Thế giới "bốc cháy" dưới tác động của El Niño

Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), El Niño sẽ tiếp tục phát triển mạnh trong giai đoạn từ tháng 8 đến tháng 10/2026. Nhiệt độ bề mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương đang tăng nhanh bất thường, tạo điều kiện để hiện tượng này bước vào giai đoạn cường độ mạnh.

Phát biểu khi WMO công bố bản cập nhật khí hậu theo mùa ngày 31/7, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres cảnh báo: "Một đợt El Niño mạnh đang đổ thêm dầu vào một hành tinh vốn đã bốc cháy", nhấn mạnh hiện tượng khí hậu tự nhiên này đang cộng hưởng với tình trạng nóng lên toàn cầu do con người gây ra, làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, hạn hán, cháy rừng và mưa cực đoan trên phạm vi toàn cầu.

Biến đổi khí hậu do con người gây ra kết hợp với El Niño đang tạo ra những điều kiện thời tiết chưa từng ghi nhận trong lịch sử quan trắc.

Nhiều khu vực trên thế giới đã ghi nhận những tác động rõ rệt.

Tại châu Âu, nắng nóng kéo dài làm gia tăng nguy cơ cháy rừng. Riêng khu vực gần Bordeaux (Pháp), các đám cháy đã thiêu rụi khoảng 42.000 ha rừng và phá hủy hàng trăm ngôi nhà. Hy Lạp và Đức cũng liên tiếp ghi nhận các vụ cháy lớn do nền nhiệt cao kết hợp gió mạnh.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo khói từ các vụ cháy rừng chứa bụi mịn và nhiều khí độc có thể lan xa qua biên giới, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh về hô hấp và tim mạch, đặc biệt đối với người già, trẻ em và những người có bệnh nền.

Không chỉ ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe, El Niño còn gây sức ép lên an ninh năng lượng và nguồn cung lương thực. Mực nước sông Danube xuống thấp đã ảnh hưởng đến hoạt động vận tải và một số nhà máy điện tại châu Âu, trong khi lo ngại về thời tiết bất lợi khiến giá nhiều mặt hàng nông sản như cà phê và ngũ cốc trên thị trường quốc tế tăng mạnh.

Việt Nam bước vào giai đoạn chịu tác động rõ nét

Tại Việt Nam, El Niño đang khiến nền nhiệt tăng cao và lượng mưa suy giảm trên nhiều khu vực. Tuy nhiên, việc miền Bắc xuất hiện nhiều đợt mưa lớn trong tháng 7 khiến không ít người đặt câu hỏi liệu El Niño đã thực sự tác động đến nước ta hay chưa.

Theo các chuyên gia khí tượng, El Niño là hiện tượng khí hậu quy mô lớn với độ trễ tác động khoảng 2-3 tháng. Những đợt mưa lớn vừa qua ở miền Bắc chủ yếu do các hình thế thời tiết ngắn hạn như rãnh áp thấp, hội tụ gió và nhiễu động khí quyển, không phản ánh xu thế khí hậu dài hạn của El Niño.

Thực tế, từ tháng 3 đến tháng 7/2026, miền Bắc đã trải qua 9 đợt nắng nóng diện rộng, nhiều địa phương ghi nhận nhiệt độ vượt 41°C, trong đó có những giá trị cao nhất kể từ khi có số liệu quan trắc.

Trong khi đó, Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ chịu tác động rõ rệt hơn khi lượng mưa phổ biến thiếu hụt từ 15-50%. Đáng chú ý, khu vực từ Thanh Hóa đến Đà Nẵng ghi nhận mức thiếu hụt lên tới 55-90%, làm gia tăng nguy cơ hạn hán và thiếu nước trong những tháng tới.

El Niño có thể đạt đỉnh vào cuối năm 2026

Các mô hình dự báo khí hậu mới nhất cho thấy xác suất El Niño phát triển lên mức rất mạnh vào cuối năm 2026 lên tới 81%, đồng thời có khả năng duy trì ảnh hưởng sang mùa hè năm 2027.

Nếu kịch bản này xảy ra, Việt Nam sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều rủi ro khí hậu.

Nền nhiệt trung bình được dự báo cao hơn từ 0,5-1,5°C so với trung bình nhiều năm, thậm chí có thời điểm vượt trên 2°C. Không khí lạnh có xu hướng hoạt động muộn và yếu hơn, khiến mùa đông tại nhiều khu vực ấm hơn bình thường.

Bên cạnh đó, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có thể thấp hơn trung bình nhiều năm. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý điều này không đồng nghĩa mức độ rủi ro giảm, bởi những cơn bão hình thành trong điều kiện đại dương ấm lên có khả năng đạt cường độ rất mạnh và diễn biến khó lường.

Ngoài ra, mùa mưa kết thúc sớm cũng sẽ làm gia tăng nguy cơ thiếu nước, hạn hán và xâm nhập mặn trong mùa khô đầu năm 2027, đặc biệt tại khu vực miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long.

Trước những diễn biến phức tạp của khí hậu, các chuyên gia khuyến cáo cần có những biện pháp chủ động để bảo vệ cộng đồng và điều chỉnh kế hoạch sản xuất phù hợp với tình trạng "chưa từng có tiền lệ" này.