Starship lần đầu đạt quỹ đạo

Ngày 28/9, Starship thực hiện chuyến bay thử nghiệm từ Starbase, Texas và lần đầu đạt quỹ đạo, đồng thời triển khai 26 vệ tinh Starlink V3. Đây là những vệ tinh đầu tiên được Starship đưa lên quỹ đạo.

Chuyến bay vẫn phát sinh sự cố khi một động cơ Raptor trên tầng Super Heavy dừng hoạt động và một động cơ trên tầng Starship gặp vấn đề. Tuy nhiên, phương tiện vẫn đạt quỹ đạo và triển khai đủ 26 vệ tinh trước khi kết thúc nhiệm vụ sớm hơn kế hoạch.

Cột mốc này có ý nghĩa khác với các chuyến bay thử nghiệm trước đó. Starship không chỉ phải chứng minh khả năng cất cánh và bay ở độ cao lớn, mà đã bắt đầu thực hiện nhiệm vụ vận chuyển tải trọng lên quỹ đạo - vai trò mà SpaceX hướng tới cho hệ thống này trong các nhiệm vụ tương lai. SpaceX mô tả Starship-Super Heavy là hệ thống vận tải có thể tái sử dụng, được phát triển để đưa người và hàng hóa lên quỹ đạo Trái Đất, Mặt Trăng và xa hơn.

Ba vụ phóng trong chưa đầy 13 giờ

Ngày 1/10, chỉ ba ngày sau chuyến bay của Starship, Falcon 9 thực hiện sứ mệnh Transporter-18 từ Vandenberg, California, đưa 130 tải trọng lên quỹ đạo theo hình thức rideshare, tức nhiều khách hàng cùng chia sẻ một chuyến phóng. Tầng đẩy sử dụng cho nhiệm vụ hoàn thành chuyến bay thứ 25 trước khi hạ cánh trở lại Vandenberg.

130 tải trọng là con số lớn nhưng chưa phải kỷ lục của chương trình. Transporter-1 năm 2021 từng đưa 143 vệ tinh lên quỹ đạo trong một lần phóng. Điểm đáng chú ý của Transporter-18 nằm nhiều hơn ở sự đa dạng của các tải trọng.

Cũng trong ngày 1/10, SpaceX phóng Crew-13 đưa bốn phi hành gia lên Trạm Vũ trụ Quốc tế và tiếp tục thực hiện nhiệm vụ NROL-97 bằng Falcon Heavy. Ba vụ phóng được thực hiện trong chưa đầy 13 giờ.

Crew-13 còn lập một kỷ lục riêng khi tàu Dragon chỉ mất 7 giờ 55 phút từ lúc phóng đến khi cập bến Trạm Vũ trụ Quốc tế, nhanh nhất đối với một tàu vũ trụ Mỹ trong lịch sử trạm, theo NASA.

Khi quỹ đạo có thêm AI và dịch vụ vệ tinh

Trong 130 tải trọng của Transporter-18 có vệ tinh nguyên mẫu thuộc Dự án Suncatcher do Google phối hợp với Planet phát triển. Vệ tinh mang theo bộ xử lý Tensor Processing Unit (TPU) để thử nghiệm khả năng hoạt động trong môi trường không gian. Google cho biết đã liên lạc được với vệ tinh và sẽ thu thập dữ liệu về tác động của quá trình phóng, bức xạ và điều kiện nhiệt đối với TPU.

Google xác định đây là bước thử nghiệm đầu tiên trong nghiên cứu dài hạn về khả năng xây dựng hạ tầng học máy trên quỹ đạo. Các thiết kế tương lai có thể sử dụng năng lượng Mặt Trời và kết nối các vệ tinh bằng liên kết laser, nhưng những công nghệ này vẫn đang được nghiên cứu.

Transporter-18 đồng thời mang theo Reason-1 của Cowboy Space để thử nghiệm truyền năng lượng bằng laser và Otter của Starfish Space, phương tiện được phát triển cho nhiệm vụ tiếp cận, kiểm tra và phục vụ vệ tinh trên quỹ đạo. Otter đầu tiên sẽ thực hiện nhiệm vụ SSPICY của NASA nhằm kiểm tra các vệ tinh không còn hoạt động hoặc gặp vấn đề.

Như vậy, các tải trọng trong cùng một chuyến phóng không chỉ phục vụ liên lạc hay quan sát Trái Đất. Chúng còn thử nghiệm tính toán AI, truyền năng lượng và dịch vụ vệ tinh - những chức năng có thể mở rộng phạm vi hoạt động của các hệ thống trên quỹ đạo.

SpaceX: Từ phương tiện phóng đến nền kinh tế không gian

Một nền kinh tế không thể chỉ có phương tiện vận chuyển. Sau khi hàng hóa được đưa đến nơi, cần có năng lượng, thông tin, tính toán và dịch vụ để các hệ thống tiếp tục hoạt động.

Hai chuyến bay của SpaceX cho thấy những thành phần đó đang được phát triển đồng thời. Starship thử nghiệm khả năng đưa tải trọng lớn lên quỹ đạo; Falcon 9 duy trì các chuyến phóng thường xuyên; còn Transporter-18 đưa lên không gian những công nghệ phục vụ nhiều chức năng khác nhau.

Hai chuyến bay chưa đủ cơ sở để khẳng định nền kinh tế không gian đã bước sang một giai đoạn mới. Dự án Suncatcher vẫn trong giai đoạn nghiên cứu, trong khi công nghệ truyền năng lượng và dịch vụ vệ tinh tiếp tục được thử nghiệm.

Tuy nhiên, các nhiệm vụ này cho thấy các doanh nghiệp đang mở rộng hoạt động trên quỹ đạo từ phóng và liên lạc sang tính toán, cung cấp năng lượng và phục vụ vệ tinh. Hai vụ phóng chưa trả lời câu hỏi nền kinh tế không gian sẽ phát triển đến đâu, nhưng đã đưa thêm những công nghệ nền tảng lên quỹ đạo.