Bản chất của việc quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ

Bất cập trong việc quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ xuất phát từ việc các chứng chỉ quốc tế (IELTS/TOEFL) và bài thi môn Ngoại ngữ trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông vốn là hai công cụ đo lường khác nhau về mục đích, cấu trúc và hệ năng lực đánh giá.

Các bài thi chuẩn hóa quốc tế kiểm tra toàn diện bốn kỹ năng (gồm nghe, nói, đọc và viết) nhằm xác định mức độ thuần thục trong việc ứng dụng ngôn ngữ.

Ngược lại, bài thi môn Ngoại ngữ đại trà tập trung kiểm tra kiến thức nền tảng về ngữ pháp, từ vựng và đọc hiểu qua hình thức trắc nghiệm. Để phục vụ mục tiêu phân hóa cho các trường đại học, bài thi đại trà buộc phải cài cắm các câu hỏi có độ khó cao, những cấu trúc phức tạp hoặc từ vựng hiếm gặp.

Sự khác biệt này dẫn đến một nghịch lý trong quy trình quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ. Dữ liệu thống kê qua các mùa thi cho thấy, điểm số trung bình môn tiếng Anh của thí sinh cả nước thường nằm ở ngưỡng trung bình.

Để đạt được mức điểm 8,5 đến 9,0 trong bài thi này, thí sinh phải trải qua quá trình học tập áp lực và không được phép sai sót ở các câu hỏi phân hóa.

Trong khi đó, ở nhiều đề án tuyển sinh hiện nay, một chứng chỉ quốc tế ở mức trung bình khá đã dễ dàng được quy đổi thẳng thành 8,5 đến 9,0 điểm, thậm chí là 10 điểm.

Việc lấy kết quả của một bài thi đánh giá năng lực ứng dụng để thay thế hoặc đánh đồng với điểm số của một bài thi kiểm tra kiến thức học thuật là một sự chưa tương thích về mặt phương pháp đánh giá.

Khoảng cách cơ hội từ phương thức quy đổi điểm

Khi có sự thiếu đồng nhất về mặt phương pháp đánh giá, hệ lụy đầu tiên là sự mất cân bằng về cơ hội đối với những thí sinh chọn hình thức thi cử truyền thống.

Những học sinh có tư duy ngôn ngữ tốt, học tập nghiêm túc tại trường phổ thông nhưng không có điều kiện kinh tế để tiếp cận các trung tâm bồi dưỡng hoặc chi trả lệ phí thi chứng chỉ quốc tế sẽ bị giảm lợi thế cạnh tranh.

Điểm số từ nỗ lực làm bài thi thực tế của các em có giá trị xét tuyển thấp hơn điểm quy đổi từ một chứng chỉ quốc tế tầm trung.

Hệ lụy tiếp theo là xu hướng thúc đẩy việc học lệch. Khi nhận thấy việc sở hữu chứng chỉ mang lại lợi thế lớn và dễ đạt được mức điểm quy đổi cao hơn so với việc bám sát chương trình phổ thông, người học có xu hướng tập trung vào các mẹo làm bài tại các cơ sở luyện thi cấp tốc. 

Điều này làm ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học ngoại ngữ nền tảng tại bậc học phổ thông.

Nhìn rộng hơn, sự sai lệch về mặt phương pháp này đang gián tiếp làm gia tăng khoảng cách cơ hội giáo dục. 

Bởi việc tiếp cận và sở hữu chứng chỉ quốc tế hiện nay vẫn phụ thuộc lớn vào điều kiện kinh tế gia đình và hạ tầng giáo dục tại các đô thị lớn.

Khi các trường đại học dành các mức quy đổi quá lớn cho chứng chỉ, cơ hội tiếp cận các ngành học cốt lõi hoặc các trường top đầu của học sinh vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa sẽ bị hạn chế.

Để thiết lập lại dải điểm quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ

Để bảo đảm tính chuẩn xác trong đánh giá và giữ vững nguyên tắc công bằng trong giáo dục, quy trình sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ trong xét tuyển đại học cần được điều chỉnh theo hai hướng:

Thay đổi phương thức sử dụng: Các trường đại học nên chuyển từ hình thức quy đổi điểm số cơ học sang hình thức sử dụng chứng chỉ làm tiêu chí điều kiện (vòng lọc hồ sơ). 

Theo đó, thí sinh đạt mức chứng chỉ quy định sẽ đủ điều kiện nộp hồ sơ xét tuyển, nhưng thứ hạng xét tuyển cuối cùng vẫn phải dựa trên điểm số của các bài thi kiểm tra năng lực cốt lõi chung.

Xác lập lại dải điểm tương đương sát thực tế: Trong trường hợp vẫn giữ phương thức quy đổi, các trường cần căn cứ vào dữ liệu phổ điểm do Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố hàng năm để nâng chuẩn quy đổi lên mức cao hơn.

Mức quy đổi phải phản ánh đúng độ khó để đạt được điểm số tương đương trong kỳ thi đại trà, loại bỏ tình trạng chứng chỉ tầm trung được đổi lấy điểm số tối đa.

Chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế là một công cụ tham chiếu có giá trị, nhưng không nên để phương thức quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ tạo ra đặc quyền hay làm lệch đi tính chính xác của hệ thống đánh giá. 

Đã đến lúc các nhà quản lý giáo dục và các trường đại học cần nhìn nhận lại phương pháp của việc quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ, nhằm trả lại sự công bằng và cơ hội bình đẳng cho mọi đối tượng học sinh.