Bản chất của việc chọn ngành chọn trường: Sự phù hợp thay vì chuộng danh tiếng

Trong xu hướng mùa tuyển sinh hiện nay, không ít thí sinh vẫn bị bủa vây bởi tâm lý đám đông khi chọn ngành chọn trường.

Nhiều gia đình vô tình rơi vào lối mòn "chuộng thương hiệu trường lớp", cố gắng chạy theo những ngôi trường danh tiếng bằng mọi giá dù chưa thực sự đánh giá đúng năng lực và sở thích của con em mình. 

Tuy nhiên, giá trị dài hạn của một con người không được đo bằng danh tiếng của ngôi trường họ theo học, mà nằm ở tinh thần học tập suốt đời, bản lĩnh và khát vọng tự thân.

Hệ quả của việc chạy theo bề nổi này đã được phản ánh rõ nét qua dữ liệu giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về phát triển và sử dụng nguồn nhân lực giai đoạn 2021-2024. 

Theo đó, ước tính có tới 30% sinh viên tốt nghiệp không làm việc trong lĩnh vực được đào tạo, đồng thời một bộ phận không nhỏ cử nhân ra trường vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế của nhà tuyển dụng.

Việc chọn đúng ngành học phù hợp với năng lực và đam mê rõ ràng mang tính sống còn hơn việc đỗ vào trường nào. 

Mỗi người học cần phải tự định vị được mình muốn trở thành ai, muốn làm gì và sẽ đóng góp gì cho cộng đồng. 

Do đó, trước khi đặt bút đăng ký nguyện vọng, quy trình chọn ngành chọn trường cần được thực hiện dựa trên việc tìm hiểu kỹ lưỡng về chương trình đào tạo, môi trường học tập, cơ hội nghiên cứu cũng như khả năng thực hành và cơ hội việc làm thực tế.

Xu hướng thị trường lao động ảnh hưởng thế nào đến việc chọn ngành chọn trường?

Thế hệ trẻ hiện nay đang bước vào giảng đường đại học trong bối cảnh thế giới công nghệ thay đổi với tốc độ chóng mặt.

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học dữ liệu, chip bán dẫn, robot, năng lượng mới hay đường sắt tốc độ cao đang tái định hình lại cấu trúc việc làm toàn cầu, đồng thời đặt ra những tiêu chí hoàn toàn mới cho bài toán chọn ngành chọn trường.

Sự chuyển dịch này mang đến thách thức lớn khi nhiều vị trí việc làm truyền thống dần bị công nghệ thay thế một phần, khiến một số ngành vốn đang "hot" ở hiện tại có nguy cơ suy giảm nhu cầu nhân lực trong tương lai gần.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, đây cũng là cơ hội mở ra hàng loạt ngành nghề liên ngành mới, đòi hỏi người học phải trang bị tư duy linh hoạt cùng năng lực thích ứng cao để không bị tụt hậu. 

Đứng trước bài toán dịch chuyển ấy, rõ ràng không tồn tại một ngành học nào là "tốt nhất" theo cách tuyệt đối, mà chỉ có lựa chọn phù hợp nhất. 

Điểm giao thoa giữa năng lực, đam mê cá nhân với nhu cầu thực tế của xã hội chính là kim chỉ nam vững chắc nhất cho quyết định chọn ngành chọn trường của mỗi thí sinh.

Vai trò của gia đình và chính sách vĩ mô trong việc chọn ngành chọn trường

Bên cạnh sự chủ động của thí sinh, quyết định chọn ngành chọn trường cần có sự đồng hành mang tính tôn trọng từ phía gia đình. 

Thay vì áp đặt hay tạo áp lực nặng nề vì kỳ vọng, phụ huynh nên đóng vai trò là người lắng nghe, chia sẻ để con trẻ tự trưởng thành và tự chịu trách nhiệm với quyết định của chính mình.

Đồng thời, bài toán chọn ngành chọn trường hiện nay cũng đang nhận được sự tiếp sức lớn từ các chính sách vĩ mô của Nhà nước. 

Minh chứng rõ nét nhất là việc Chính phủ ban hành Nghị định 179/2026/NĐ-CP với hàng loạt cơ chế hỗ trợ tài chính đột phá nhằm thu hút nhân lực. 

Theo đó, những sinh viên đáp ứng đủ điều kiện về tổ hợp xét tuyển và điểm số khi theo học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt hay công nghệ chiến lược sẽ được hưởng mức học bổng hỗ trợ từ 3,7 đến 5,4 triệu đồng mỗi tháng. 

Đây không chỉ là giải pháp hỗ trợ tài chính đơn thuần, mà còn là định hướng quan trọng giúp thí sinh có thêm cơ sở vững chắc khi chọn ngành chọn trường, giảm bớt gánh nặng kinh tế để dấn thân vào các khối ngành nền tảng mang tính chiến lược của đất nước.

Quyết định chọn ngành chọn trường không đơn thuần là một thủ tục đăng ký nguyện vọng, mà là bước đi chiến lược định hình toàn bộ tương lai. 

Điểm số cao hay một tấm bằng từ ngôi trường danh tiếng có thể mang lại sự hãnh diện nhất thời, nhưng sự thấu hiểu bản thân và năng lực thích ứng mới là điều nuôi sống sự nghiệp của mỗi cá nhân suốt đời. 

Khi thị trường lao động đang bị tái định hình bởi công nghệ, một quyết định chọn ngành chọn trường hời hợt hay chạy theo bề nổi ở hiện tại, rất có thể sẽ phải đánh đổi bằng những năm tháng chật vật, loay hoay tìm lại lối đi trong tương lai.