3 "kiến trúc sư" của kỷ nguyên số: Steve Jobs, Mark Zugkerberg và Elon Musk đã định hình công nghệ toàn cầu ra sao? 

Steve Jobs: Người biến công nghệ thành sản phẩm đại chúng

Steve Jobs không phát minh ra điện thoại thông minh hay máy tính cá nhân đầu tiên. Nhưng ông là người biến những công nghệ rời rạc thành trải nghiệm liền mạch mà hàng tỷ người muốn sử dụng mỗi ngày. Nhiều chuyên gia gọi đây là "nghệ thuật đổi mới lấy người dùng làm trung tâm".

Dưới sự lãnh đạo của Steve Jobs, Apple đã tạo ra mô hình hệ sinh thái công nghệ khép kín đầu tiên có quy mô toàn cầu: Từ iPhone, Mac, iPad cho tới iOS, App Store, iCloud và Apple Music. Người dùng không chỉ mua một thiết bị, mà bước vào một "vũ trụ Apple" nơi mọi sản phẩm kết nối với nhau gần như liền mạch.

Theo Harvard Business Review, mô hình tích hợp dọc của Apple đã trở thành một trong những chiến lược kinh doanh có ảnh hưởng lớn nhất lịch sử công nghệ hiện đại. Statista cho biết hệ sinh thái Apple hiện có hơn 2,35 tỷ thiết bị đang hoạt động trên toàn cầu.

Ảnh hưởng của Steve Jobs nằm ở chỗ ông thay đổi cách toàn bộ ngành công nghệ xây dựng sản phẩm. Trước Apple, máy tính chủ yếu là công cụ dành cho giới kỹ thuật.

Dưới sự dẫn dắt của Steve Jobs, Apple tập trung vào triết lý kết hợp công nghệ với thiết kế và trải nghiệm người dùng. Sự ra đời của Macintosh năm 1984 giúp phổ biến giao diện đồ họa, trong khi iPod, iPhone và iPad mở ra những thị trường hoàn toàn mới.

Sau Apple, các tập đoàn như Samsung, Google, Microsoft hay Huawei đều phải phát triển hệ sinh thái riêng để giữ chân người dùng. Mô hình này sau đó được hầu hết các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới học tập và áp dụng.

Mark Zuckerberg: Người tái định nghĩa kết nối xã hội toàn cầu

Mark Zuckerberg là nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất tới cách con người giao tiếp trong thời đại internet.

Khi Facebook ra đời năm 2004, mạng xã hội vẫn là một khái niệm mới. Mark Zuckerberg dần xây dựng nên đế chế Meta với các nền tảng gồm Facebook, Instagram, WhatsApp, Messenger và Threads. 

Chỉ sau hai thập kỷ, những nền tảng này đã trở thành hạ tầng giao tiếp nhân loại. Theo số liệu công bố của Meta, các kênh mạng xã hội của Meta1 hiện phục vụ hơn 3,4 tỷ người dùng mỗi ngày  tương đương gần một nửa dân số thế giới.

Dưới sự lãnh đạo của Mark Zuckerberg, Meta không chỉ xây dựng các nền tảng mạng xã hội mà còn phát triển những hệ thống quảng cáo dựa trên dữ liệu và AI có sức ảnh hưởng sâu rộng tới nền kinh tế số. Theo các báo cáo từ Meta, hệ sinh thái quảng cáo của công ty hỗ trợ hàng triệu doanh nghiệp tiếp cận khách hàng trên toàn cầu và tạo ra hàng trăm tỷ USD giá trị kinh tế mỗi năm.

Ảnh hưởng của Mark Zuckerberg còn thể hiện ở việc biến dữ liệu, thuật toán đề xuất nội dung và trí tuệ nhân tạo thành động cơ cốt lõi của nền kinh tế internet hiện đại. Những nền tảng như TikTok, YouTube hay LinkedIn sau này đều phát triển theo hướng tương tự.

Dù vấp phải nhiều tranh cãi về quyền riêng tư, tin giả và sức khỏe tinh thần của người dùng, không thể phủ nhận Mark Zuckerberg đã góp phần tạo nên thời đại mà kết nối kỹ thuật số trở thành một phần không thể thiếu của đời sống xã hội.

Nhưng tham vọng của Zuckerberg chưa bao giờ dừng ở mạng xã hội. Năm 2021, ông đổi tên Facebook thành Meta, đánh dấu bước chuyển sang tham vọng xây dựng Metaverse - một thế giới ảo nơi con người có thể làm việc, học tập, giải trí và sở hữu tài sản số trong môi trường thực tế ảo.

Báo cáo tài chính của Meta cho biết công ty đã đầu tư hơn 100 tỷ USD vào bộ phận Reality Labs, nơi phát triển kính VR, AR và hạ tầng metaverse. Dù Metaverse chưa đạt kỳ vọng ban đầu, nhiều chuyên gia cho rằng vị tỷ phú trẻ tuổi này đang làm điều tương tự Steve Jobs từng làm với điện thoại thông minh: Đầu tư dài hạn vào một nền tảng công nghệ mà thị trường còn chưa nhìn thấy hết tiềm năng. Trong tầm nhìn xa, có thể Mark Zuckerberg sẽ tạo ra một không gian số nơi con người sẽ "sống" trong tương lai.

Elon Musk: Người đẩy công nghệ vào những lĩnh vực tưởng như bất khả thi và muốn đưa loài người ra ngoài Trái Đất  

Elon Musk là trường hợp đặc biệt khi ảnh hưởng của ông trải dài từ giao thông, năng lượng, hàng không vũ trụ cho đến AI. Trong khi Jobs xây dựng hệ sinh thái thiết bị và Zuckerberg xây dựng hệ sinh thái xã hội, Elon Musk lại theo đuổi một mục tiêu lớn hơn nhiều: Mở rộng nền văn minh nhân loại ra ngoài Trái Đất.

Khi thành lập SpaceX năm 2002, Elon Musk tuyên bố mục tiêu cuối cùng là biến con người thành nền văn minh đa hành tinh. Điều này từng bị xem là viển vông. Nhưng hơn hai thập kỷ sau, SpaceX đã làm thay đổi toàn bộ ngành công nghiệp không gian. Elon Musk đã làm được điều mà nhiều chính phủ từng cho là bất khả thi như thương mại hóa hoạt động phóng tên lửa và tái sử dụng tên lửa quy mô lớn. Điều này làm giảm đáng kể chi phí tiếp cận không gian và mở đường cho các dự án internet vệ tinh toàn cầu như Starlink.

Theo NASA, SpaceXcũng  là công ty tư nhân đầu tiên: đưa tàu vũ trụ lên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), hạ cánh thành công tên lửa tái sử dụng và vận hành mạng internet vệ tinh quy mô toàn cầu.

Starlink hiện có hàng triệu người dùng tại hơn 100 quốc gia, trong khi tên lửa Starship đang được phát triển để phục vụ các sứ mệnh lên Mặt Trăng và sao Hỏa.

Điểm đặc biệt là Elon Musk không xem SpaceX như một doanh nghiệp thuần túy. Ông nhiều lần khẳng định mục tiêu cuối cùng là xây dựng thành phố đầu tiên trên sao Hỏa để đảm bảo sự tồn tại lâu dài của loài người trước các rủi ro như chiến tranh, thiên thạch hay biến đổi khí hậu.

Song song với SpaceX, Elon Musk còn thúc đẩy cuộc cách mạng xe điện với Tesla và tham gia sâu vào cuộc đua AI thông qua xAI, cho thấy ông đang cố gắng tác động đồng thời tới giao thông, năng lượng, trí tuệ nhân tạo và không gian.

Với Tesla, Elon Musk giúp xe điện chuyển từ một sản phẩm ngách trở thành xu hướng chủ đạo của ngành ô tô toàn cầu. Hầu hết các hãng xe lớn hiện nay đều phải tăng tốc chiến lược điện hóa sau thành công của Tesla.

Những năm gần đây, Elon Musk tiếp tục đặt cược vào AI. SpaceX, Tesla và xAI đang được tích hợp ngày càng sâu, từ phát triển siêu máy tính AI, chip AI tự thiết kế cho tới các trung tâm dữ liệu thế hệ mới. Reuters cho biết Elon Musk đang đầu tư hàng chục tỷ USD vào các nhà máy sản xuất chip AI và hạ tầng tính toán nhằm cạnh tranh với OpenAI, Google và Meta.

Steve Jobs, Mark Zugkerberg, Elon Musk - 3 biểu tượng, ba "cuộc cách mạng" công nghệ

Điểm chung của Steve Jobs, Mark Zuckerberg và Elon Musk là họ không chỉ tạo ra sản phẩm thành công mà còn thay đổi hướng đi của toàn bộ ngành công nghệ.

Steve Jobs biến công nghệ thành trải nghiệm dành cho đại chúng.

Mark Zuckerberg biến internet thành mạng lưới kết nối toàn cầu.

Elon Musk mở rộng phạm vi của công nghệ sang năng lượng, không gian và trí tuệ nhân tạo.

Nếu coi lịch sử công nghệ hiện đại là một hành trình kéo dài từ máy tính cá nhân, internet, mạng xã hội đến AI, thì dấu ấn của ba nhân vật này gần như xuất hiện ở mọi cột mốc quan trọng nhất. Và những cuộc đua mà họ khởi xướng vẫn đang tiếp tục định hình thế giới công nghệ của thế kỷ XXI.