El Niño làm thay đổi thời tiết trên nhiều khu vực

Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới, El Niño đã hình thành rõ rệt và được dự báo tiếp tục mạnh lên trong những tháng cuối năm 2026. Hiện tượng này có khả năng kéo dài đến đầu năm 2027, làm thay đổi mô hình nhiệt độ và lượng mưa tại nhiều khu vực trên thế giới.

El Niño hình thành khi nhiệt độ nước biển tại khu vực trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương nhiệt đới tăng bất thường, kéo theo những thay đổi trong hoàn lưu khí quyển. Vì vậy, tác động không giống nhau giữa các khu vực: có nơi đối mặt với điều kiện khô hạn và nắng nóng, trong khi nơi khác có thể xuất hiện mưa lớn và lũ lụt. Tổ chức Khí tượng Thế giới cho biết tác động cụ thể còn phụ thuộc vào vị trí địa lý, mùa trong năm và sự tương tác với các hệ thống khí hậu khác.

Những thay đổi này tạo ra nhiều đường tác động đến đời sống, từ sản xuất nông nghiệp, nguồn nước đến sức khỏe cộng đồng.

Hạn hán, lũ lụt có thể làm gia tăng rủi ro về lương thực và nước sạch

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc cho biết phân tích dựa trên 41 năm dữ liệu vệ tinh đã xác định nhiều khu vực có nguy cơ cao xảy ra hạn hán nông nghiệp khi El Niño mạnh lên, gồm Sahel, miền Nam châu Phi, Nam Á, Đông Nam Á, Hành lang Khô hạn Trung Mỹ và vùng Caribe. Tại một số khu vực, xác suất xảy ra hạn hán nông nghiệp được ước tính trên 50%.

Hạn hán có thể làm giảm sản lượng cây trồng, ảnh hưởng đến đồng cỏ và vật nuôi, đồng thời làm suy giảm nguồn nước phục vụ sinh hoạt. Tình trạng này có thể tiếp tục tác động đến thu nhập của các hộ phụ thuộc vào nông nghiệp và khả năng tiếp cận thực phẩm.

Ở chiều ngược lại, lượng mưa tăng và lũ lụt cũng tạo ra các rủi ro khác. Nước lũ có thể làm hư hại hệ thống cấp nước và vệ sinh, phá hủy cơ sở y tế, làm gián đoạn giao thông và khiến người dân phải di dời. Những điều kiện này có thể làm tăng nguy cơ các bệnh truyền qua nước và gây gián đoạn dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

Tác động đến nguồn nước và lương thực vì vậy trở thành một trong những mắt xích quan trọng nối hiện tượng khí hậu với sức khỏe con người.

Tổ chức Y tế Thế giới cảnh báo nhiều rủi ro sức khỏe

Trong báo cáo “Phân tích tình hình y tế công cộng toàn cầu - El Niño 2026”, công bố tháng 9/2026, Tổ chức Y tế Thế giới đánh giá các rủi ro sức khỏe có thể gia tăng khi El Niño làm thay đổi nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm và tần suất các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Tổ chức Y tế Thế giới nhấn mạnh El Niño không trực tiếp gây ra bệnh. Thay vào đó, hiện tượng này có thể làm thay đổi các điều kiện môi trường, từ đó điều chỉnh nguy cơ mắc một số bệnh. Mức độ tác động phụ thuộc vào từng khu vực, điều kiện môi trường, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và mức độ dễ tổn thương của cộng đồng.

Một trong những nhóm rủi ro được phân tích là bệnh do vật trung gian truyền bệnh, trong đó có các bệnh do muỗi truyền như sốt xuất huyết. Nhiệt độ, lượng mưa và độ ẩm thay đổi có thể ảnh hưởng đến môi trường sinh sản, mật độ và khả năng truyền bệnh của muỗi.

Trong điều kiện hạn hán, việc thiếu nước cũng có thể tạo ra một đường tác động khác. Người dân có thể phải tích trữ nước trong các vật chứa, tạo điều kiện cho muỗi sinh sản nếu không được quản lý phù hợp. Tổ chức Y tế Thế giới vì vậy xác định các bệnh do muỗi truyền là một trong những nhóm cần được theo dõi trong bối cảnh El Niño.

Nắng nóng, suy dinh dưỡng và bệnh hô hấp

Tổ chức Y tế Thế giới cũng đánh giá nắng nóng có thể làm gia tăng các bệnh liên quan đến nhiệt, đồng thời làm trầm trọng thêm một số bệnh tim mạch, hô hấp, thận và chuyển hóa. Phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh là những nhóm cần được quan tâm do phơi nhiễm nhiệt có liên quan đến một số kết quả bất lợi đối với thai kỳ.

Suy dinh dưỡng là một rủi ro khác được nhấn mạnh. Khi hạn hán làm giảm sản lượng nông nghiệp và nguồn thực phẩm, những nhóm phụ thuộc nhiều vào sản xuất tự cung tự cấp có thể gặp khó khăn trong tiếp cận thực phẩm. Trẻ dưới 5 tuổi và phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú được xác định là những nhóm dễ chịu tác động hơn.

Tình trạng khô hạn cũng có thể làm gia tăng nguy cơ cháy rừng. Khói từ cháy rừng và bụi trong điều kiện hạn hán làm suy giảm chất lượng không khí, từ đó tạo thêm nguy cơ đối với hệ hô hấp, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người có bệnh nền.

Ở chiều ngược lại, mưa lớn và lũ lụt có thể gây thương tích, tử vong, làm hư hại cơ sở y tế và hệ thống cấp nước. Khi nước sạch và vệ sinh bị gián đoạn, nguy cơ các bệnh truyền qua nước có thể tăng lên. Việc di dời dân cư cũng có thể làm gián đoạn tiêm chủng, chăm sóc sức khỏe và các dịch vụ thiết yếu.

Hơn 162 triệu trẻ em có nguy cơ chịu tác động

Ngày 1/9/2026, Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc cho biết hơn 162 triệu trẻ em, tương đương hơn hai phần ba số trẻ em tại Đông và Nam châu Phi, đang sống tại những khu vực có nguy cơ chịu tác động của El Niño trong giai đoạn 2026-2027. Các nguy cơ gồm hạn hán, nắng nóng cực đoan và lũ lụt.

Theo Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc, những hiện tượng này có thể ảnh hưởng đến dinh dưỡng, sức khỏe, nước sạch và vệ sinh, giáo dục và an toàn của trẻ em.

Hơn 65 triệu trẻ em trong khu vực hiện sống tại những nơi đồng thời phơi nhiễm với ít nhất ba loại rủi ro khí hậu, gồm hạn hán, cháy rừng, lũ lụt và bão nhiệt đới.

Tại miền Nam châu Phi, đợt hạn hán trong giai đoạn El Niño 2023-2024 từng khiến gần 10 triệu người thiếu thực phẩm, nước hoặc điện. Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc cho biết tình trạng này cũng ảnh hưởng đến giáo dục khi một số trường phải giảm thời gian học, đóng cửa tạm thời hoặc cho học sinh về nhà sớm.

Tác động đối với trẻ em có thể xuất hiện đồng thời trên nhiều phương diện: hạn hán ảnh hưởng nguồn thực phẩm và nước sạch; nắng nóng tạo thêm áp lực lên sức khỏe; lũ lụt có thể gây thương tích và di dời; trong khi các cú sốc về lương thực và dịch vụ y tế có thể làm gia tăng nguy cơ suy dinh dưỡng hoặc gián đoạn chăm sóc trẻ.

El Niño 2026 đang tạo ra chuỗi rủi ro liên quan đến nước, lương thực và sức khỏe tại nhiều khu vực. Với hơn 162 triệu trẻ em được Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc xác định đang sống trong các vùng có nguy cơ chịu tác động ở Đông và Nam Phi, những thay đổi về khí hậu có thể nhanh chóng chuyển thành vấn đề về dinh dưỡng, bệnh tật, nước sạch và khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu.