Một ngành học xét tuyển bằng tổ hợp Toán, Vật lí, Hóa học nhưng thí sinh có chứng chỉ IELTS vẫn được cộng điểm thưởng. 

Một ngành học khác vốn đã đưa môn Tiếng Anh vào tổ hợp bắt buộc, nhưng thí sinh sở hữu chứng chỉ ngoại ngữ đắt đỏ này lại tiếp tục được cộng thêm điểm ngoài thang đo.

Hiện trạng này khiến điểm cộng IELTS từ một cơ chế khuyến khích dần biến thành "biến số" quyết định kết quả trúng tuyển, đẩy hàng nghìn thí sinh có năng lực chuyên môn tốt vào thế bất lợi. 

Trước thực tế đó, dự thảo Thông tư sửa đổi Quy chế tuyển sinh đại học từ năm 2027 của Bộ Giáo dục và Đào tạo điều chỉnh đưa chứng chỉ này về đúng bản chất: một công cụ xác nhận năng lực, thay vì một khoản "điểm thưởng" tự do.

IELTS 6.0 bị áp dụng 26 mức điểm cộng khác nhau

Theo dữ liệu tuyển sinh năm 2026 do Bộ Giáo dục và Đào tạo ghi nhận, sức hút của chứng chỉ ngoại ngữ trong kỳ thi đại học là rất lớn, nhưng đi kèm với đó là sự thiếu thống nhất nghiêm trọng về mặt quy đổi.

Thống kê sử dụng chứng chỉ tiếng Anh trong tuyển sinh đại học 2026 có hơn 37.300 thí sinh dùng chứng chỉ tiếng Anh để hưởng điểm cộng; trên 35.900 thí sinh trong số đó sử dụng chứng chỉ IELTS (chiếm hơn 96%).

Số liệu cũng cho thấy, 8.318 thí sinh đạt mức IELTS 6.0 (mức phổ biến nhất), nhưng lại được các trường đại học áp dụng tới 26 mức điểm cộng khác nhau.

Sự khác biệt trong chính sách của từng cơ sở đào tạo khiến điểm cộng IELTS trở thành yếu tố làm chênh lệch đáng kể cơ hội vào đại học. 

Tại nhóm 5% các ngành có điểm chuẩn cao nhất (ngưỡng tham chiếu trung bình 26,09/30 điểm), có tới hơn 30% thí sinh nhập học nhờ sở hữu điểm cộng. Trong khi đó, ở nhóm ngành ngoài tốp 25%, tỷ lệ này chỉ dừng lại ở mức 9,51%.

Hơn 51% thí sinh trúng tuyển nhờ điểm cộng IELTS có điểm gốc thấp hơn điểm chuẩn

Bản chất của tuyển sinh đại học là lựa chọn người học phù hợp dựa trên năng lực đầu vào của từng ngành. 

Tuy nhiên, dữ liệu cho thấy đối với 3 phương thức tuyển sinh không có cấu phần ngoại ngữ riêng (gồm: xét điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông, xét học bạ, và kết hợp hai kết quả này), có tới 51,42% thí sinh được cộng điểm sở hữu điểm thi gốc thấp hơn điểm trúng tuyển thực tế của ngành.

Hai điểm nghẽn đang làm sai lệch sự công bằng trong tuyển sinh thể hiện ở hai khía cạnh. Thứ nhất là việc cộng điểm IELTS cho những ngành học vốn không có yêu cầu về ngoại ngữ. 

Chẳng hạn, ở ngành xét tuyển bằng khối A00 gồm Toán, Lý và Hóa, một thí sinh đạt điểm thi 3 môn chuyên môn cao hơn vẫn có cơ hội trúng tuyển thấp hơn người có điểm chuyên môn thấp nhưng lại sở hữu điểm cộng từ chứng chỉ IELTS.

Thứ hai là tình trạng ghi nhận cùng một năng lực hai lần trong cùng một phương thức xét tuyển. Đối với các tổ hợp đã bao gồm môn Tiếng Anh như A01 hay D01, thí sinh vừa sử dụng điểm thi Tiếng Anh để tính điểm tổ hợp, vừa tiếp tục dùng chứng chỉ IELTS để nhận thêm điểm thưởng ngoài thang đo.

Việc trùng lặp đánh giá này khiến lợi thế năng lực ngoại ngữ bị nhân đôi, trực tiếp làm đảo lộn thứ tự xếp hạng thực chất giữa các thí sinh dự tuyển.

Tại nhiều ngành có điểm chuẩn xấp xỉ 28 điểm, việc cho cộng tới 1,5 điểm khiến không ít thí sinh đạt từ 26,5 đến 28 điểm gốc vẫn bị loại chỉ vì không có điều kiện tài chính để theo học và thi các chứng chỉ IELTS đắt đỏ.

Quy định mới năm 2027: Sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ đúng bản chất như thế nào?

Trao đổi về đề xuất từ năm 2027 sẽ chấm dứt việc các trường tự quy định điểm cộng ngoài thang đánh giá, ông Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) khẳng định, dự thảo không loại bỏ chứng chỉ ngoại ngữ và cũng không phủ nhận thành tích học sinh giỏi.

Từ năm 2027, chứng chỉ ngoại ngữ như IELTS sẽ được đưa về sử dụng đúng chức năng xác nhận năng lực theo bốn định hướng cụ thể.

Trước hết là hình thức quy đổi môn học chính thức, khi thí sinh được sử dụng chứng chỉ IELTS để quy đổi hoặc thay thế điểm môn Tiếng Anh trong tổ hợp xét tuyển dựa trên thang điểm do nhà trường công khai. Tuyệt đối không áp dụng thêm các khoản điểm thưởng nằm ngoài tổng điểm tổ hợp.

Bên cạnh đó, chứng chỉ ngoại ngữ tiếp tục đóng vai trò xác nhận điều kiện đầu vào, giúp thí sinh chứng minh đáp ứng đủ yêu cầu ngôn ngữ khi đăng ký vào các chương trình đào tạo giảng dạy bằng tiếng nước ngoài.

Trong quá trình theo học đại học, tấm bằng này cũng được công nhận để xét miễn trừ các học phần Tiếng Anh tương đương hoặc xác nhận hoàn thành điều kiện chuẩn đầu ra theo quy định của cơ sở đào tạo.

Riêng đối với thành tích học sinh giỏi, thí sinh đoạt giải cấp quốc gia hoặc quốc tế vẫn giữ nguyên quyền lợi được xét tuyển thẳng theo quy chế, đồng thời diện này hoàn toàn nằm ngoài giới hạn tối đa ba phương thức xét tuyển áp dụng cho mỗi ngành học.

Năng lực cần thiết cho ngành học nào phải được đưa thành một hợp phần đánh giá trực tiếp, minh bạch và tính một lần duy nhất. 

Việc loại bỏ các khoản điểm cộng ngoài thang đo là bước đi thiết yếu để đưa động lực luyện thi IELTS trở lại đúng mục tiêu phát triển năng lực ngôn ngữ thực chất, đồng thời trả lại thước đo công bằng cho mọi thí sinh trong kỳ thi tuyển sinh đại học.