Lối thoát cho nút thắt tuyển sinh và chuẩn hóa hệ thống cao đẳng

Kể từ khi Luật Giáo dục nâng chuẩn trình độ giáo viên phổ thông lên trình độ đại học, khối cao đẳng sư phạm đã rơi vào thế khó về cả nguồn tuyển lẫn định hướng phát triển, khiến áp lực sáp nhập trường cao đẳng sư phạm trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.

Tiến trình dịch chuyển này, dù mở ra hướng đi mới, nhưng thực tế đang đặt ra nhiều bài toán nan giải cho đội ngũ giảng viên và các địa phương.

Nhìn lại thực trạng những năm qua, lý do khiến khối cao đẳng sư phạm địa phương buộc phải tái cấu trúc xuất phát từ quy định siết chặt chuẩn trình độ nhà giáo.

Khi không còn được giao chỉ tiêu đào tạo giáo viên phổ thông, các trường cao đẳng sư phạm chỉ còn duy nhất hệ Cao đẳng Giáo dục Mầm non để duy trì hoạt động.

Nguồn tuyển sinh bị thu hẹp đáng kể, chỉ tiêu sụt giảm mạnh khiến nhiều cơ sở rơi vào tình trạng thiếu vắng người học dù hạ tầng kỹ thuật được đầu tư đồng bộ.

Theo dự thảo, các phương án sáp nhập trường cao đẳng sư phạm sẽ được triển khai theo hướng sáp nhập vào một trường đại học sư phạm hoặc đại học đa ngành trong vùng; sáp nhập vào cơ sở giáo dục đại học tại địa phương; hoặc hợp nhất với các trường khác để thành lập trường đại học đa ngành của tỉnh - thực chất đang mở ra một cơ chế vận hành mới.

Phương thức tích hợp này giúp đưa các cơ sở đào tạo địa phương trở lại guồng quay cung ứng nhân lực tại chỗ, nhưng ở trình độ đại học nhằm đáp ứng đúng yêu cầu của hệ thống giáo dục phổ thông mới.

Tuy nhiên, điều này đồng nghĩa với việc toàn đội ngũ giảng viên phải bước vào một cuộc chạy đua nâng cao năng lực, bằng cấp.

Áp lực nhân lực và bản sắc đào tạo khi sáp nhập trường cao đẳng sư phạm

Để tiếp tục đứng giảng ở bậc đại học sau khi sáp nhập trường cao đẳng sư phạm, đội ngũ giảng viên buộc phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn cứng về học vị như Thạc sĩ, Tiến sĩ theo quy định. 

Nhiều giảng viên lâu năm, dù giàu kinh nghiệm thực tế và nghiệp vụ sư phạm, nhưng lại thiếu các văn bằng cao cấp do đặc thù đào tạo bậc cao đẳng trước đây vốn chú trọng thực hành hơn hàn lâm. Nếu không kịp nâng chuẩn, họ phải đối mặt với nguy cơ bị đào thải, chuyển đổi vị trí việc làm hoặc chuyển sang các phân khúc đào tạo khác.

Bên cạnh áp lực bằng cấp, bài toán định vị nhân lực và giữ gìn bản sắc đào tạo cũng là rào cản lớn khi thực hiện sáp nhập trường cao đẳng sư phạm. 

Các trường này vốn mang tính đặc thù cao, tập trung sâu vào phương pháp dạy học, tâm lý học lứa tuổi và nghiệp vụ sư phạm trực tiếp.

Khi tích hợp vào một bộ máy đại học đa ngành đồ sộ, làm thế nào để năng lực cốt lõi này của đội ngũ giảng viên không bị hòa tan là câu hỏi khó. 

Việc phân loại, đào tạo chuyển đổi hoặc sắp xếp lại vị trí việc làm cho những nhân sự chưa đạt chuẩn cần một lộ trình cụ thể và các chính sách hỗ trợ đồng bộ, tránh hiện tượng lãng phí chất xám và xáo trộn tâm lý đội ngũ tại các địa phương.

Cơ hội tối ưu hóa hạ tầng từ phương án sáp nhập trường cao đẳng sư phạm

Ở góc nhìn tích cực, phương án sáp nhập trường cao đẳng sư phạm mang lại cơ hội khơi thông và tối ưu hóa nguồn lực tài sản công, phần nào giảm bớt gánh nặng tâm lý cho bộ máy.

Đa số các trường cao đẳng sư phạm địa phương hiện nay đều sở hữu diện tích đất lớn, hệ thống giảng đường, ký túc xá và trang thiết bị dạy học được đầu tư bài bản bằng ngân sách cấp tỉnh.

Trong bối cảnh nhiều trường đại học lớn đang đối mặt với bài toán quá tải không gian sư phạm tại các đô thị trung tâm, việc biến các trường cao đẳng địa phương thành phân hiệu hoặc cơ sở vệ tinh là một giải pháp hợp lý.

Cách tiếp cận này giúp tái sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất sẵn có, giảm áp lực đầu tư công xây mới, đồng thời tạo điều kiện cho người học tại địa phương tiếp cận chương trình đào tạo trình độ đại học chất lượng cao ngay tại chỗ. Đây chính là mục tiêu kép mà công tác quy hoạch mạng lưới cần hướng tới.

Sắp xếp và tổ chức lại khối trường cao đẳng sư phạm không đơn thuần là một bài toán gom bớt đầu mối hành chính. Đây là quá trình chuyển đổi căn bản về mô hình quản trị và năng lực đào tạo.

Hiệu quả của đợt sáp nhập trường cao đẳng sư phạm không nằm ở các quyết định sáp nhập trên giấy, mà được đo đếm bằng những giá trị thực tế: Giữ được người tài, tối ưu được hạ tầng, và tiếp tục gánh vác sứ mệnh giáo dục cho các địa phương.