Đột phá từ tư duy các mô hình học tập toàn dân lấy cơ sở làm gốc

Để lan tỏa tới từng người dân và hình thành hệ sinh thái học tập toàn diện, việc phát triển các mô hình học tập đã ghi nhận sự đổi mới căn bản từ đối tượng bao phủ đến phương thức triển khai.

Nếu như giai đoạn trước năm 2021, phong trào khuyến học chủ yếu tập trung vào 3 mô hình (Gia đình học tập, Dòng họ học tập và Cộng đồng học tập), thì bước sang giai đoạn 2021-2025, việc bổ sung mô hình Đơn vị học tập và Công dân học tập đã hoàn thiện bộ 5 mô hình học tập cốt lõi. Sự mở rộng này đảm bảo mỗi người dân, từ gia đình, dòng họ hay môi trường làm việc, công sở đều nằm trong một không gian học tập liên tục.

Đóng vai trò hạt nhân của toàn bộ 5 mô hình học tập, danh hiệu "Công dân học tập" tập trung vào các tiêu chí cốt lõi như năng lực tự học, kỹ năng số, năng lực thích ứng và đạo đức nghề nghiệp. Chính sự phát triển của mỗi cá nhân sẽ là thước đo nền tảng để đánh giá mức độ thành công của các mô hình học tập còn lại.

Để nâng cao tính minh bạch và hiện đại hóa quy trình đánh giá, Hội Khuyến học Việt Nam đã đưa phần mềm trực tuyến congdanhoctap.vn vào ứng dụng rộng rãi. Nền tảng này giúp số hóa hoàn toàn việc thu thập minh chứng, phân cấp quản lý dữ liệu hiệu quả và kịp thời thích ứng khi bộ máy hành chính chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Các mô hình học tập phát triển từ cơ sở - Sức mạnh nội tại cho sự phát triển bền vững

Tính bền vững của một xã hội học tập không đến từ mệnh lệnh hành chính, mà phụ thuộc vào việc các mô hình học tập có cắm rễ sâu vào đời sống cơ sở hay không.

Thực tiễn triển khai thời gian qua đã chứng minh, chính sự chuyển biến từ gốc rễ này đã tạo nên nguồn lực nội tại vô cùng to lớn trên nhiều khía cạnh thiết thực.

Khi các tiêu chí của từng mô hình học tập đi vào thực tế, việc học đã thoát khỏi tính chất đối phó để trở thành nhu cầu tự giác của mỗi cá nhân. 

Hình ảnh người nông dân chủ động lên mạng học kỹ thuật chuyển đổi cây trồng, người cao tuổi tự tìm hiểu cách dùng điện thoại thông minh để thanh toán không dùng tiền mặt, hay cán bộ công chức tự nâng cao kỹ năng số để xử lý công việc trực tuyến... là những minh chứng sinh động nhất.

Chính sự hưởng ứng đồng lòng từ nhân dân đối với các mô hình học tập đã biến phong trào khuyến học, khuyến tài thành "Văn hóa học tập" ăn sâu vào tiềm thức cộng đồng.

Sức mạnh nội tại còn thể hiện rõ ở khả năng tự huy động nguồn lực ngay tại cơ sở nhằm duy trì và phát triển các mô hình học tập. Thay vì thụ động trông chờ vào ngân sách nhà nước, các dòng họ, chi hội khuyến học thôn, xóm, tổ dân phố đã chủ động xây dựng nhiều mô hình quỹ khuyến học rất sáng tạo.

Đến giữa năm 2025, tổng quỹ khuyến học cả nước đã đạt trên 4.000 tỷ đồng (bình quân hơn 42.000 đồng/người). Hàng triệu suất học bổng "Học không bao giờ cùng" hay Giải thưởng "Khuyến học - Tự học thành tài" được trao trực tiếp tại địa phương đã kịp thời tiếp sức cho học sinh nghèo và tôn vinh những tấm gương tự học tiêu biểu.

Hiện nay, với hơn 10.200 Trung tâm học tập cộng đồng bao phủ gần 97% xã, phường, thị trấn trên toàn quốc, đây chính là "điểm tựa" hạ tầng vững chắc cho các mô hình học tập.

Chỉ tính riêng năm 2024-2025, các trung tâm này đã thu hút hơn 24,5 triệu lượt người tham gia các lớp bồi dưỡng kỹ năng. Nhiều cách làm sáng tạo như mô hình "Hội quán" ở Đồng Tháp hay Trung tâm học tập cộng đồng kết hợp Nhà văn hóa đã trở thành những "trạm sạc tri thức" thiết thực, giúp người dân dễ dàng tiếp cận kiến thức mới ngay tại nơi sinh sống.

Bên cạnh đó, sự gắn kết giữa Hội Khuyến học Việt Nam với 16 bộ, ban, ngành, đoàn thể (như Quân đội, Công an, Công đoàn, Hội Người cao tuổi, Ngành Giáo dục,...) đã tạo nên một mạng lưới hỗ trợ sâu rộng cho các mô hình học tập.

Những mô hình ý nghĩa như "Thầy giáo quân hàm xanh", "Con nuôi đồn biên phòng" mở hàng trăm lớp xóa mù chữ cho hơn 11.000 người dân vùng biên giới, hay gần 10.000 Câu lạc bộ liên thế hệ của Hội Người cao tuổi tích cực tham gia khuyến học chính là minh chứng cho sức sống bền bỉ, lâu dài của các mô hình học tập từ cơ sở.

Nâng tầm các mô hình học tập trong giai đoạn mới

Sức mạnh nội tại từ cơ sở không chỉ thể hiện qua khí thế phong trào mà còn được đo lường bằng những kết quả cụ thể. 

Giai đoạn 2021-2025, tỷ lệ đạt chuẩn của cả 5 mô hình học tập không chỉ tăng trưởng bền vững mà còn vượt xa các chỉ tiêu được Chính phủ giao: Gia đình học tập đạt 72% (vượt 2,39% so với chỉ tiêu); Dòng họ học tập vượt 5,62% so với kế hoạch; Cộng đồng học tập có sự bứt phá mạnh nhất khi vượt chỉ tiêu tới 17,59%; Đơn vị học tập vượt 8,70%; Công dân học tập dù là mô hình mới nhưng đã đạt kết quả ấn tượng, vượt 8,19% chỉ tiêu.

Sự bứt phá này ghi nhận đóng góp tích cực từ các địa phương dẫn đầu phong trào như Thanh Hóa, Sơn La, Phú Thọ, Hà Nội, Hưng Yên, Cần Thơ, Thành phố Hồ Chí Minh,...

Sự sôi động của phong trào khuyến học, khuyến tài trong suốt 5 năm qua là minh chứng thuyết phục nhất cho thấy: Khi các mô hình học tập được nuôi dưỡng từ gốc rễ cơ sở, nó sẽ tạo thành nguồn lực nội tại vô cùng to lớn.

Chặng đường phía trước với những đòi hỏi khắt khe của kỷ nguyên số đặt ra yêu cầu phải tiếp tục nâng chất các mô hình học tập, gắn liền với chương trình "Bình dân học vụ số".

Đây chính là giải pháp cốt lõi để kích hoạt tiềm năng của mỗi người dân, kiến tạo nên một xã hội học tập tự giác, bền vững, sẵn sàng tự tin vươn mình trong kỷ nguyên số.