quyền tự chủ để trở thành động lực mới trong phát triển kinh tế.

Khái niệm "Doanh nghiệp giáo dục"

Doanh nghiệp giáo dục có cái tên chung nhất trong tiếng Anh là Education Company (Công ty giáo dục) - một loại hình doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực cung cấp các dịch vụ giáo dục và đào tạo, hỗ trợ các hoạt động Dạy và học của hệ thống trung học truyền thống.

Doanh nghiệp giáo dục được tổ chức dưới hình thức Công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc Công ty cổ phần. Mục tiêu chính của các Công ty giáo dục là thiết kế các chương trình K-12 (K: Kindergarten - Lớp "Mẫu giáo" K-12 là hệ thống giáo dục Mẫu giáo + hệ thống giáo dục phổ thông 12 năm), đào tạo nghề và đào tạo ở bậc đại học.

Công ty giáo dục có nhiều tên gọi khác nhau do nội dung kinh doanh của nó. Những tên gọi mà ta có thể gặp là:

Nhìn chung, "Doanh nghiệp giáo dục" đều có hoạt động cung cấp các dịch vụ giáo dục - đào tạo và giảng dạy từ giáo dục mầm non đến đại học, gồm:

1. Cung cấp các dịch vụ đào tạo giáo dục
2. Phát triển các chương trình học
3. Đổi mới phương pháp giảng dạy - đào tạo trên nền tảng công nghệ và AI
4. Giúp người dùng các dịch vụ giáo dục gắn kết với các doanh nghiệp

Tuy doanh nghiệp giáo dục khá đa dạng, nhưng công việc kinh doanh của loại hình doanh nghiệp này chủ yếu xoay quanh những nhiệm vụ sau:

1. Kinh doanh những sản phẩm giáo dục: sách, các học liệu, các thiết bị công nghệ dạy học...
2. Kinh doanh thông qua việc mở ra các lớp đào tạo, các trung tâm giáo dục, các học viện...
3. Kinh doanh nhượng quyền: mua bán quyền vận hành những mô hình giáo dục đã thành công
4. Kinh doanh giáo dục trực tuyến (E-learning): cung cấp các khóa học qua nền tảng công nghệ học tập, cho phép học viên học mọi lúc, mọi nơi
5. Kinh doanh qua việc mở những khóa học ngắn hạn, những lớp đào tạo (training) và những hội thảo giáo dục (workshop)...
6. Kinh doanh giáo dục mầm non: thành lập và vận hành trường mầm non tư nhân

Ở Việt Nam, xu thế giáo dục hiện đại có quy mô quốc gia và quốc tế nói lên mấy quan điểm giáo dục rất cơ bản sau đây:

Trong xã hội tri thức hiện nay và tiếp theo là giai đoạn xã hội thông minh, giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp sẽ không chấp nhận vai trò độc tôn của ngành giáo dục truyền thống. 

Các tập đoàn kinh tế, các công ty lớn, trước hết là công ty xuyên quốc gia là nơi sản sinh các doanh nghiệp giáo dục, vì trước hết, không ai đào tạo nhân lực với yêu cầu sản xuất, kinh doanh phù hợp và có chất lượng kỳ vọng như việc tự đào tạo của họ. 

Ngành giáo dục không thể làm thay vì không thể hiểu yêu cầu về nhân lực mà tập đoàn kinh tế cũng như các công ty lớn đang cần.

Mặt khác, kinh tế tư nhân đã được đảng và nhà nước khẳng định là động lực cơ bản của sự phát triển sản xuất trong giai đoạn trước mắt. Doanh nghiệp giáo dục tư nhân, xét từ góc độ kinh tế, nó là một hình thức của kinh tế tư nhân, và tất nhiên nó sẽ được những thể chế do Chính phủ ban hành giúp nó phát huy tận lực sáng tạo trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trong những bước đi thuộc hành trình tiến vào kỷ nguyên số, có thể nói rằng, doanh nghiệp giáo dục hiện đại đi vào chuyển đổi số có khả năng nhanh hơn nhiều trường đại học công lập, nhất là khi các tập đoàn kinh tế lớn trong nước và quốc tế có những đầu tư khổng lồ cho nó.

Trong nền kinh tế thị trường, các loại hình Doanh nghiệp giáo dục công và tư đều được phát triển. Theo quan điểm của AI thì các trường đại học, các Viện nghiên cứu giáo dục do Bộ Giáo dục và Đào tạo quản lý được coi là những doanh nghiệp giáo dục công. 

Bên cạnh những doanh nghiệp giáo dục công này có nhiều doanh nghiệp giáo dục tư nhân. Sự khác nhau giữa 2 loại hình doanh nghiệp giáo dục công và tư như sau:

Một số doanh nghiệp giáo dục tư nhân có quy mô lớn ở Việt Nam

Công ty cổ phần hướng nghiệp Á - Âu: Nhiệm vụ chính là cung ứng nguồn lao động chủ yếu cho các nhà hàng, khách sạn, các cơ sở ẩm thực trong và ngoài nước. Hiện Công ty có 20 chi nhánh ở Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ...

Babylons: Chuyên cung cấp các khóa học ngoại khóa quốc tế cho học sinh trung học và các khóa học về đầu tư, tài chính kinh doanh cho người lớn đang có dự định đầu tư.

Gotit: Cung ứng cho khách hàng ứng dụng trên điện thoại thông minh để tìm tòi những giải đáp cho các câu hỏi, các bài tập một cách nhanh chóng, thuận tiện và dễ dàng.

Monkey Việt Nam: Cung cấp cho trẻ em 0 - 10 tuổi ứng dụng giáo dục với những học liệu đa dạng, phong phú, mang lại cho trẻ những thích thú.

Topica: Cung cấp cho học viên những khóa học tiếng Anh trực tuyến, đặc biệt là qua công nghệ thực tế ảo.

Unica: Cung cấp cho học viên những khóa đào tạo trực tuyến từ những kiến thức chuyên môn như bán hàng, marketing, tin học văn phòng... đến các kỹ năng mềm, cách nuôi dạy con cái.

Egroup: Cung cấp những khóa học trực tuyến về hoạt động trong mảng giáo dục, đồng thời mở rộng sang lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, làm đẹp...

Dreamviet Education: Cung cấp các khóa học để bổ sung cho nguồn nhân lực Việt Nam những kiến thức và kỹ năng cần thiết về chuyên môn như thiết kế đồ họa, quản trị con người, marketing tài chính - kế toán.

Edupia: Cung cấp các sản phẩm như Tiếng Anh cho trẻ mầm non, Tiếng Anh cho học sinh phổ thông, gia sư có chất lượng cao... Hiện nay, các sản phẩm này đã vượt qua biên giới, lan rộng tới các quốc gia Đông Nam Á.

Trung tâm gia sư toàn cầu: Chuyên cung cấp gia sư cho học sinh tiểu học, gia sư các môn học ở các cấp học phổ thông, luyện thi chuyển cấp, luyện thi đại học, gia sư tiếng anh cho người đi làm.

Các tập đoàn giáo dục tư nhân

Tập đoàn giáo dục (Education Group hoặc Educational Corporation/Organization) là các tổ chức tư nhân quản lý hệ thống nhiều trường học, nhiều trung tâm giáo dục hoặc các đơn vị công nghệ giáo dục (Edtech), hoạt động trong lĩnh vực đào tạo và cung cấp chương trình học.

Các thuật ngữ thường dùng trong các văn bản tiếng Anh:

1. Education Group (EduCo International Group, Study Group - tập đoàn giáo dục)
2. Educational Corporation (Tổ chức giáo dục/Tập đoàn giáo dục)
3. Education Service Provider (Nhà cung cấp dịch vụ giáo dục)

Tập đoàn giáo dục là mô hình doanh nghiệp quy mô lớn, hoạt động đa ngành hoặc chuyên sâu trong lĩnh vực giáo dục, bao gồm Công ty mẹ và nhiều công ty con cùng một số cơ sở giáo dục (Trường học, trung tâm). Các tập đoàn giáo dục cung cấp dịch vụ đào tạo toàn diện, từ giáo dục mầm non đến đại học, du học, công nghệ giáo dục (Edtech), tài liệu giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và kinh doanh giáo dục tư thục.

Nhìn chung, các tập đoàn giáo dục có những đặc điểm và hoạt động chính sau:

1. Hệ thống giáo dục đa tầng, thường sở hữu chuỗi các trường học K-12 và đại học, các trung tâm đào tạo ngoại ngữ và các kỹ năng.
2. Kinh doanh đa dịch vụ: Giảng dạy, đầu tư vào phát triển công nghệ giáo dục, sản xuất giáo trình, tư vấn du học, cung ứng trang thiết bị dạy học...
3. Quy mô lớn: Thường hoạt động trên phạm vi rộng, có cơ cấu tổ chức phức tạp gồm công ty mẹ và các công ty con/thành viên.
4. Tập trung vào chất lượng: Có những quy định khắt khe về đào tạo, đề cao uy tín của tập đoàn thông qua các tiêu chuẩn quốc tế về đào tạo và đầu tư lớn vào xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật cho đào tạo.

Hệ thống đào tạo hướng vào giáo dục toàn diện, chú trọng cá nhân hóa trong quá trình đào tạo, xây dựng môi trường giáo dục bình đẳng và hạnh phúc.

Hiện nay, ở Việt Nam không có tập đoàn giáo dục nhà nước theo mô hình doanh nghiệp nhà nước (như các tập đoàn kinh tế EVN, Petrolimex), mà chỉ có giáo dục công lập được vận hành dưới sự quản lý của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Các tập đoàn giáo dục lớn như Nguyễn Hoàng, FPT Edu, Equest, Vinschool đều do tư nhân thành lập.

Khoảng 10 năm trở lại đây, thị trường giáo dục tư nhân, trong đó phải kể đến các doanh nghiệp và các tập đoàn giáo dục đã tăng dần những hoạt động của ho. Có 4 tập đoàn giáo dục lớn đang mở rộng về quy mô đào tạo và đa dạng về chương trình đào tạo. Đó là các tập đoàn FPT Edu, VinGroup, Nguyễn Hoàng Group, Equest. 

Ngoài ra, ta còn thấy có Phenikaa Group, SoVico Group... Những tập đoàn này đang tập trung vào những phân khúc giáo dục và đào tạo, cụ thể là:

1. Tập trung chính vào giáo dục đại học và sau đại học (FPT Corporation, Vingroup, Nguyễn Hoàng Group, Phenikaa Group, SoVico Group)
2. Tập trung vào phát triển mô hình giáo dục phổ thông liên cấp K-12, trường quốc tế, trường song ngữ (FPT, Nguyễn Hoàng Group, Equest)
3. Đầu tư lớn vào công nghệ giáo dục: Giáo dục trực tuyến, ứng dụng AI, VR/VA (Edupia, Clever Group)
4. Gắn đào tạo với doanh nghiệp (Vingroup, FPT, Phenikaa, Nguyễn Hoàng Group, Hùng Hậu Holdings...)

Xu hướng phát triển các doanh nghiệp giáo dục và các tập đoàn giáo dục ở Việt Nam

Các doanh nghiệp giáo dục và các tập đoàn giáo dục đang ngày càng thúc đẩy các hình thức và nội dung học tập ngày càng phong phú và đa dạng. 

Nếu so sánh 2 loại hình kinh doanh giáo dục ngày, chúng ta thấy nó đều có những tác động tích cực đến chất lượng đào tạo nhân cách và nhân lực.

Kinh tế tư nhân phát triển mạnh là nền tảng để các tập đoàn giáo dục cùng các doanh nghiệp có cơ hội thay đổi nhanh chóng diện mạo của nền giáo dục truyền thống khi đất nước đi vào kỷ nguyên số.

Giáo dục - đào tạo không còn là độc quyền của hệ thống giáo dục công. Phát triển giáo dục theo tinh thần xã hội hóa sẽ ngày càng đa dạng hơn, toàn diện hơn, dân chủ hơn, nhiều cơ hội học tập suốt đời hơn. 

Về cơ bản, các tập đoàn giáo dục và doanh nghiệp giáo dục sẽ góp phần rất lớn gắn mục tiêu giáo dục với mục tiêu phát triển kinh tế, gắn kết người học với doanh nghiệp, giúp người học trải nghiệm nhiều hơn với hệ thống sản xuất, kinh doanh và dịch vụ trong xã hội số, nền kinh tế số.

Xã hội học tập trong những năm tới sẽ thể hiện rõ nét của một hệ thống giáo dục Mở. Hệ thống đó sẽ khai thông các hành trình tri thức của cá nhân và của các tổ chức vào các hệ sinh thái giáo dục toàn cầu. 

Những công dân toàn cầu đông đảo dần, những thành phố học tập toàn cầu ngày càng kết nối qua biên giới truyền thống. Đó là viễn cảnh mà tầm nhìn 2045 có thể vươn tới.