El Niño chưa đạt đỉnh nhưng đã tăng tốc

Theo cập nhật mới nhất của Trung tâm Dự báo Khí hậu thuộc NOAA, El Niño tiếp tục mạnh lên trong tháng qua. Nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực phía đông Thái Bình Dương nhiệt đới đã cao hơn mức trung bình trên 2°C.

Riêng trong tháng 7, chỉ số nhiệt độ tại vùng Niño-1+2 đạt +2,9°C, trong khi Niño-3.4 đạt +1,4°C. NOAA dự báo có hơn 90% khả năng El Niño đạt trạng thái “rất mạnh” trong mùa thu và mùa đông Bắc bán cầu 2026-2027.

Đáng chú ý nhất là xác suất 69% để El Niño trong giai đoạn tháng 10-12/2026 đạt mức lịch sử, vượt cường độ của các sự kiện El Niño từng được ghi nhận từ năm 1950.

Điều này không đồng nghĩa El Niño 2026 chắc chắn sẽ trở thành sự kiện mạnh nhất từng xuất hiện. Con số 69% là xác suất dự báo và cường độ cuối cùng vẫn phụ thuộc vào diễn biến của đại dương và khí quyển trong những tháng tới.

Tuy nhiên, điều khiến các nhà khoa học đặc biệt quan tâm là El Niño vẫn còn nhiều tháng nữa mới có khả năng đạt đỉnh.

Những dấu hiệu bất thường đã xuất hiện ngoài Thái Bình Dương

El Niño không chỉ là câu chuyện về nhiệt độ nước biển. Khi một vùng đại dương rộng lớn nóng lên bất thường, sự thay đổi này có thể tác động đến gió, áp suất khí quyển, dòng hải lưu và lượng mưa ở khoảng cách rất xa.

Một trong những dấu hiệu trực quan nhất đang xuất hiện tại Panama.

Theo Reuters, những đàn chim biển vốn sinh sống ở vùng biển lạnh ngoài khơi Peru và Chile đang xuất hiện với số lượng bất thường tại vịnh Panama. Từ tháng 6, các nhà quan sát ghi nhận khoảng 60-400 cá thể chim boobies chân xanh tại một số khu vực gần Panama City, cao hơn đáng kể so với các đợt El Niño trước.

Đây không phải loài chim có tập tính di cư xa. Nguyên nhân được cho là nước biển ấm lên đã làm cá cơm và cá mòi rời khỏi môi trường sống quen thuộc, buộc chim biển phải di chuyển hàng trăm, thậm chí hàng nghìn km để tìm thức ăn.

Các nhà nghiên cứu cho rằng sự thay đổi bắt đầu từ tầng sâu hơn của đại dương. El Niño làm thay đổi độ sâu của thermocline, ranh giới giữa lớp nước ấm phía trên và lớp nước lạnh giàu dinh dưỡng phía dưới. Khi nước lạnh khó trồi lên, năng suất sinh học biển suy giảm, kéo theo những xáo trộn trong chuỗi thức ăn.

Tại Panama, các nhà nghiên cứu cũng ghi nhận những tháng nóng nhất hoặc nóng thứ hai trong lịch sử quan trắc đối với từng tháng kể từ tháng 5, trong khi lượng mưa tại một số khu vực thuộc lưu vực kênh đào Panama thấp hơn đáng kể so với mức trung bình.

Mỹ Latinh đứng trước một mùa thời tiết đầy biến động

Nam Mỹ đang trở thành một trong những khu vực cảm nhận rõ tác động của El Niño.

Mỹ Latinh đang chuẩn bị cho khả năng xuất hiện một El Niño thuộc nhóm mạnh nhất từng được ghi nhận. Hiện tượng này thường làm tăng mưa tại miền nam Nam Mỹ nhưng gây khô hạn ở phía bắc, tạo ra những tác động trái chiều đối với nông nghiệp và kinh tế.

Argentina, Paraguay, Uruguay và miền nam Brazil có thể được hưởng lợi từ lượng mưa tăng, giúp cải thiện độ ẩm đất và triển vọng mùa màng. Nhưng mưa quá lớn cũng có thể gây ngập lụt, phá hủy cơ sở hạ tầng và làm gia tăng bệnh nấm trên cây trồng.

Trong khi đó, miền bắc và phía tây Brazil có nguy cơ đối mặt với nắng nóng và khô hạn, ảnh hưởng đến nông nghiệp cũng như vận tải đường sông Amazon.

Peru và Chile cũng có thể chịu những tác động trái chiều. Peru đối mặt với nguy cơ mưa lớn và lũ lụt, trong khi Chile có thể thiếu nước. Ngành đánh bắt cá Peru đã cảm nhận tác động khi cá di chuyển xuống vùng nước sâu hơn do nhiệt độ đại dương thay đổi.

Những diễn biến này cho thấy cùng một hiện tượng khí hậu có thể tạo ra mưa lớn ở nơi này nhưng hạn hán ở nơi khác, khiến tác động của El Niño phức tạp hơn nhiều so với một bản đồ nhiệt độ đơn thuần.

Australia và châu Á cũng đứng trước rủi ro lớn

Australia là một trong những khu vực đặc biệt nhạy cảm với El Niño. Reuters dẫn cơ quan khí tượng Australia cho biết hiện tượng này có thể trở thành một trong những El Niño mạnh nhất trong nhiều thập kỷ, kéo theo nguy cơ nóng và khô hơn tại nhiều khu vực của châu Á, trong khi một số khu vực ở châu Mỹ có thể có mưa nhiều hơn.

Tại Australia, El Niño thường làm giảm lượng mưa ở bờ đông và làm nhiệt độ ban ngày tại miền nam tăng cao. Đợt El Niño 2023-2024 từng góp phần tạo ra giai đoạn ba tháng khô hạn nhất từng được ghi nhận tại nước này.

Ở Malaysia, cơ quan khí tượng nước này cảnh báo El Niño mạnh có thể khiến nhiệt độ tăng lên mức kỷ lục vào năm 2027, đồng thời làm giảm lượng mưa tại nhiều khu vực.

Những cảnh báo này đặc biệt đáng chú ý đối với châu Á bởi khu vực này phụ thuộc lớn vào sản xuất nông nghiệp và nguồn nước theo mùa.

El Niño có thể tác động tới an ninh lương thực

Khi hạn hán, nắng nóng và mưa lớn xuất hiện không đồng đều, tác động cuối cùng có thể lan tới thị trường lương thực.

Theo Reuters, Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) cảnh báo một El Niño mạnh có thể khiến gần 49 triệu người bổ sung rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng tại các khu vực dễ tổn thương vào cuối năm 2027. WFP ước tính tổng số người đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực cấp tính tại 45 quốc gia có thể lên tới 274 triệu người.

Trung Mỹ và miền nam châu Phi được dự báo là những khu vực chịu tác động nặng nề, trong khi Nam Mỹ và vùng Caribe cũng có thể ghi nhận hơn 12 triệu người bổ sung rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực.

Tuy nhiên, thế giới hiện có một lợi thế so với những đợt El Niño cực mạnh trong quá khứ. Lượng dự trữ nông sản gần mức cao kỷ lục, công nghệ canh tác tiến bộ và sự gia tăng vai trò của các nước xuất khẩu lớn đang giúp hệ thống lương thực toàn cầu có khả năng chống chịu tốt hơn.

Những cảnh báo mới nhất của NOAA không xuất hiện đột ngột.

Từ tháng 6, Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) đã cảnh báo El Niño đang hình thành trong bối cảnh nước biển nhiệt đới Thái Bình Dương ấm bất thường và có thể tác động mạnh đến nhiệt độ, lượng mưa trên toàn cầu. AFP dẫn WMO cho biết sự xuất hiện của El Niño làm gia tăng nguy cơ các hiện tượng thời tiết cực đoan, đồng thời có thể thúc đẩy nắng nóng và hạn hán tại nhiều khu vực.

Đến tháng 7, các chuyên gia được AFP dẫn lại đã cảnh báo El Niño 2026 có khả năng phá vỡ những kỷ lục về cường độ và mức độ cực đoan.

Nhưng điều đáng chú ý nhất hiện nay là khoảng cách giữa dự báo và thực tế đang thu hẹp. Những thay đổi trong hệ sinh thái biển, lượng mưa, nhiệt độ và hoạt động nông nghiệp đã bắt đầu xuất hiện ở nhiều nơi, trong khi El Niño vẫn chưa đạt đỉnh.

El Niño 2026 vì thế đang trở thành một bài kiểm tra lớn đối với khả năng dự báo và ứng phó với các cú sốc khí hậu.

NOAA dự báo giai đoạn quan trọng nhất sẽ rơi vào mùa thu và mùa đông 2026-2027, khi El Niño có khả năng đạt cường độ cực đại.

Điều đáng lo không nằm ở việc mọi khu vực đều cùng lúc hứng chịu nắng nóng, bão lũ hay hạn hán, mà ở sự phân hóa ngày càng cực đoan của thời tiết. El Niño có thể khiến một quốc gia đối mặt với thiếu nước và mất mùa, trong khi quốc gia khác phải ứng phó với mưa lớn, lũ lụt; một vùng sản xuất nông nghiệp được hưởng lợi từ lượng mưa, còn vùng khác lại chịu thiệt hại nặng nề.

Những dấu hiệu ấy đã bắt đầu xuất hiện ngoài các mô hình dự báo và đang dần trở thành một rủi ro thực tế đối với hệ sinh thái, nông nghiệp và kinh tế toàn cầu.