Hotline: 2473.098.555

Hà Nội,

Điểm chuẩn "gây sốc" 29,95: Lo lắng về sự công bằng của xét tuyển

15:59 - 21/09/2022

Nhiều chuyên gia đã dự báo rằng, do không còn tình trạng "mưa điểm 10" như năm ngoái nên năm nay không còn tình trạng 30 điểm mới trúng tuyển đại học nữa. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, thực tế điểm trúng tuyển vẫn khiến nhiều người cảm thấy sốc.

Điểm chuẩn 'gây sốc' 29,95: Lo lắng về sự công bằng của xét tuyển - Ảnh 1.

Năm nay, nhiều nhóm ngành có điểm chuẩn cao. Ảnh: VGP

Độ tin cậy, hiệu lực của kỳ thi?

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thành Nam, Chủ nhiệm Khoa Các khoa học giáo dục (Trường Đại học Giáo dục, Đại học quốc gia Hà Nội) đã có nhiều chia sẻ về mức điểm chuẩn đại học năm 2022, khi có ngành điểm trúng tuyển "chạm trần" 29,95.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thành Nam, việc nhiều ngành học có điểm chuẩn cao "gây sốc" như thế này sẽ gây lo lắng trong xã hội về sự công bằng của như phương thức xét tuyển. Ví dụ, sẽ có rất nhiều thí sinh thi tốt nghiệp trung học phổ thông không đạt được 29,95 để đỗ vào ngành học này, nhưng đã đỗ sớm vào chính ngành đó do tham gia kỳ thi học sinh giỏi quốc gia và có giải.

Điểm chuẩn quá cao cũng gây ra sự quan ngại về độ tin cậy, hiệu lực của kỳ thi, hay độ phân hóa của đề thi. Liệu những em có điểm chuẩn cao như vậy năng lực thực có tương ứng không? Các em có theo học được và ra trường có trở thành những người tạo dấu ấn trong lĩnh vực nghề nghiệp của mình như thế hệ trước chỉ đỗ vào trường với 17-18 điểm hay không?

Điểm chuẩn quá cao cũng tạo ra những dư luận trái chiều về lợi ích của việc tổ chức kỳ thi này quá nhỏ, khi 98-99% đỗ tốt nghiệp trung học phổ thông nhưng cần 29,95 điểm mới đỗ đại học với một số ngành, để so với những căng thẳng tâm lý và tốn kém xã hội mà kỳ thi gây ra.

Ông Trần Thành Nam cho rằng, mục tiêu của việc thi tốt nghiệp trung học phổ thông theo cách như hiện nay không còn phù hợp để xét tuyển đại học nữa.

Điểm chuẩn 'gây sốc' 29,95: Lo lắng về sự công bằng của xét tuyển - Ảnh 2.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thành Nam. Ảnh: VGP

Kỳ thi này được thiết kế để đánh giá theo các yêu cầu cần đạt và chuẩn đầu ra theo Chương trình giáo dục phổ thông bậc trung học phổ thông. Điểm số đạt được chỉ là mức sàn, mức tối thiểu để công nhận tốt nghiệp trung học phổ thông, chứ không phải là một đề thi tìm kiếm tinh hoa và các năng lực đặc biệt phù hợp với những ngành học chuyên biệt ở bậc đại học.

Vì vậy, đề thi chỉ tập trung vào những kiến thức cơ bản, không có tính phân hóa cao. Đạt điểm tối đa ở những tổ hợp thi này chưa chắc đã phản ánh hết mức năng lực của thí sinh.

Thứ hai, nhiều trường cũng không còn quá tin tưởng vào điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông nên đã phân bổ nhiều chỉ tiêu cho các phương án xét tuyển khác, như: Thành tích tham gia kỳ thi quốc tế hoặc học sinh giỏi quốc gia, khoa học kỹ thuật quốc gia, các giải nhất, nhì, ba trong kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh; hoặc các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế như IELTS 6.0 trở lên, TOEFL iBT 60, Cambridge English Qualifications 169, SAT 1200, ACT 25 điểm. Nếu sử dụng chứng chỉ tiếng Pháp, thí sinh cần có DELF B1, TCF 300; tiếng Trung HSK 4 (từ 270 trở lên); tiếng Hàn Topik 3; tiếng Nhật N3.

Nhiều trường như Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Kinh tế quốc dân chỉ tuyển 30-40% chỉ tiêu dựa vào điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông.

Vì chỉ tiêu tuyển ít, nhiều trường phải tăng điểm chuẩn lên, bởi chỉ cần hạ 0,25 điểm thôi cũng sẽ có đến vài trăm học sinh trúng tuyển và nhà trường sẽ bị phạt vì vượt chỉ tiêu. Cũng có trường hợp có ngành được phân chỉ tiêu quá ít, đào tạo thì lỗ, nên cơ sở giáo dục chủ động tăng điểm để thí sinh không đỗ được.

Một nguyên nhân nữa dẫn đến việc điểm thi tiếp tục cao trong những năm tới, đó là chúng ta vẫn đặt nặng thành tích, vẫn coi việc học là để ứng thí, học để phục vụ cho các kỳ thi. Giáo viên dạy giỏi cũng đồng nghĩa với việc luyện thi giỏi.

Có bao nhiêu thầy, cô giáo vẫn đang hằng năm sưu tầm tất cả các đề thi để luyện cho học trò của mình? Năm nay, khi nhận kết quả thi, có bao nhiêu thầy, cô vẫn thấy tự hào vì điểm thi tốt nghiệp của học trò mình cao gần tuyệt đối? Bao nhiêu lãnh đạo các trường đại học vẫn tự hào báo cáo điểm trúng tuyển vào các ngành học của trường cao ấn tượng hơn năm trước.

"Nói một cách khác, khi tất cả chúng ta muốn thành tích, chúng ta sẽ có thành tích. Chỉ có điều, thành tích đó có thể không tương xứng với năng lực của người học mà chúng ta tìm kiếm", Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thành Nam chia sẻ.

Thêm một điều đáng buồn, một trong những nguyên nhân dẫn đến điểm chuẩn cao năm nay là rất nhiều thí sinh đã cố tình khai sai đối tượng ưu tiên, khiến điểm của các em lại thêm phần "chót vót".

Là một nhà tâm lý, thường xuyên soạn các bài trắc nghiệm đánh giá chỉ số IQ cho trẻ, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thành Nam cho biết, mặc dù các câu hỏi trong bài trắc nghiệm IQ phải bảo mật, nhưng từ năm 1972, người ta phát hiện hiệu ứng Flynn, có nghĩa là cứ khoảng 5-10 năm thì điểm IQ của đứa trẻ đo bằng trắc nghiệm đó tăng 3-5 điểm. Lý do là vì con người ngày càng tiếp cận với tri thức nhiều hơn, nên thông minh và vì họ ngày càng quen hơn với các dạng bài tập đánh giá IQ.

Tương tự, nếu ngân hàng câu hỏi trong đề thi của chúng ta truyền thống, cũ kỹ và không được thay mới liên tục thì qua thời gian, độ khó của chúng ngày càng giảm xuống và học sinh ngày càng đạt điểm cao hơn.

Cùng với đó, nếu tất cả các dạng đề đều được công khai, mọi người đều có thể lấy xuống để luyện, thì học sinh sẽ đạt được điểm cao, không phải vì năng lực tốt, mà vì được luyện... quen tay.

Điều này cũng đã từng xảy ra với kỳ thi TOEFL và GRE của các du học sinh học ở Mỹ trước đây. Điểm số của các thí sinh Trung Quốc luôn cao áp đảo vì họ được luyện kỹ thuật chiến lược làm bài và các từ khóa trọng tâm. Tuy nhiên, kết quả học tập của những sinh viên có điểm đầu vào cao sau đó không xuất sắc bằng sinh viên các quốc gia khác.

Một nguyên nhân khác ảnh hưởng đến tình trạng có ngành điểm cao "chót vót" đến 29,95 điểm, có ngành lại "tuột dốc không phanh" như logistics và quản lý chuỗi cung ứng của đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh giảm 10,1 điểm so với năm 2021 xuống còn 17 điểm, hay ngành kỹ thuật điều khiển và tự động hóa (cũng của trường này) giảm 10,4 điểm so với năm 2021 xuống còn 15 điểm... là do công tác phân tích dự báo nhu cầu và tâm lý của người học chưa tốt, "loạn" thông tin tư vấn hướng nghiệp.

Tăng chỉ tiêu lên cao quá mức

Do phân tích dự báo nhu cầu tâm lý của người học chưa tốt nên nhiều trường chỉ căn cứ vào mức điểm và số lượng người đăng ký của năm trước để tăng chỉ tiêu lên cao quá mức (ví dụ chương trình logistics đã tăng chỉ tiêu tuyển sinh từ 1.600 lên 5.000) mà không cân nhắc đến rất nhiều chương trình mới hấp dẫn khác được các cơ sở giáo dục đại học mở ra cho thí sinh năm nay.

Các chương trình liên kết đào tạo quốc tế đang hút rất nhiều thí sinh muốn du học trong nước với một chương trình chất lượng quốc tế mà các trường không tính tới.

Bên cạnh đó, rất nhiều chương trình về bản chất là quảng bá tuyển sinh của các trường, nhưng lại xuất hiện dưới cái tên tư vấn hướng nghiệp, khiến cho thí sinh bị ấn tượng sai lầm về các ngành nghề hot.

Nhiều chuyên gia cũng nói chuyện trên mạng xã hội và các cơ quan truyền thông báo chí về hướng nghiệp, nhưng không dựa trên số liệu phân tích cụ thể nào, mà chỉ kết luận "tôi nghĩ là", "tôi cho là", khiến thí sinh lầm lẫn.

Ông Trần Thành Nam cho biết, khi hỏi chuyện một số thí sinh, ông được biết, các em đổi lựa chọn đăng ký nguyện vọng 1 sau khi nghe thầy này nói, hoặc nghe chuyên gia kia tư vấn và em thấy rất hợp với bản thân mình. Tuy nhiên, "khi tôi hỏi em có tìm hiểu kỹ về chương trình đào tạo ngành đó không, có đọc đề án tuyển sinh của trường chưa, có biết số lượng chỉ tiêu tuyển theo từng phương thức vào ngành mà em mong muốn không... thì thí sinh hoàn toàn không biết tất cả những nội dung này".

Chính vì vậy, rất nhiều thí sinh bị ấn tượng sai, thay đổi quyết định chọn nguyện vọng vào các ngành hot, trong khi hoàn toàn không ý thức được về số chỉ tiêu tuyển cho ngành đó ra sao.

Phải cải tiến đề thi, phương thức thi

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thành Nam, cần cân nhắc một cách cẩn trọng và có quyết định sớm về việc có nên dùng điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông để làm tiêu chí xét tuyển đại học nữa hay không?

Nếu vẫn tiếp tục thì phải cải tiến đề thi, phương thức thi thế nào để tránh hiệu ứng Flynn đã nói ở trên. Làm thế nào để bài thi phải phân hóa hơn, ví dụ như bài thi sẽ chấm theo phổ điểm 100 thay cho 10.

Bên cạnh đó, nên để cho các trường tự chủ tuyển sinh bằng các bài thi năng lực riêng, có thể tiến hành theo các cụm trường phân theo ngành/nhóm ngành. Ví dụ, nhóm ngành sức khỏe, nhóm ngành giáo dục, nhóm ngành khoa học kỹ thuật sẽ thi theo các bài đánh giá chung. Vấn đề là phải giải trình được là các tiêu chí của bài đánh giá phù hợp với phẩm chất, năng lực của vị trí việc làm tương ứng với chương trình đào tạo.

Thêm vào đó, ngành giáo dục cần tiếp tục đẩy mạnh việc xây dựng các trung tâm khảo thí độc lập, tách thi ra khỏi tuyển.

Và rất cần tiếp tục đấu tranh với chủ nghĩa thành tích, đấu tranh chống lại văn mẫu, chống lại kiểu dạy luyện thi, hướng tới học thật, thi thật, nhân tài thật.

Cuối cùng, theo ông Trần Thành Nam, công tác giáo dục hướng nghiệp bài bản và từ cấp trung học cơ sở, tổ chức trải nghiệm nghề nghiệp cho học sinh thật đa dạng kết hợp với gia đình và công tác tư vấn hướng nghiệp phải được triển khai, kiểm soát một cách nghiêm túc. Hướng tới các chuyên gia tư vấn hướng nghiệp cũng phải được cấp phép, việc phân tích xu hướng, dự báo nhu cầu thị trường lao động phải dựa trên phân tích dữ liệu lớn.

Nguồn: Phương Liên/Báo Chính phủ