Điều đó đã chạm đến bản chất cốt lõi của giáo dục thời đại số: Khẳng định vị trí đặc biệt của tư duy con người trước sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo.

Thông điệp từ hoạt động "Giải captcha"

Hoạt động giải captcha vốn rất quen thuộc đối với người dùng công nghệ. Mục đích là để phân biệt giữa người thật với người máy và các mã độc tự động. Đưa hình thức này vào đề thi, ban biên soạn muốn gửi đi thông điệp mạnh mẽ: Bài làm của thí sinh phải là sản phẩm của khả năng cảm thụ của chính các em, thông qua năng lực giải mã nghệ thuật mới mẻ theo đặc trưng thể loại. Bài viết không phải là sự tái hiện kiến thức như người máy. Bên cạnh đó, không thể phủ nhận hình thức độc đáo của đề thi, đó là một sự phá cách táo bạo so với lối ra đề truyền thống.

Trong thời đại công nghệ phát triển tột bậc, trí tuệ nhân tạo có khả năng ghi nhớ hàng tỷ trang văn bản và tái hiện chúng chỉ trong nháy mắt. Nếu đề thi vẫn tiếp tục đi theo lối mòn cũ kỹ thì chỉ đánh giá được khả năng ghi nhớ của thí sinh dựa trên những gì các em đã được học thuộc. Như vậy vô hình trung, chúng ta đang biến các em thành những cỗ máy học thuộc lòng. Đó hoàn toàn không phải là mục tiêu của giáo dục phổ thông hiện hành.

"Là tôi, một CON NGƯỜI đây mà!"

Theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, học sinh được trang bị nhiều năng lực: ngôn ngữ, văn học, giải quyết vấn đề, phản biện… Do đó, khi đối diện với một văn bản mới, thí sinh buộc phải huy động kiến thức nền về thể loại để tự mình kiến tạo ý nghĩa từ những rung động thẩm mỹ cá nhân, chứ không thể dựa vào các bài giảng có sẵn.

Vì thế, trong đề thi lần này, ban biên soạn đã mạnh dạn loại bỏ cụm từ "Bằng trải nghiệm văn học". Đây chính là điểm mấu chốt trong tư duy ra đề, nhằm đánh giá chính xác năng lực thí sinh theo yêu cầu của giáo dục hiện nay. Cụm từ này thường bị học sinh hiểu nhầm là sử dụng các bài văn mẫu đã học thuộc. Nên đề thi thay bằng yêu cầu nghị luận trên một ngữ liệu hoàn toàn mới lạ ("Bom và trăng" của Chế Lan Viên), một văn bản không có trong chương trình sách giáo khoa. Đây là cách trực tiếp để loại bỏ tư duy người máy.

Cho dù trí tuệ nhân tạo có khả năng tổng hợp tư liệu rất tốt nhưng sẽ gặp rất nhiều khó khăn khi phải tự giải mã một mã nghệ thuật mới tinh, chưa từng xuất hiện trong cơ sở dữ liệu. Vì thế, chủ đề "Là tôi, một CON NGƯỜI đây mà!" đã khẳng định mạnh mẽ trí tuệ sáng tạo của con người.

Khẳng định bản sắc CON NGƯỜI trong giáo dục

Chủ đề "Là tôi, một CON NGƯỜI đây mà!" và hoạt động giải captcha để chứng minh "Tôi không phải là robot", đề yêu cầu thí sinh "bàn luận về cách mà văn chương giúp cho con người NGƯỜI hơn" cho thấy một tư duy đổi mới, nhân văn.

Phải chăng đề thi muốn truyền đi thông điệp: Hãy đổi mới tư duy để học sinh được sáng tạo đúng nghĩa. Một bài văn hay không phải là một bài văn "đúng mẫu", mà là bài văn thể hiện được cái tôi cảm xúc thẩm mỹ duy nhất. Đó là cái tôi của một CON NGƯỜI biết vui buồn, biết trăn trở trước những con chữ.

Có thể nói, đề thi đặt ra vấn đề đáng suy ngẫm: Trong thời đại số, giáo dục không phải là quá trình nạp dữ liệu cho người máy, mà là quá trình khơi gợi những năng lực giải quyết vấn đề đầy sáng tạo và nhân văn của con người.