Cô Nguyễn Thị Thu Thảo, giáo viên Ngữ văn Trường Trung học phổ thông Nguyễn Hữu Huân (Thành phố Hồ Chí Minh) được học sinh trìu mến gọi là "má" bởi tình yêu thương và sự quan tâm dành cho các em, nhất là những học sinh có hoàn cảnh khó khăn. 

Suốt 32 năm đứng lớp, cô đã âm thầm tiếp sức cho nhiều học trò bằng những phần thưởng đặc biệt, giúp các em vượt qua mặc cảm, tự tin vươn lên trong học tập và cuộc sống.

Nhận giải thưởng Võ Trường Toản năm 2026, cô Thảo cho biết sẽ dành phần lớn tiền thưởng trao tặng nhà trường để tiếp tục chăm lo cho những học sinh có hoàn cảnh khó khăn.

"Điểm tựa" của học sinh khó khăn

Khi biết tin "má" Thảo được trao Giải thưởng Võ Trường Toản năm 2026, học sinh lớp 12 chuyên Văn, Trường Trung học phổ thông Nguyễn Hữu Huân vỡ òa xúc động. Các em tự tay làm một bó hoa đặc biệt, mỗi cánh hoa là một lời yêu thương gửi đến cô giáo mà các em xem như người mẹ thứ hai.

"Cô Thảo không chủ nhiệm lớp em nhưng suốt 3 năm qua đều dạy chúng em. Cô dạy Văn rất hay, truyền cảm hứng, khiến mỗi giờ học như đưa chúng em bước vào thế giới văn chương. Cô còn rất gần gũi, thường dành thời gian lắng nghe, chia sẻ và động viên học sinh, đặc biệt quan tâm, giúp đỡ những bạn có hoàn cảnh khó khăn", Phạm Hoàng Thanh Ngân, học sinh lớp 12 chuyên Văn, chia sẻ.

Năm 1994, vừa tốt nghiệp, cô Thảo về công tác tại Trường Trung học phổ thông Giồng Ông Tố (Thành phố Hồ Chí Minh). Cũng trong năm đầu tiên đứng lớp, cô trải qua một câu chuyện để lại day dứt suốt cuộc đời làm nghề, đồng thời trở thành bài học sâu sắc về cách hỗ trợ học sinh khó khăn.

Cô Thảo nhớ lại, khi ấy lớp cô chủ nhiệm có một học sinh nữ tên Nụ, học rất giỏi, đồng đều ở tất cả các môn. Tuy nhiên, qua quan sát, cô nhận thấy em luôn tự ti, khép mình và ít giao tiếp với bạn bè. Tìm hiểu hồ sơ nhập học, cô biết hoàn cảnh gia đình em rất đặc biệt: trong phần thông tin gia đình, em chỉ ghi tên mẹ, nghề nghiệp nội trợ.

Một buổi trưa, cô xin chở Nụ về nhà. Sau nhiều lần thuyết phục, em mới đồng ý. Căn nhà nằm sâu giữa ruộng, thực chất chỉ là một túp lều được người cậu cho ở nhờ. Mẹ em mắc bệnh ung thư, còn cha đã bỏ đi từ khi em còn nhỏ.

Sau buổi gặp, cô Thảo tìm đến ban giám hiệu xin miễn giảm học phí cho Nụ, đồng thời vận động Đoàn thanh niên nhà trường nuôi heo đất để hỗ trợ em. Thế nhưng, khi nhận phần quà từ cô, Nụ chỉ nói: "Lần sau cô đừng làm như thế nữa".

Vài năm sau, cô Thảo tình cờ gặp lại học trò cũ khi đang đến một ngân hàng rút tiền. Lúc này, Nụ vừa đậu vào Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh (nay là Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh) nhưng phải làm lao công để mưu sinh. Vừa nhìn thấy cô giáo chủ nhiệm cũ, em vội chạy đi. Cô Thảo đuổi theo và chỉ kịp nghe Nụ kể rằng, sau khi mẹ mất, người cậu đòi lại nhà, không cho em tiếp tục ở.

Cô Thảo nói em đợi cô rút tiền xong rồi mình đi về nhà cô, nhưng không biết rằng đó cũng là lần cuối cô nhìn thầy Nụ. 

"Sau khi rút tiền xong, tôi không còn thấy Nụ đâu. Tôi nhờ nhân viên ngân hàng tìm giúp nhưng được biết Nụ đã nghỉ việc, hồ sơ cũng không có địa chỉ liên hệ. Khi liên hệ với Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh), tôi mới biết em không nhập học. 

Sau này nghĩ lại, tôi nhận ra cách hỗ trợ của mình có thể chưa phù hợp, vô tình khiến em tổn thương. Một học trò có lòng tự trọng như Nụ có thể cảm thấy mình đang bị thương hại nên tìm cách né tránh cô. Hình ảnh học trò nhỏ bơ vơ ấy đến nay vẫn khiến tôi day dứt. 

Ở mỗi nơi đến, mỗi ngày chạy xe trên đường, tôi vẫn hy vọng gặp lại em. Nếu có cơ hội, tôi nhất định không để em vụt mất thêm một lần nữa", cô Nguyễn Thị Thu Thảo nghẹn ngào.

Câu chuyện với Nụ trở thành bài học lớn, giúp cô Thảo thận trọng và tinh tế hơn trong việc phát hiện, hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Khi nhận lớp chủ nhiệm, cô luôn tìm hiểu lý lịch từng học sinh, quan sát các em trong từng giờ học và dành thời gian gần gũi để hiểu rõ hoàn cảnh, tính cách của mỗi em.

Theo cô Thảo, tình yêu thương là điều kiện cần nhưng chưa đủ. Muốn giúp đỡ học sinh khó khăn, còn cần sự tế nhị, khéo léo, để các em đón nhận sự hỗ trợ trong tâm thế vui vẻ, tự tin, không mặc cảm hay cảm thấy khác biệt với bạn bè. 

Từ suy nghĩ đó, cô nghĩ ra nhiều cách hỗ trợ học trò bằng những phần thưởng gắn với ưu điểm, nỗ lực của từng em. Có học sinh không đủ điều kiện tham gia chuyến ngoại khóa cùng lớp, cô trao đổi trước với phụ huynh, sau đó thông báo trước tập thể rằng em được thưởng chuyến đi vì thường xuyên giúp cô lau bảng sạch sẽ. Một học sinh khác thường xuyên mặc bộ đồng phục cũ được cô tặng bộ đồng phục mới với lý do là phần thưởng vì em tích cực phát biểu trong giờ học. 

Cô Thảo cũng trao học phí cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn dưới hình thức phần thưởng dành cho những sáng tạo trong môn Ngữ văn; tặng xe đạp cho học sinh thay cho phần thưởng ghi nhận nỗ lực học tập.

"Việc tìm ra ưu điểm để làm lý do trao thưởng cho những học sinh có hoàn cảnh khó khăn cũng phải thật khéo léo, nếu không các em sẽ nhận ra ngay. Vì vậy, trong mỗi giờ học, tôi đều quan sát kỹ và ghi vào sổ tay những ưu điểm của học sinh, từ việc giúp đỡ cô, giúp đỡ bạn bè, hăng hái phát biểu đến những việc nhỏ khác. 

Khi được nhận phần thưởng, em nào cũng cảm thấy vui vẻ, hãnh diện chứ không nghĩ mình đang được giúp đỡ vì hoàn cảnh khó khăn. Phụ huynh cũng yên tâm vì con không mặc cảm với bạn bè", cô Nguyễn Thị Thu Thảo chia sẻ.

Có những học sinh đến khi tốt nghiệp mới biết mình từng được cô âm thầm hỗ trợ. Nhiều em đến nay vẫn nghĩ những phần thưởng cô trao chỉ đơn thuần nhằm khích lệ tinh thần học tập. 

"Mát tay" bồi dưỡng học sinh giỏi

Không chỉ được học sinh yêu mến bởi sự tận tâm, cô Nguyễn Thị Thu Thảo còn được đồng nghiệp đánh giá cao về chuyên môn. Từ năm 2021 đến nay, cô đã bồi dưỡng học sinh lớp 12 môn Ngữ văn đạt tổng cộng 84 giải trong các kỳ thi học sinh giỏi cấp thành phố và quốc gia.

Chia sẻ về phương pháp giảng dạy, cô Thảo cho rằng điều quan trọng nhất đối với môn Ngữ văn là khơi dậy khả năng sáng tạo của học sinh. Muốn các em yêu thích môn học, giáo viên cần giúp học sinh nhận ra Văn học không phải những điều xa vời, viển vông mà luôn gắn bó mật thiết với cuộc sống. Qua môn học, các em được rèn luyện tư duy, khả năng sáng tạo, phản biện, biết trân trọng cái đẹp, lẽ phải và nuôi dưỡng lòng trắc ẩn.

Từ định hướng đó, cô xây dựng sáng kiến tích hợp giáo dục giá trị sống và kỹ năng sống thông qua môn Ngữ văn ở cấp trung học phổ thông; đồng thời đồng hành cùng học sinh trong các dự án nghiên cứu khoa học. Trong giảng dạy, cô tích cực đổi mới phương pháp, vận dụng dạy học tích hợp liên môn, lớp học đảo ngược và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Việc học không còn giới hạn trong sách giáo khoa mà mở rộng ra thực tiễn, thông qua hoạt động đọc sách, thuyết trình, phản biện và thực hiện các dự án.

"Chương trình mới không còn đặt trọng tâm vào những bài văn mẫu mà đòi hỏi học sinh phải biết tư duy, sáng tạo. Sự khác biệt giữa học sinh giỏi này với học sinh giỏi khác nằm ở kỹ năng làm bài, tri thức môn học và đặc biệt là vốn sống", cô Nguyễn Thị Thu Thảo nhận định.

Ở tuổi 55, cô vẫn miệt mài học hỏi học sinh, đồng nghiệp về ứng dụng công nghệ thông tin và AI trong dạy học. Với cô, việc học từ học trò không có gì đáng ngại, trái lại là niềm tự hào khi thấy học sinh ngày càng giỏi, năng động và sáng tạo.