36 phố phường - ký ức về một Kinh kỳ

Phố cổ Hà Nội từ lâu đã trở thành nguồn cảm hứng phong phú trong hội họa, nhiếp ảnh, điêu khắc và nhiều hình thức sáng tạo nghệ thuật. Mái ngói rêu phong, những ô cửa, góc phố, biển hiệu, nhịp sống buôn bán và những không gian quen thuộc của khu phố cổ đã trở thành những hình ảnh gắn bó với ký ức nhiều thế hệ người Hà Nội. 

Trong không gian trưng bày “Nét Kinh kỳ”, những hình ảnh tưởng như đã lắng lại trong ký ức được giới thiệu trở lại qua các tác phẩm và tư liệu về 36 phố phường Hà Nội, tạo nên một lát cắt về diện mạo Kinh kỳ xưa. 

Cùng với hình ảnh là những thông tin giới thiệu về lịch sử các con phố, nguồn gốc tên phố và những nghề thủ công từng gắn với từng tuyến phố, giúp công chúng có thêm cơ hội tìm hiểu về một Hà Nội của những “phố hàng, phố nghề” chuyên biệt. 

Qua đó, chương trình không chỉ gợi lại hình ảnh phố phường Hà Nội trong những năm đầu thế kỷ XX mà còn giúp công chúng nhận diện phố cổ như một không gian văn hóa được hình thành từ lịch sử, nghề nghiệp, giao thương và đời sống cộng đồng.

Phát biểu khai mạc trưng bày Tiến sĩ khoa học Lê Xuân Kiêu - Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám khẳng định: "Trong hành trình hướng tới 950 năm Quốc Tử Giám, chúng tôi càng ý thức sâu sắc rằng di sản chỉ thực sự có sức sống khi những giá trị của cha ông được kết nối với con người hôm nay và được trao truyền cho những thế hệ mai sau. Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức chương trình “Nét Kinh kỳ” với mong muốn đưa những ký ức ấy đến gần hơn với công chúng hôm nay. 

Thông qua hình ảnh, tư liệu về 36 phố phường và những hoạt động trải nghiệm nghề truyền thống, chúng ta không chỉ nhìn lại một Hà Nội xưa, mà còn thấy được sức sống của di sản trong đời sống đương đại. 

Chúng tôi cho rằng, bảo tồn di sản không chỉ là giữ lại những gì thuộc về quá khứ. Điều quan trọng hơn là làm cho di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống, được trải nghiệm, được trân trọng và có khả năng truyền cảm hứng cho sáng tạo hôm nay. Và đó cũng là tinh thần mà Văn Miếu - Quốc Tử Giám mong muốn gửi gắm qua “Nét Kinh kỳ”.” - Ông Lê Xuân Kiêu nhấn mạnh.

Từ “phố nghề” đến những làng nghề còn tiếp nối

Một điểm nhấn của “Nét Kinh kỳ” là các hoạt động trải nghiệm với sự tham gia của nghệ nhân đến từ một số làng nghề truyền thống. Công chúng có cơ hội quan sát, tìm hiểu và trực tiếp tương tác với các sản phẩm, kỹ thuật nghề của những làng nghề tiêu biểu như gốm Bồ Bát - Ninh Bình; thêu ren, đan cói Kim Sơn, giấy dó Phong Khê, Vietnam Silk House... 

Từ một sản phẩm thủ công, chương trình mở ra câu chuyện về nguyên liệu, kỹ thuật, bàn tay người thợ và những tri thức nghề được trao truyền qua nhiều thế hệ. 

Qua trải nghiệm trực tiếp, du khách không chỉ chiêm ngưỡng sản phẩm mà còn có thể cảm nhận rõ hơn giá trị của lao động thủ công và sức sống của những nghề truyền thống trong đời sống đương đại. 

Việc đưa các hoạt động trải nghiệm nghề vào không gian di sản cũng tạo nên sự kết nối giữa ký ức phố nghề của Thăng Long xưa với các làng nghề đang tiếp tục tồn tại và phát triển hôm nay.

Đặc biệt, “Nét Kinh kỳ” năm nay có một điểm rất ý nghĩa: Sự hiện diện của các nghệ nhân đến từ những vùng đất từng là những trung tâm, kinh đô quan trọng trong lịch sử dân tộc - Hoa Lư của Ninh Bình, Phú Xuân của Huế và Thăng Long của Hà Nội. Từ những vùng đất khác nhau, các nghệ nhân mang đến đây những nghề truyền thống, những sản phẩm thủ công và trên hết là tri thức, kỹ năng và tinh thần của người làm nghề được gìn giữ qua nhiều thế hệ. 

Nếu Thăng Long là nơi hội tụ của văn hiến, thì sự gặp gỡ hôm nay giữa Hoa Lư - Phú Xuân - Thăng Long cũng là một cuộc gặp gỡ của những dòng chảy văn hóa Việt Nam. Ba vùng đất, ba không gian lịch sử, nhiều nghề truyền thống khác nhau, nhưng cùng gặp nhau ở một giá trị chung: Tình yêu đối với di sản và trách nhiệm trao truyền di sản cho thế hệ mai sau.

Đây cũng là cách Văn Miếu - Quốc Tử Giám góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong mối quan hệ với văn hóa, nghệ thuật, du lịch và công nghiệp văn hóa, từng bước đưa di sản đến gần hơn với đời sống và tạo thêm những trải nghiệm có chiều sâu cho nhân dân, du khách trong nước và quốc tế.