Thay đổi cách tính chỉ tiêu tuyển sinh đại học từ số lượng sang chất lượng

Quy định mới về hệ số quy đổi giảng viên cơ hữu được xem là yếu tố tác động trực tiếp đến công tác tuyển sinh đại học từ năm 2026.

Trước đây, chỉ tiêu tuyển sinh của các trường chủ yếu dựa vào kết quả quy đổi đội ngũ giảng viên theo trình độ học vị để mở rộng quy mô.

Quy định cũ lấy trình độ thạc sĩ làm chuẩn và nhân hệ số rất cao cho tiến sĩ, phó giáo sư, giáo sư (lần lượt là 2; 3; 5). 

Cách làm này khiến một số cơ sở đào tạo phụ thuộc nhiều vào đội ngũ có học hàm cao để tăng chỉ tiêu, đôi khi vượt quá năng lực giảng dạy thực tế của lực lượng cơ hữu trực tiếp đứng lớp.

Với Thông tư 34/2026/TT-BGDĐT, công thức xác định chỉ tiêu tuyển sinh đại học đã được thay đổi rõ rệt khi trình độ tiến sĩ, phó giáo sư và giáo sư cùng chung hệ số 1; giảng viên trình độ thạc sĩ giảm xuống còn hệ số 0,75.

Bên cạnh đó, thống nhất một mức quy đổi chung: 40 sinh viên/hệ số, thay vì chia nhiều mức theo nhóm ngành như trước.

Thay đổi này xác định trình độ tiến sĩ là chuẩn tối thiểu của giảng viên đại học, đưa năng lực đào tạo về đúng giá trị thực tế theo đầu người, giúp công tác quản lý trở nên minh bạch và dễ dự báo hơn.

Sự phân hóa rõ rệt giữa các trường trong công tác tuyển sinh đại học

Chính sách mới sẽ tạo ra sự phân hóa và đòi hỏi các trường phải chủ động tái cơ cấu để thích ứng.

Các trường đại học top đầu có lợi thế lớn nhờ sở hữu sẵn đội ngũ tiến sĩ đông đảo. Tuy nhiên, việc không còn được nhân hệ số cao cho phó giáo sư, giáo sư cũng buộc các trường này phải tính toán lại bài toán tuyển sinh đại học theo hướng thực chất, tập trung đầu tư cho nghiên cứu khoa học và nâng cao năng lực công bố quốc tế để khẳng định uy tín.

Với khối trường địa phương, ngoài công lập - đây là nhóm chịu áp lực lớn nhất từ quy định mới. Thực tế cho thấy, việc thu hút và giữ chân đội ngũ tiến sĩ về các tỉnh hoặc vào các khối ngành ngoài công lập luôn là bài toán khó khăn. 

Khi hệ số quy đổi của giảng viên thạc sĩ bị giảm, chỉ tiêu tuyển sinh đại học của nhóm các trường này có nguy cơ sụt giảm nghiêm trọng. 

Để duy trì hoạt động, nhiều cơ sở sẽ buộc phải thay đổi chiến lược nhân sự, thu hẹp quy mô hoặc tạm dừng tuyển sinh những ngành học không đủ điều kiện về đội ngũ.

Những vấn đề thực tế cần hóa giải

Dù mang định hướng tích cực nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và tiệm cận với xu hướng quốc tế, việc lấy trình độ tiến sĩ làm chuẩn để xác định chỉ tiêu tuyển sinh đại học cũng đặt ra những thách thức thực tế:

Áp lực tuyển dụng hình thức: Để giữ vững chỉ tiêu tuyển sinh đại học nhằm đảm bảo nguồn thu, có thể xuất hiện tình trạng các trường cạnh tranh gay gắt để tuyển dụng tiến sĩ một cách đối phó, hoặc sở hữu nhân sự trên hồ sơ giấy tờ mà thiếu đi sự gắn kết chuyên môn thực chất.

Bất cập đối với khối ngành đặc thù: Cách tiếp cận cào bằng hệ số chưa phản ánh đúng thực tế của các lĩnh vực mang tính thực hành cao như nghệ thuật, thể thao, kiến trúc... 

Ở những ngành này, một chuyên gia có hàng chục năm kinh nghiệm thực tiễn hoặc các nghệ sĩ, kiến trúc sư có năng lực nghề nghiệp cao lại không được đánh giá tương xứng về mặt hệ số khi tính chỉ tiêu tuyển sinh chỉ vì không có bằng tiến sĩ.

Xét một cách khách quan, việc thay đổi tư duy quản lý tuyển sinh đại học hướng đến người hưởng lợi cuối cùng là sinh viên và thị trường lao động. 

Và xu hướng tăng trưởng số lượng một cách ồ ạt sẽ giảm xuống, thay vào đó là sự tập trung vào điều kiện giảng dạy thực tế. Sinh viên có cơ hội học tập với đội ngũ giảng viên có trình độ học thuật cao hơn.

Để chính sách mới phát huy hiệu quả, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần xây dựng một lộ trình áp dụng phù hợp, có cơ chế linh hoạt riêng cho các khối ngành đặc thù, đồng thời thực hiện công tác hậu kiểm nghiêm túc đối với đội ngũ giảng viên cơ hữu. 

Có như vậy, mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục đại học mới đạt được hiệu quả thực chất, thay vì chỉ dừng lại ở việc chuẩn hóa bằng cấp trên hồ sơ.