Với giọng đầy bất ngờ và tự hào về cậu con trai đang du học tại Singapore, khi tới thời gian nghỉ hè, phần lớn sinh viên về nước, ký túc xá vắng người, nhưng thay vì chỉ nghỉ ngơi hay xin thêm tiền từ gia đình, cậu sinh viên năm nhất ấy lại quan sát rất kỹ nhu cầu xung quanh mình để tìm cơ hội kiếm tiền.

Nhiều du học sinh về nước vài tháng nhưng không biết gửi vali, hành lý ở đâu. Cậu nhanh chóng tận dụng khoảng trống trong phòng để cho thuê chỗ để đồ. Mỗi tháng, chỉ riêng việc nhận giữ vali cho các bạn cùng trường, cậu đã có thể thu khoảng từ 200-500 đô la Singapore/khu vực.

Không dừng lại ở đó, cậu còn nhận ra một điều thú vị: cuối năm học, nhiều sinh viên năm cuối thường bỏ lại tủ lạnh mini, quạt, nồi cơm điện, thậm chí cả ti vi vì ngại mang về hoặc không muốn mất công thanh lý. Cậu mua lại với giá rất rẻ, cất giữ, rồi đến đầu năm học bán lại cho sinh viên khóa mới với mức giá hợp lý hơn ngoài thị trường.

“Đấy không chỉ là kiếm tiền, mà là khả năng quan sát, tư duy tài chính và sự chủ động rất đáng nể ở một người trẻ”, người mẹ nói.

Câu chuyện khiến tôi suy nghĩ khá nhiều. Bởi ở Việt Nam, không ít phụ huynh vẫn mặc định rằng việc của con chỉ là học. Mọi vấn đề liên quan đến tiền bạc, chi tiêu, quản lý tài chính đều do cha mẹ lo. Thậm chí nhiều gia đình còn né tránh nói chuyện tiền nong với con vì sợ “thực dụng”, “mất tuổi thơ” hoặc “trẻ con biết gì mà dạy”.

Trong khi đó, thực tế cuộc sống hiện đại đang cho thấy: giáo dục tài chính không phải là dạy trẻ kiếm tiền bằng mọi giá, mà là dạy con biết sống có trách nhiệm, biết quản lý bản thân và hiểu giá trị của lao động.

Nhiều cha mẹ vẫn ngại nói chuyện tiền bạc với con

Không khó để bắt gặp những sinh viên vừa bước chân vào đại học đã rơi vào cảnh “cháy túi” từ giữa tháng.

Tiền học, tiền sinh hoạt, tiền thuê trọ, ăn uống, mua sắm online, cà phê, du lịch… tất cả được chi tiêu theo cảm hứng mà gần như không có kế hoạch cụ thể.

Nhiều phụ huynh than phiền con tiêu hoang, nhưng chính họ lại chưa từng dạy con cách quản lý tiền.

Chị Minh (Hà Nội) kể rằng con trai chị học năm nhất đại học nhưng tháng nào cũng xin thêm tiền.

“Tôi cứ nghĩ con còn nhỏ, chỉ cần tập trung học. Từ bé đến lớn cháu không phải đụng vào chuyện tiền nong gì cả. Cần gì bố mẹ mua cho. Đến lúc đi học xa mới thấy con không biết quản lý chi tiêu”, chị nói.

Không ít gia đình hiện nay vẫn giữ tâm lý “bao bọc tài chính” cho con. Trẻ không cần biết bố mẹ kiếm tiền vất vả thế nào, gia đình có điều kiện ra sao hay cần cân đối chi tiêu như thế nào.

Khi còn nhỏ, trẻ được đáp ứng hầu hết nhu cầu. Đến khi bước vào cuộc sống tự lập mới bắt đầu lúng túng với những kỹ năng rất cơ bản như lập kế hoạch chi tiêu, tiết kiệm hay kiểm soát nhu cầu cá nhân.

Theo các chuyên gia tâm lý, việc né tránh trò chuyện về tiền bạc vô tình khiến trẻ thiếu nhận thức về giá trị đồng tiền và trách nhiệm tài chính.

Có nên cho con tiền tiêu vặt?

Đây là câu hỏi được rất nhiều phụ huynh quan tâm. Nhiều người cho rằng, tiền tiêu vặt không làm hư trẻ nếu cha mẹ biết cách hướng dẫn.

“Tiền tiêu vặt thực chất là công cụ để trẻ học quản lý tài chính. Quan trọng là cha mẹ cho như thế nào và đồng hành ra sao” - cô giáo Thu Huệ (đại học FPT chia sẻ).

Thực tế, trẻ từ cấp tiểu học đã có thể bắt đầu được làm quen với việc quản lý một khoản tiền nhỏ phù hợp độ tuổi.

Ví dụ: tự cân đối tiền ăn sáng tiết kiệm để mua món đồ yêu thích biết lựa chọn giữa “muốn” và “cần”. Đó có thể là bài học tài chính đầu đời mà mỗi cha mẹ đều có thể dạy con cái.

Một phụ huynh tại Hà Nội chia sẻ, chị bắt đầu cho con gái tiền tiêu vặt từ lớp 4. Ban đầu, cô bé tiêu hết rất nhanh vì mua đồ chơi và đồ ăn vặt. Nhưng sau vài lần “hết tiền sớm”, cô bé bắt đầu biết tính toán hơn.

Đến lớp 5, em đã tự tiết kiệm tiền lì xì và tiền tiêu vặt để mua chiếc laptop đầu tiên phục vụ học tập.

“Con rất trân trọng món đồ đó vì biết mình đã phải tích cóp rất lâu mới mua được”, người mẹ kể.

Theo nhiều chuyên gia, trải nghiệm thực tế luôn hiệu quả hơn lý thuyết. Trẻ chỉ có thể học quản lý tiền khi được trực tiếp sử dụng và chịu trách nhiệm với khoản tiền của mình.

Giáo dục tài chính bắt đầu từ những việc nhỏ hằng ngày

Không cần những bài học quá phức tạp, giáo dục tài chính có thể bắt đầu từ chính sinh hoạt thường ngày trong gia đình.

Đó có thể là: cùng con đi siêu thị và so sánh giá hướng dẫn con lập kế hoạch chi tiêu cho con tham gia quyết định những khoản mua sắm nhỏ dạy con tiết kiệm điện, nước giải thích vì sao gia đình cần cân đối tài chính.

Theo góc nhìn chuyên gia từ ông Đức Long (Ngân hàng VPBank), nền tảng của giáo dục tài chính cho học sinh phải bắt đầu từ việc thấu hiểu giá trị của lao động.

​“Sự phát triển của công nghệ thanh toán trực tuyến vô tình khiến thế hệ trẻ ngày nay giảm đi sự kết nối vật lý với tiền tệ, từ đó khó hình dung được công sức phía sau mỗi chi tiêu. Việc thiết lập tư duy ‘tiền không tự nhiên mà có’ cho trẻ là ưu tiên hàng đầu của các bậc làm cha mẹ,” ông cho biết.

​Để hiện thực hóa điều này, ông Long gợi ý cha mẹ nên tích cực hóa vai trò của con qua các trải nghiệm thực tế vừa sức như: tập tành kinh doanh nhỏ, hoàn thành các thử thách việc nhà để nhận phần thưởng xứng đáng, hoặc tối ưu hóa năng lực cá nhân để tự chủ một phần tài chính.

​Ông khẳng định: “Đừng e ngại việc để con đối mặt với thử thách. Những bài học thực tế từ cuộc sống chính là chất xúc tác mạnh mẽ nhất giúp trẻ tích lũy bản lĩnh và trưởng thành nhanh chóng.”

Trẻ em có nên học đầu tư từ sớm?

Khái niệm “đầu tư” từng được cho là quá sớm với trẻ em, nhưng hiện nay nhiều chuyên gia cho rằng trẻ hoàn toàn có thể được làm quen với tư duy đầu tư phù hợp độ tuổi.

Đầu tư ở đây không phải là chơi chứng khoán hay kiếm tiền bằng mọi giá, mà là hiểu nguyên lý: tiết kiệm sinh lời quản lý rủi ro kiên nhẫn tư duy dài hạn

Tại nhiều quốc gia phát triển, trẻ em được học rất sớm về tài chính cá nhân và đầu tư cơ bản thông qua trò chơi, hoạt động mô phỏng hoặc trải nghiệm thực tế.

Ở Việt Nam, xu hướng này cũng đang được nhiều phụ huynh quan tâm hơn.

Không ít bạn trẻ hiện nay đã biết bán đồ online, làm nội dung số, kinh doanh nhỏ hoặc tự tạo thu nhập từ kỹ năng cá nhân ngay từ khi còn đi học.

Điều đáng nói không nằm ở số tiền kiếm được, mà là tư duy chủ động và khả năng thích ứng của các em với cuộc sống hiện đại.

Dạy con cách sống, không chỉ cách tiêu tiền

Các chuyên gia cho rằng, giáo dục tài chính suy cho cùng không chỉ là câu chuyện tiền bạc. Đó là giáo dục trách nhiệm, kỹ năng sống và năng lực tự lập.

Một đứa trẻ biết tiết kiệm, biết quản lý chi tiêu, biết cân nhắc trước khi mua sắm thường cũng là đứa trẻ có khả năng kiểm soát bản thân và suy nghĩ trưởng thành hơn.

Trong thời đại mà người trẻ có thể tiếp cận hàng trăm cám dỗ tiêu dùng mỗi ngày qua mạng xã hội và các nền tảng số, việc trang bị kỹ năng tài chính từ sớm càng trở nên cần thiết.

Bởi muốn con tự lập trong tương lai, có lẽ cha mẹ không thể mãi “bao bọc tài chính” thay con.

Và đôi khi, bài học đầu tiên về quản lý tiền không bắt đầu từ những cuốn sách kinh tế, mà từ chính cách mỗi gia đình trò chuyện với con về đồng tiền, lao động và trách nhiệm sống mỗi ngày.