Tham vọng tái sử dụng Starship, SpaceX tự sản xuất hàng chục nghìn viên gạch chịu nhiệt
Để hiện thực hóa tham vọng tái sử dụng nhanh Starship, SpaceX không chỉ cần thu hồi tên lửa nguyên vẹn mà còn phải làm chủ công nghệ vật liệu và quy trình bảo dưỡng. Trong đó, lớp áo giáp gồm hàng chục nghìn viên gạch gốm chịu nhiệt chính là mắt xích then chốt.

Hình ảnh tỷ phú Elon Musk lên đỉnh tàu Starship kiểm tra con tàu sau khi rơi từ bầu khí quyền về đất đất liền sau 22,5 tiếng, và bay vòng quanh trái đất 14 vòng. Theo Reuters, Starship phải chịu nhiệt độ cực cao khi trở lại khí quyển với vận tốc ban đầu khoảng 27.000km/h.
18.000 viên gạch gốm bảo vệ Starship khi trở về Trái Đất
Ngày 14/11/2026, SpaceX lần đầu tiên dùng cánh tay cơ khí trên tháp phóng bắt thành công tàu Starship sau hành trình trở về từ quỹ đạo. Cột mốc này đưa công ty tiến sát mục tiêu tái sử dụng toàn bộ hệ thống tên lửa. Tuy nhiên, để đưa Starship vào khai thác với tần suất cao, SpaceX vẫn phải giải quyết bài toán kiểm tra, sửa chữa và thay thế linh kiện sau mỗi chuyến bay.
Thách thức lớn nhất hiện nằm ở hệ thống bảo vệ nhiệt (TPS). Khi tái nhập khí quyển ở vận tốc hàng chục nghìn km/h, quá trình nén không khí và ma sát khí động học sinh ra lượng nhiệt khổng lồ trên bề mặt tàu. Chỉ một hư hại nhỏ ở lớp vỏ bảo vệ cũng đủ khiến nhiệt lượng truyền thẳng vào khung thép không gỉ, làm suy giảm độ bền và đe dọa an toàn của phương tiện.

Cận cảnh tấm chắn nhiệt gốm của Starship sau chuyến trở về ngày 14/11/2026.
Để giải bài toán này, SpaceX phủ lên thân tàu khoảng 18.000 viên gạch gốm chịu nhiệt hình lục giác. Theo báo cáo phân tích chi phí của Đại học Chicago, hãng tự chủ sản xuất loại vật liệu này tại một cơ sở chuyên biệt ở Florida thay vì phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bên ngoài. Việc đồng bộ hóa thiết kế hình lục giác giúp SpaceX dễ dàng sản xuất hàng loạt và tối ưu chi phí.
Về mặt kỹ thuật, các viên gạch được gắn lên hệ thống chốt kim loại hàn sẵn trên thân tàu, chừa ra những khoảng hở tính toán sẵn để vật liệu giãn nở khi biến thiên nhiệt độ. Bên dưới lớp gốm là một lớp đệm cách nhiệt dự phòng, giúp ngăn nhiệt xuyên thấu vào vỏ thép nếu gạch bị nứt vỡ hoặc rơi rụng giữa hành trình.
Theo nghiên cứu trên tạp chí CEAS Space Journal (2025) về cấu hình tàu ở chuyến bay thử nghiệm IFT-4, mỗi viên gạch dày khoảng 33 mm, đường chéo ngắn 24 cm và cố định bằng ba chốt thép. Dù vậy, công thức vật liệu cụ thể của cả lớp gốm lẫn lớp đệm vẫn được SpaceX giữ bí mật.

Ảnh cận cảnh tấm chắn nhiệt của Starship sau khi hạ cánh xuống Ấn Độ Dương vào tháng 7/2026. Nguồn: SpaceX
Hệ thống lá chắn nhiệt này cũng liên tục được nâng cấp qua từng lần phóng. Tại chuyến bay thử nghiệm Flight 15, SpaceX đã gia cố ngàm giữ gạch ở các vùng chịu lực lớn, bịt kín những khe hở có nguy cơ để dòng plasma lọt vào bên trong, đồng thời thử nghiệm gạch bo cong nhằm giảm tích nhiệt tại các điểm tiếp giáp.
Loạt cải tiến trên cho thấy bài toán của SpaceX không dừng lại ở việc tìm ra vật liệu chịu nhiệt tốt, mà là đảm bảo độ bền cơ học cho toàn bộ lớp áo giáp qua hàng chục chu kỳ phóng và hạ cánh liên tục.

Hình ảnh Starship các chuyến bay từ 10-13. Rõ ràng, lớp chắn nhiệt của Starship đủ tốt để giúp phương tiện này quay trở lại bầu khí quyển Trái Đất. Tuy nhiên, trên nhiều podcast và bài đăng trên mạng xã hội của SpaceX, người sáng lập Elon Musk đã nhiều lần khẳng định rằng việc giải quyết vấn đề tấm chắn nhiệt có thể tái sử dụng là một trong những thách thức khó khăn nhất mà công ty phải đối mặt.
SpaceX xây dựng hệ thống sản xuất Starship quy mô lớn
Tự chủ gạch gốm chỉ là một mảnh ghép trong chiến lược kiểm soát toàn diện chuỗi chế tạo của SpaceX. Bên cạnh vật liệu chịu nhiệt, hãng còn tự sản xuất động cơ Raptor, kết cấu thân vỏ và hầu hết các linh kiện trọng yếu khác.
Tại Starbase (bang Texas), SpaceX vận hành Starfactory - tổ hợp chuyên chế tạo tàu Starship và tầng đẩy Super Heavy đồng thời xây dựng Gigabay để phục vụ khâu lắp ráp, tích hợp và tân trang. Theo công bố chính thức, tổ hợp Gigabay tại Florida có quy mô 24 khu vực làm việc trên diện tích sàn khoảng 75.700 m² (815.000 feet vuông), trang bị hệ thống cần cẩu sức nâng lên tới 400 tấn. Một tổ hợp Gigabay tương tự cũng đang được thi công tại Texas. Khi mạng lưới sản xuất, bảo dưỡng và phóng tại hai bang này vận hành đồng bộ, tốc độ xuất xưởng và triển khai Starship sẽ được đẩy lên đáng kể.
Mô hình tích hợp theo chiều dọc này giúp SpaceX xóa bỏ độ trễ từ chuỗi cung ứng bên ngoài. Các đội ngũ thiết kế, chế tạo và thử nghiệm có thể phối hợp trực tiếp để tinh chỉnh thông số và đưa ngay các cải tiến kỹ thuật vào dây chuyền sản xuất.
Dẫu vậy, năng lực sản xuất quy mô lớn vẫn chưa thể khỏa lấp hoàn toàn bài toán tái sử dụng nhanh.
Theo phân tích của Ars Technica (tháng 7/2026), lớp áo giáp gạch gốm tiếp tục là điểm nghẽn lớn nhất cản trở tham vọng bay với tần suất cao của Starship. Bất kỳ viên gạch nào nứt vỡ, sứt cạnh hay rơi rụng đều buộc kỹ sư phải kiểm tra và thay thế thủ công trước lần phóng kế tiếp, trong khi các khe hở tiếp giáp luôn tiềm ẩn nguy cơ để khí nóng lọt xuống dưới.
Lịch sử từ chương trình tàu con thoi của NASA đã chứng minh: Một hệ thống gạch cách nhiệt hoàn toàn có thể đưa tàu trở về an toàn, nhưng lại ngốn chi phí và thời gian bảo dưỡng khổng lồ. Để tránh vết xe đổ này, SpaceX phải đồng thời giải quyết ba bài toán: tăng độ bền vật liệu, tối ưu ngàm cố định và tự động hóa quy trình kiểm tra hậu chuyến bay.
Từ tự chủ sản xuất đến năng lực chế tạo theo hợp đồng
Việc mở rộng thần tốc hệ thống siêu nhà máy đặt ra một câu hỏi lớn: Liệu SpaceX có đang chuyển mình thành công xưởng chế tạo tàu vũ trụ quy mô lớn cho các đối tác thương mại và chính phủ?
Thực tế, hãng đã dày dạn kinh nghiệm phát triển phương tiện theo đơn đặt hàng, tiêu biểu là dòng tàu Crew Dragon và Cargo Dragon phục vụ NASA vận chuyển phi hành gia cùng hàng hóa lên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS).
Với Starship, NASA cũng đã chọn SpaceX để phát triển biến thể tàu đổ bộ Mặt Trăng (HLS) cho chương trình Artemis. Tuy nhiên, đây là hợp đồng thiết kế phương tiện chuyên biệt theo đặc thù nhiệm vụ.
Tương tự, dù đã đưa Starship vào danh mục dịch vụ phóng Launch Services II của NASA từ năm 2025, SpaceX hiện vẫn kiên định với chiến lược nắm giữ toàn quyền sở hữu và vận hành đội tàu, thay vì bán đứt phương tiện cho đối tác.
Cột mốc ngày 14/11/2026 đã chứng minh tháp phóng có thể bắt gọn tàu Starship trở về từ quỹ đạo, nhưng tầng đẩy Super Heavy trong cùng nhiệm vụ vẫn chưa thể thu hồi thành công, và lớp lá chắn nhiệt vẫn đòi hỏi thêm nhiều tinh chỉnh để rút ngắn thời gian nằm xưởng.
Bình luận
Thông báo
Bạn đã gửi thành công.
Đăng nhập để tham gia bình luận
Đăng nhập với
Facebook Google