Vệ tinh đo độ cao mặt biển, theo dõi biến động El Niño

NASA sử dụng dữ liệu đo cao vệ tinh để theo dõi biến động độ cao mặt biển, qua đó nhận diện sự dịch chuyển của các khối nước ấm trên Thái Bình Dương trong quá trình El Niño hình thành. Phương pháp này dựa trên đặc tính nước biển giãn nở khi ấm lên, làm tăng thể tích và độ cao bề mặt đại dương.

Trong điều kiện bình thường, gió tín phong đẩy nước ấm về phía tây, khiến mực nước biển gần Indonesia cao hơn khu vực phía đông Thái Bình Dương. Khi gió suy yếu, khối nước ấm dịch chuyển về phía trung tâm và phía đông đại dương, làm thay đổi độ nghiêng của bề mặt biển. Những biến động này có thể được các vệ tinh đo cao ghi nhận trên phạm vi rộng.

Trên bản đồ NASA công bố, màu đỏ biểu thị những khu vực có độ cao mặt biển cao hơn mức trung bình, màu xanh thể hiện khu vực thấp hơn, còn màu trắng tương ứng với mức gần trung bình.

Để đối chiếu các đợt El Niño, NASA sử dụng dữ liệu từ vệ tinh TOPEX/Poseidon vào tháng 10/1997, Jason-2 vào tháng 10/2015 và Sentinel-6 Michael Freilich vào tháng 10/2026.

Việc so sánh được thực hiện trên cơ sở chuỗi dữ liệu đo cao vệ tinh kéo dài khoảng 35 năm. Các vệ tinh trong chương trình có quỹ đạo gần tương đồng và được triển khai nối tiếp, giúp duy trì quan trắc liên tục, tạo cơ sở để các nhà khoa học theo dõi và đối chiếu biến động đại dương qua nhiều thập kỷ.

Theo Josh Willis, nhà khoa học phụ trách các nhiệm vụ đo mực nước biển tại Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực NASA (JPL), chuỗi dữ liệu này cho phép đối chiếu El Niño hiện nay với những sự kiện mạnh từng xảy ra. Ông cho biết El Niño năm 2026 hình thành nhanh hơn đáng kể so với đợt năm 1997, nhưng đến tháng 10, hai sự kiện đã xuất hiện nhiều đặc điểm tương đồng.

El Niño 2026 có thể tác động thời tiết giống năm 1997?

Sự tương đồng về độ cao mặt biển giữa tháng 10/2026 và cùng kỳ năm 1997 khiến các nhà khoa học đặt câu hỏi liệu El Niño hiện nay có thể gây ra những hình thái thời tiết tương tự sự kiện 1997-1998 hay không.

Cụ thể, trong đợt El Niño 1997-1998, sự thay đổi trong hoàn lưu khí quyển và phân bố mưa đã góp phần gây ra nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan tại các khu vực trên thế giới. Indonesia và rừng Amazon hứng chịu cháy rừng, trong khi miền nam châu Phi trải qua hạn hán, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Ở chiều ngược lại, California và nhiều bang phía nam nước Mỹ ghi nhận mưa lớn, ngập lụt ven biển.

Đợt El Niño 2015-2016 lại có những biểu hiện khác. Phân bố nước ấm trên Thái Bình Dương không giống năm 1997, đi kèm các hình thái mưa tập trung nhiều hơn ở Trung Mỹ và đông nam nước Mỹ. Mexico cũng ghi nhận các đợt lũ lụt nghiêm trọng.

NASA cũng lưu ý rằng không có hai đợt El Niño nào hoàn toàn giống nhau. Sự khác biệt trong tương tác giữa đại dương và khí quyển có thể làm thay đổi tác động của mỗi sự kiện đối với lượng mưa, nhiệt độ và nguy cơ hạn hán tại từng khu vực.

Theo dự báo của Trung tâm Dự báo Khí hậu thuộc Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) công bố ngày 8/10/2026, xác suất El Niño mạnh đến rất mạnh tiếp diễn trong giai đoạn tháng 1-3/2027 vượt 83%. Cơ quan này cũng đang theo dõi khả năng sự kiện đạt cường độ đặc biệt lớn so với các đợt El Niño được ghi nhận từ năm 1950.

Theo NASA, diễn biến khí hậu giai đoạn El Niño 2026-2027 còn phụ thuộc vào tương tác phức tạp giữa đại dương và khí quyển, do đó mức độ và phạm vi ảnh hưởng ở từng khu vực vẫn có thể khác biệt.