Giữa "ma trận" thông tin và áp lực điểm số, thực tế cho thấy, chỉ khi xác định đúng lĩnh vực yêu thích, chọn ngành theo khả năng các em mới có thể xây dựng lộ trình sự nghiệp bền vững.

Thay đổi tư duy, ưu tiên chọn ngành để tối ưu hóa nguyện vọng

Bước vào mùa tuyển sinh 2026, "luật chơi" đã thay đổi mạnh mẽ, buộc thí sinh phải thay đổi tư duy từ "chọn đại" sang "chọn tinh". Hai điều chỉnh lớn từ Bộ Giáo dục và Đào tạo không chỉ là rào cản mà còn là bộ lọc để tìm ra những thí sinh thực sự có định hướng.

Việc siết chặt 15 nguyện vọng - khép lại chiến thuật "rải" nguyện vọng. Bởi việc giới hạn số lượng lựa chọn buộc thí sinh phải có những tính toán chi tiết. Nếu thí sinh quá ưu tiên tên tuổi của trường mà chọn những ngành "vơ tạm" (ngành có điểm chuẩn thấp trong trường Top nhưng thí sinh không hề thích), thí sinh đang tự lãng phí những suất nguyện vọng quý giá. Trong bối cảnh này, chọn ngành trước chính là cách bảo hiểm tốt nhất để dù trúng tuyển ở nguyện vọng nào, các em cũng được học đúng lĩnh vực mình đam mê.

Bên cạnh đó, việc xét học bạ suốt 3 năm cũng cho thấy, những ai có sức bền và giữ vững phong độ học tập suốt cả cấp 3 mới thực sự là người chiếm ưu thế. Việc đánh giá xuyên suốt quá trình học trung học phổ thông thay vì chỉ nhìn vào học kỳ cuối giúp tạo ra một môi trường cạnh tranh công bằng. Điều này khẳng định một thực tế, những học sinh có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và xác định mục tiêu nghề nghiệp ngay từ đầu cấp sẽ nắm lợi thế tuyệt đối.

Thực tế trong mỗi mùa tuyển sinh, không ít thí sinh chấp nhận chọn một ngành học không yêu thích, thậm chí không có năng khiếu, chỉ để có được một tấm vé vào ngôi trường mình mong muốn. Tuy nhiên, theo PGS.TS Nguyễn Phú Khánh - Phó Hiệu trưởng Đại học Phenikaa, đây là một sự đánh đổi tiềm ẩn nhiều rủi ro cho tương lai. Tại Ngày hội Tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp năm 2026, ông đã đưa ra một cảnh báo rất sát với thực tế học đường: "Nếu chọn trường phù hợp mà không phải ngành phù hợp thì khi gặp khó khăn các em sẽ dễ chán nản. Còn nếu chọn đúng ngành phù hợp, các em khi gặp khó khăn sẽ có động lực để khắc phục và vượt qua những khó khăn, rào cản đó".

Việc đặt ngành học làm ưu tiên hàng đầu không phải là hạ thấp giá trị của trường học, mà là xác định đúng mục tiêu cốt lõi của việc đào tạo. Bởi, danh tiếng của trường không thể học thay sinh viên. Một ngôi trường danh tiếng có thể cung cấp môi trường tốt, nhưng không thể giúp người học vượt qua những kỳ thi chuyên ngành áp lực hay những bài tập thực hành đòi hỏi sự nhạy bén và đam mê.

Khi người học học một lĩnh vực mà mình không có thế mạnh, áp lực học tập sẽ nhanh chóng trở thành gánh nặng tâm lý, dẫn đến tình trạng học đối phó hoặc bỏ ngang. Ngược lại, ngành học đúng giúp rèn luyện bản lĩnh; khi được đào tạo trong lĩnh vực mình thực sự yêu thích, tư duy sẽ ở trạng thái chủ động. 

Những thách thức về kiến thức chuyên sâu hay yêu cầu khắt khe từ thực tiễn nghề nghiệp lúc này sẽ đóng vai trò như những nấc thang, giúp sinh viên có đủ động lực tự thân để nghiên cứu, tìm tòi và biến khó khăn thành kinh nghiệm thực tế thay vì bỏ cuộc.

Xu hướng hiện nay cho thấy thị trường lao động đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng trọng dụng năng lực chuyên môn. Nhà tuyển dụng sẽ đánh giá nhân sự dựa trên những gì họ có thể làm được hơn là việc họ đã tốt nghiệp từ đâu. Do đó, việc chọn ngành đúng ngay từ đầu giúp người học tích lũy được bộ kỹ năng sắc bén, tạo ra lợi thế cạnh tranh thực chất ngay khi bước chân ra khỏi cánh cổng đại học.

Chọn ngành... từ chiến thuật 15 nguyện vọng

Mùa tuyển sinh 2026 thực sự không có chỗ cho những lựa chọn cảm tính. Để nắm chắc tấm vé thành công, việc thay đổi tư duy từ cố "vào trường Top" sang mục tiêu chọn ngành đúng nghề đã trở thành yêu cầu cấp thiết. Đừng đánh đổi đam mê chỉ để lấy một cái danh xưng hào nhoáng, bởi tấm thẻ sinh viên danh giá không bao giờ học thay được người học, nhưng một ngành học đúng sở trường sẽ là động lực bền bỉ nhất để các em vượt qua áp lực chuyên sâu và bám trụ với nghề.

Và cần luôn nhớ rằng điểm số vẫn là "chìa khóa vàng"; dù xét tuyển bằng phương thức nào, kết quả thi tốt nghiệp vẫn là bảo chứng quyền lực nhất giúp thí sinh giữ thế chủ động để bước vào đúng lĩnh vực yêu thích tại những môi trường uy tín. 

Việc sử dụng chiến thuật 15 nguyện vọng thông minh theo hình phễu - ưu tiên ngành đã chọn ở các trường điểm cao và giảm dần mức độ điểm chuẩn để tạo "lưới an toàn" - sẽ giúp tối ưu hóa cơ hội trúng tuyển. 

Thiết nghĩ trong một thị trường lao động vốn trọng dụng năng lực thực tế, việc chọn ngành học chuẩn xác để tích lũy kỹ năng sắc bén mới chính là tấm vé bảo chứng thực sự cho một sự nghiệp vững bền.