Tuyên ngôn của doanh nghiệp là gì?

Tuyên ngôn của một tổ chức hay của một cá nhân, một doanh nghiệp,...là lời tuyên bố khẳng định tâm thế, năng lực, mục tiêu hoạt động…Dễ hiểu nhất, thực chất đó là lời giới thiệu về bản thân. Nhưng giới thiệu như thế nào cho đúng, cho người khác thấy được cái cốt lõi, cái tinh túy của mình, lại là chuyện khác.

Nói cho cùng tuyên ngôn của doanh nghiệp - theo phong trào Tây hóa hiện nay, thường được gọi bằng các thuật ngữ nhấn mạnh lập trường, niềm tin cốt lõi, và tuyên bố giá trị của doanh nghiệp đối với xã hội, con người, thị trường. Giọng điệu thường mạnh mẽ, có tính định vị năng lực, mục tiêu, khát vọng, niềm tin, định vị đạo đức; nó ngắn gọn, có chiều sâu triết lý.

Nhiều người nhầm tuyên ngôn doanh nghiệp với slogan, thực ra nó khác nhau về bản chất. Solgan là một câu khẩu hiệu truyền thông nên nó ngắn gọn nhất có thể nhằm định vị thương hiệu trong trí nhớ của người tiêu dùng, không cần đúng về luật hay đạo lý mà chỉ cần gợi được cảm xúc, dễ nhớ cho khách hàng - tức là nó chỉ cần hiệu quả về truyền thông.

Tuyên ngôn doanh nghiệp (Corporate/Brand Manifesto) là một tuyên bố lập trường về cách doanh nghiệp nhìn thế giới và vị trí của mình trong đó. Mục đích là để xác định niềm tin, định hướng hành vi, ràng buộc trách nhiệm dài hạn. Tuyên ngôn, vì thế có lập luận, hướng vào trong (lãnh đạo, nhân sự) rồi mới ra xã hội. Tuyên ngôn ít thay đổi, nếu thay đổi có nghĩa là doanh nghiệp đó đã đổi căn tính. Và cũng vì thế tuyên ngôn đòi hỏi lãnh đạo doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm, không thể nói cho hay rồi bỏ.

Slogan tốt là kết tinh của tuyên ngôn, nhưng slogan không thay thế được tuyên ngôn. Nói cách khác, tuyên ngôn là cái doanh nghiệp tin, slogan là cách doanh nghiệp nói điều đó cho thế giới nghe. Slogan là tiếng vang, tuyên ngôn là xương sống, doanh nghiệp không có xương sống thì tiếng vang chỉ là tiếng vang không có chân khí.

Nhìn vào thực trạng tuyên ngôn của doanh nghiệp Việt hiện nay, thấy phần lớn có slogan nhưng không có tuyên ngôn, hoặc có cái được gọi là "tuyên ngôn" nhưng thực chất là thứ sao chép, được viết để đối phó báo cáo. Tuyên ngôn là thứ gì đó thiêng liêng mà người tuyên ngôn phải sống chết cùng nó.

 Sứ mệnh của "Người Khai Mở"

Khi nền kinh tế Việt Nam chuyển từ tăng trưởng nhanh sang phát triển bền vững, doanh nghiệp tư nhân không còn được nhìn nhận thuần túy như chủ thể tạo ra lợi nhuận, mà ngày càng được kỳ vọng trở thành một lực lượng kiến tạo giá trị xã hội.

Trong đời sống doanh nghiệp hiện đại, tuyên ngôn thường được xem như phần mở đầu mang tính hình thức: vài dòng khẳng định tầm nhìn, vài giá trị cốt lõi được chuẩn hóa để treo ở sảnh, in trong tài liệu tự giới thiệu hoặc lặp lại trong các bài phát biểu của lãnh đạo doanh nghiệp. Nhưng với những doanh nghiệp đã đi qua các chu kỳ phát triển như Sun Group, tuyên ngôn không còn là lời giới thiệu, mà trở thành một bản cam kết công khai với xã hội.

Tuyên ngôn của Sun Group nếu được đọc như một văn bản văn hóa - công dân, cho thấy nỗ lực tự ý thức của một doanh nghiệp lớn về vai trò của mình đối với con người, vùng đất và tương lai phát triển. Từ Sứ mệnh, Tầm nhìn đến Giá trị cốt lõi, Sun Group tự đặt mình trong mối quan hệ với con người, vùng đất và tương lai phát triển, gợi mở cách tiếp cận doanh nghiệp như một chủ thể văn hóa - công dân.

Tuyên ngôn nêu trên của Sun Group là quan điểm phát triển doanh nghiệp. Trong đời sống doanh nghiệp, tuyên ngôn thường bị xem như một văn bản nghi thức. Nó được treo trên tường, in trong tờ rơi tự giới thiệu, lặp lại trong các bài phát biểu, nhưng hiếm khi được đọc như một văn bản có tư tưởng nghiêm túc về phát triển doanh nghiệp. Có thể gọi giá trị của tuyên ngôn trong trường hợp này phần phụ của  doanh nghiệp. Không phải lỗi của riêng doanh nghiệp, mà phản ánh một thói quen xã hội: Chúng ta quen hành động nhanh hơn suy nghĩ chỉ để có kết quả ngắn hạn.

Trong bối cảnh phát triển hiện đại, khi doanh nghiệp trở thành một thiết chế xã hội có sức ảnh hưởng sâu rộng, tuyên ngôn không còn là phần phụ. Nó là lời cam kết công khai về cách doanh nghiệp hiểu thế giới và hiểu chính mình.

Tuyên ngôn của Sun Group, nếu hiểu thấu đáo thì đó không phải là danh sách mục tiêu kinh doanh. Nó là một cấu trúc ngôn ngữ mang tính tư tưởng, trong đó phát triển được hiểu như một quá trình đồng thời tác động lên không gian, con người và xã hội.

Điều rất đáng chú ý đầu tiên là cách Sun Group xác định sứ mệnh: "Tìm đến những vùng đất giàu tiềm năng nhưng chưa được khai thác đúng tầm". Ở đây, phát triển không được hiểu là chiếm lĩnh thị trường đã sẵn sàng, mà là đánh thức những tiềm năng bị bỏ quên. Cách diễn đạt này hàm chứa một thái độ thận trọng. Diễn giải cụ thể hơn thì Sun Group cho rằng vùng đất không phải vật thể vô tri, mà là một hệ sinh thái sống, cần được đánh thức chứ không phải khai thác đến cạn kiệt. Do vậy, Sun Group nhận sứ mệnh là "Người khai mở".

Việc gắn phát triển kinh tế với "làm đẹp, làm giàu cho Tổ quốc" cũng cho thấy một nỗ lực vượt ra khỏi ngôn ngữ thuần kinh doanh. Dù có thể gây tranh luận, cách đặt vấn đề này phản ánh một khát vọng chính đáng: Đưa doanh nghiệp tư nhân vào vai trò đồng kiến tạo giá trị quốc gia, chứ không chỉ là tác nhân lợi nhuận.

Tuyên ngôn ấy không tránh khỏi tính lý tưởng - tư tưởng. Nhưng chính sự lý tưởng hóa có kiểm soát này tạo ra áp lực tự thân cho Sun Group: Khi đã viết, đã nói ra, họ buộc phải sống chết cùng những lời đã viết, đã nói.

Sứ mệnh- coi phát triển như một hành vi có trách nhiệm với xã hội

Sứ mệnh và tầm nhìn của Sun Group, nếu đọc một cách hời hợt, có thể bị xem như những tuyên bố chiến lược quen thuộc của một tập đoàn tư nhân đang tìm kiếm vị thế trên thị trường. Nhưng nếu đọc chậm, đọc kỹ và đặt chúng trong bối cảnh phát triển của Việt Nam đương đại, có thể nhận ra đây là một cấu trúc tư tưởng phát triển của doanh nghiệp mang tính lựa chọn đạo đức (trách nhiệm xã hội) chứ không chỉ đơn thuần là lựa chọn kinh doanh.

Như đã nói, Sun Group "tìm đến những vùng đất giàu tiềm năng nhưng chưa được khai thác đúng tầm". Câu chữ tưởng như thuần túy chiến lược, nhưng ẩn sau đó là một lựa chọn phát triển mang tính đạo đức và trách nhiệm công dân: không chọn con đường dễ, không đi theo quỹ đạo đã sẵn lợi nhuận. Trong một nền kinh tế mà dòng vốn thường có xu hướng đổ về những trung tâm đã hình thành, nơi hạ tầng sẵn có, thị trường sẵn sàng và biên lợi nhuận có thể được dự báo trước, việc chủ động tìm đến những vùng đất khó không chỉ là quyết định mạo hiểm về tài chính, mà còn là một tuyên bố về thái độ đối với sự phát triển không đồng đều.

Trong bối cảnh phát triển hiện nay, việc chọn những vùng đất khó đồng nghĩa với việc chấp nhận rủi ro lớn hơn: địa hình khắc nghiệt, hạ tầng thiếu thốn, chi phí đầu tư cao, áp lực môi trường và xã hội nặng nề. Những vùng đất ấy không chỉ "chưa được khai thác đúng tầm", mà nhiều khi còn bị bỏ quên trong các chiến lược phát triển ngắn hạn. Nhưng cũng chính ở đó, vai trò của Sun Group mới được khai thác và bộc lộ rõ nhất: Sun Group không chỉ là nhà đầu tư, mà còn là là một chủ thể cùng tham gia định hình tương lai của một vùng đất. Khi Sun Group bước vào những không gian như vậy, họ buộc phải đối thoại với tự nhiên, với cộng đồng địa phương, với lịch sử và văn hóa bản địa, thay vì chỉ đối thoại với bảng cân đối kế toán.

Ở cấp độ này, phát triển không còn là hành vi chiếm lĩnh không gian, mà trở thành hành vi kiến tạo. Việc xây dựng hạ tầng, không gian du lịch, đô thị hay dịch vụ kéo theo những thay đổi sâu sắc trong đời sống kinh tế - xã hội của cư dân địa phương. Doanh nghiệp, dù muốn hay không, cũng trở thành một tác nhân xã hội có ảnh hưởng lâu dài. Nhận thức được điều đó, Sun Group đã mở rộng phạm vi sứ mệnh của mình vượt ra ngoài việc phát triển không gian vật chất.

Sun Group không dừng lại ở phát triển không gian vật chất. Sứ mệnh của họ đặt ra mục tiêu "góp phần xây dựng người Việt Nam mới với phẩm chất, năng lực và sức khỏe bắt kịp thời cuộc". Rõ ràng đây là một tuyên bố táo bạo (có thể gọi là liều lĩnh) vì vượt ra ngoài phạm vi kinh doanh, chạm đến lĩnh vực nhạy cảm là giáo dục và phát triển con người. Theo cách hiểu truyền thống, việc "xây dựng con người" thường được xem là nhiệm vụ của nhà nước, của hệ thống giáo dục hay các thiết chế văn hóa - xã hội, chứ không phải của doanh nghiệp.

Nhưng như vậy không hẳn đã lạc đề, lạc chức năng. Bởi vì, trong thực tiễn, doanh nghiệp như Sun Group chính là một thiết chế xã hội đặc biệt, nơi hàng chục nghìn con người trưởng thành thông qua lao động, kỷ luật, chuẩn mực đạo đức và văn hóa tổ chức. Không gian doanh nghiệp là nơi con người học cách làm việc cùng nhau, tuân thủ quy trình, chịu trách nhiệm với kết quả và tôn trọng các giá trị chung. Khi Sun Group tự ý thức được vai trò ấy, họ không chỉ tạo ra việc làm cho công dân, mà còn góp phần hình thành năng lực công dân. Đây là một cách nhìn hiện đại về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, không dừng ở các hoạt động thiện nguyện hay trách nhiệm xã hội mang tính hình thức, mà thấm vào cấu trúc vận hành và văn hóa nội tại.

Tầm nhìn: Khi khát vọng doanh nghiệp gặp khát vọng quốc gia

Nếu sứ mệnh phản ánh cách Sun Group lựa chọn hành động trong hiện tại, thì Tầm nhìn cho thấy cách họ định vị mình trong tương lai dài hạn của đất nước. Tầm nhìn của Sun Group cho thấy sự giao thoa rõ rệt giữa khát vọng doanh nghiệp và khát vọng quốc gia. Việc đặt mục tiêu Sun Group trở thành tập đoàn tư nhân Việt Nam có quy mô và đẳng cấp quốc tế không chỉ là tham vọng thị trường, mà còn phản ánh mong muốn khẳng định năng lực Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Trong một thế giới mà vị thế quốc gia ngày càng được đo bằng năng lực của các chủ thể kinh tế, việc xuất hiện những tập đoàn tư nhân đủ sức cạnh tranh quốc tế mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi doanh thu hay lợi nhuận.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, hình ảnh một quốc gia như Việt Nam ngày càng được định hình thông qua trải nghiệm: chất lượng hạ tầng, không gian công cộng, dịch vụ và đời sống văn hóa. Du khách, nhà đầu tư hay đối tác quốc tế không chỉ nhìn vào các chỉ số tăng trưởng, mà còn cảm nhận một quốc gia qua cách họ được phục vụ, qua thẩm mỹ không gian, qua sự văn minh trong ứng xử và tổ chức đời sống. Điều đó cho thấy phát triển kinh tế không thể tách rời phát triển chất lượng sống của con người.

Việc Sun Group lựa chọn du lịch nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí, bất động sản và đầu tư hạ tầng làm trụ cột chiến lược cho thấy một nhận thức nhất quán: kinh tế, văn hóa và đời sống xã hội là một chỉnh thể. Những lĩnh vực này không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, mà còn trực tiếp tham gia vào việc định hình hình ảnh quốc gia và trải nghiệm xã hội. Khi Sun Group tuyên bố tiên phong xây dựng văn hóa du lịch văn minh, chuyên nghiệp và nhân văn, họ đồng thời tự đặt mình trong những chuẩn mực đạo đức phụng sự - cao hơn lợi nhuận ngắn hạn. Đây là một cam kết khó, bởi chuẩn mực đạo đức luôn đòi hỏi sự kiên trì, nhất quán và khả năng tự kiềm chế trước những cám dỗ của tăng trưởng nhanh.

Nhìn tổng thể, sứ mệnh và tầm nhìn của Sun Group không chỉ là bản tuyên bố định hướng cho một tập đoàn tư nhân, mà còn là một thử nghiệm về cách doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển quốc gia. Đó là thử nghiệm về việc gắn tăng trưởng với trách nhiệm, gắn tham vọng với chuẩn mực, và gắn lợi ích doanh nghiệp với lợi ích xã hội. Thành công hay thất bại của thử nghiệm này không chỉ là câu chuyện của riêng Sun Group, mà là một tham chiếu cho việc xây dựng con đường phát triển của khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam trong những thập niên tới. Khi Sun Group bắt đầu suy nghĩ về mình như một chủ thể xã hội, một tác nhân văn hóa và một phần của khát vọng quốc gia, thì sự phát triển của họ mới thực sự bước sang một giai đoạn mới- giai đoạn của trưởng thành thực sự.

Ba giá trị cốt lõi và vấn đề trách nhiệm phát triển của doanh nghiệp Việt

Trong nhiều năm trở lại đây, khi khu vực kinh tế tư nhân ngày càng đóng vai trò lớn hơn trong cấu trúc phát triển của Việt Nam, xã hội bắt đầu đặt ra những  vấn đề không chỉ xoay quanh tốc độ tăng trưởng hay quy mô tài sản, mà sâu hơn là về chất lượng phát triển. Doanh nghiệp lớn không còn chỉ được đánh giá bằng doanh thu hay số lượng dự án, mà bằng tác động lâu dài của họ đối với không gian sống, văn hóa xã hội và hình ảnh quốc gia. 

"Chất lượng - Đẳng cấp - Khác biệt" - Đó là ba giá trị cốt lõi của Sun Group. Đặt  trong thực tiễn triển khai và trong bối cảnh Việt Nam hiện nay, chúng sẽ tạo thành một tam giác trách nhiệm khá đặc biệt và có sức thu hút. Đó là một hệ trục triết lý về phát triển mạch lạc.

Ở đây, điều đáng chú ý không nằm ở từng khái niệm riêng lẻ, mà ở cách ba giá trị này được đặt cạnh nhau để hình thành một cấu trúc tư duy. Trong thực tế, không ít doanh nghiệp chọn một trong ba yếu tố: theo đuổi chất lượng nhưng an toàn, tạo khác biệt bằng hình thức, tự gắn cho mình danh xưng "đẳng cấp". Việc Sun Group đồng thời đặt ra cả ba, và coi chúng là giá trị cốt lõi, cho thấy một tham vọng phát triển có ý thức về rủi ro, về trách nhiệm và về sự kiểm chứng lâu dài.

"Chất lượng" - trong tuyên ngôn của Sun Group không dừng ở tiêu chuẩn kỹ thuật. Đó là tư duy phát triển hướng đến độ bền của công trình trong thời gian dài và liên thế hệ hưởng thụ lợi ích từ công trình đó. Nguyên tắc về tiêu chí chất lượng của công trình không chỉ tốt hôm nay, mà phải đứng vững trong tương lai cả về công năng lẫn giá trị thẩm mỹ. Nội dung này đặt lên vai Sun Group trách nhiệm liên thế hệ - điều hiếm khi được nói đến trong môi trường kinh doanh ngắn hạn.

Khái niệm "trách nhiệm liên thế hệ" thường xuất hiện trong các văn kiện phát triển bền vững hoặc trong thảo luận về chính sách công, hiếm khi được doanh nghiệp tư nhân đặt ở vị trí trung tâm. Trong môi trường kinh doanh chịu áp lực dòng tiền và chu kỳ lợi nhuận ngắn, việc đầu tư cho độ bền sản phẩm, cho thẩm mỹ dài hạn và cho giá trị sử dụng vượt thời gian đồng nghĩa với việc chấp nhận chi phí cao hơn và tốc độ thu hồi vốn chậm hơn. Khi Sun Group chọn con đường này, họ đang tự nguyện gánh lấy một phần trách nhiệm mà xã hội thường kỳ vọng ở nhà nước: Bảo đảm lợi ích của các thế hệ tương lai.

Đẳng cấp không phải là sự tự phong, mà phải được đo bằng sự công nhận của cộng đồng và các tổ chức uy tín. Điều này cho thấy doanh nghiệp phải lựa chọn đứng trong hệ quy chiếu chuẩn mực chung, chấp nhận bị đánh giá, thay vì tự xác lập thước đo cho mình.

Từ "vùng đất" đến "vị thế quốc gia"

*Sun Group không khởi hành từ sản phẩm, mà từ địa – kinh tế – văn hóa. Những vùng đất giàu tiềm năng nhưng chưa được khai thác đúng tầm" là điểm xuất phát, nhưng đích đến là nâng cao vị thế đất nước.

Sun Group tự nguyện đặt mình trong mối quan hệ trực tiếp với quốc gia và công chúng, chứ không chỉ với thị trường.

Trong bối cảnh thị trường Việt Nam, nơi khái niệm "cao cấp" đôi khi bị sử dụng như một công cụ tiếp thị hơn là một tiêu chuẩn được kiểm chứng, thì cách tiếp cận này rất đáng chú ý. Đặt mình vào "hệ quy chiếu chuẩn mực chung" đồng nghĩa với việc doanh nghiệp chấp nhận so sánh, chấp nhận bị quan tâm một cách cay nghiệt của không ít người, chấp nhận rủi ro thất bại. 

"Đẳng cấp" là khái niệm dễ gây hiểu sai và gây tranh cãi nhất. Đẳng cấp, nếu hiểu sai, có thể trở thành sự loại trừ. Nhưng Sun Group gắn đẳng cấp với sự công nhận quốc tế và sự trân trọng của cộng đồng. Do đó có hai thước đo: chuẩn mực quốc tế và sự chấp nhận xã hội! Một sản phẩm có thể đạt chuẩn quốc tế nhưng nếu không được cộng đồng bản địa đón nhận, về bản chất, sản phẩm đó vẫn chưa hoàn thiện. Đẳng cấp không phải là sự tự phong. Ở góc nhìn này cho thấy Sun Group lựa chọn phải cung cấp sản phẩm chất lượng cấp cao, cũng  đồng nghĩa là lựa chọn tâm thế luôn bị đánh giá theo tiêu chuẩn quốc tế, thay vì tự xác lập thước đo cho mình.

Điểm then chốt trong cách hiểu này là việc đặt cộng đồng bản địa vào vị trí đồng thẩm định giá trị. Trong nhiều trường hợp, các dự án đạt chuẩn kỹ thuật cao nhưng lại xa lạ, thậm chí gây phản cảm với không gian văn hóa địa phương. Khi đó, "đẳng cấp" trở thành một dạng áp đặt thẩm mỹ. Việc coi sự chấp nhận xã hội là một trong hai thước đo cho thấy một nhận thức rằng phát triển không thể tách rời bối cảnh văn hóa – xã hội nơi nó tồn tại.

"Khác biệt" là giá trị khó nhất và mang tính rủi ro cao nhất.Trong nền kinh tế đang chuyển mình, "khác biệt" thường bị giản lược thành sự mới lạ bề ngoài. Nhưng khác biệt thực sự là khác biệt về tư duy, về cách chấp nhận rủi ro và về năng lực tổ chức để đi đến cùng một ý tưởng. 

Ở đây, khác biệt không còn là lợi thế tiếp thị, mà là phép thử năng lực lãnh đạo và văn hóa doanh nghiệp.Khác biệt, trong quan niệm này, không nằm ở hình thức hay sự phô trương. Mà muốn có sự khác biệt đòi hỏi phải táo bạo/can đảm/liều lĩnh, và táo bạo/can đảm/liều lĩnh luôn đi kèm khả năng thất bại. Việc Sun Group chấp nhận làm những điều người khác không làm, không dám làm hoặc không thể làm, phản ánh một triết lý phát triển không an toàn, nhiều rủi ro nhưng lại có chiều sâu của tư duy và lấp lánh của khát vọng. Nói cách khác, phạm trù khác biệt là nơi năng lực quản trị, tổ chức và văn hóa doanh nghiệp bị thử thách ở cấp độ cao nhất. Và, thực tế gần hai thập  kỷ qua, Sun Group đã chứng minh sự vượt trội về quản trị, năng lực tổ chức, tài chính và văn hóa doanh nghiệp!

Đẳng cấp không chỉ là sang trọng, mà là trường tồn

Tuyên ngôn của Sun Group nhấn mạnh đến thời gian tương lai, thế hệ mai sau, giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể. Đây là một tuyên ngôn hiếm gặp trong các tuyên ngôn của doanh nghiệp Việt Nam: Coi công trình như dấu vết lịch sử - văn hóa, không phải hàng hóa.

Ba giá trị này, khi đặt cạnh nhau, tạo thành một cấu trúc tự kiểm soát. Chất lượng giữ cho đẳng cấp không là thùng rỗng; đẳng cấp giữ cho khác biệt không lập dị/khác thường; và khác biệt giữ cho chất lượng không rơi vào lối mòn, dễ dãi.

Cấu trúc "tự kiểm soát" này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh doanh nghiệp tư nhân ngày càng có ảnh hưởng lớn. Khi quyền lực kinh tế gia tăng, cơ chế kiểm soát bên ngoài không phải lúc nào cũng theo kịp. Lúc đó, chính hệ giá trị nội tại doanh nghiệp trở thành hàng rào đạo đức đầu tiên ngăn cản những cơn gió độc bên ngoài và cả những cơn gió độc quẩn bên trong - Sun Group cũng không là trường hợp ngoại lệ.Vì vậy, ba giá trị cốt lõi mà Sun Group xác lập/lựa chọn/xây dựng, nếu được vận hành đúng, sẽ tạo ra sự cân bằng giữa tham vọng và trách nhiệm.

Không có giá trị nào tự thân bảo đảm được về tính đạo đức. Giá trị chỉ trở nên có ý nghĩa khi được kiểm chứng bằng thời gian và bằng tác động xã hội. Sun Group, ở điểm này, đang đi trên một con đường dài, nơi mỗi công trình nghỉ dưỡng - du lịch văn hóa vừa là thành tựu, vừa là phép thử năng lực và bản lĩnh!

Giá trị không phải là lời hứa, mà là quá trình. Trong một xã hội đang kỳ vọng nhiều hơn vào vai trò của doanh nghiệp tư nhân, mỗi dự án lớn không chỉ là sản phẩm kinh tế, mà còn là một phép thử về đạo đức phát triển. Con đường mà Sun Group lựa chọn, xét cho cùng, không phải con đường dễ dàng gì, nhưng là con đường cho phép doanh nghiệp được đánh giá công bằng không chỉ bằng những gì họ làm trong hiện tại, mà bằng cả dấu ấn họ để lại cho tương lai.

Hệ số an toàn và trách nhiệm công dân

Như đã nói ở trên, trong đời sống hiện đại, tuyên ngôn" của doanh nghiệp không còn đơn thuần là một bản tuyên bố mang tính định vị thương hiệu hay truyền thông nội bộ. Khi doanh nghiệp đạt đến một quy mô đủ lớn, ảnh hưởng của họ vượt ra ngoài phạm vi kinh tế thuần túy và chạm tới không gian xã hội, văn hóa và môi trường sống của cộng đồng. Ở điểm này, tuyên ngôn của Sun Group mang dáng dấp của một văn bản phát triển - nơi họ tự trình bày cách họ hiểu về vai trò của mình trong mối quan hệ với con người, vùng đất và tương lai.

Tuyên ngôn là bài kiểm tra dài hạn thông qua phản biện xã hội. Một tuyên ngôn lớn không thể đứng ngoài phản biện. Việc đặt câu hỏi về vai trò và trách nhiệm của doanh nghiệp không phải để phủ định, mà để cùng điều chỉnh. Phản biện xã hội không phải là hành vi đối đầu hay phủ nhận, mà là một cơ chế cần thiết để các chủ thể quyền lực - trong đó có doanh nghiệp lớn - tự hiệu chỉnh. Khi Sun Group công bố tuyên ngôn, họ không chỉ nói với nhân viên hay đối tác, mà nói với toàn xã hội. Và xã hội, với tư cách là bên chịu tác động, có quyền đặt câu hỏi, chất vấn và theo dõi mức độ nhất quán giữa lời nói và hành động của Sun Group.

Vấn đề không nằm ở việc Sun Group nói những điều lớn lao đến đâu, mà là xã hội có đủ không gian đối thoại, phản biện và giám sát hay không. Chính phản biện xã hội giúp Sun Goup tránh được sự tự mãn khi thành công, đồng thời giúp cộng đồng trưởng thành hơn trong tư duy đánh giá một doanh nghiệp ở khu vực kinh tế tư nhân.

Ở đây xuất hiện một mối quan hệ hai chiều: doanh nghiệp cần phản biện để không tự huyễn hoặc về vai trò của mình, còn xã hội cần phản biện để thoát khỏi tâm thế thụ động, hoặc chỉ đánh giá doanh nghiệp bằng cảm tính. Một xã hội thiếu phản biện sẽ dễ tạo ra những huyền thoại doanh nghiệp không được kiểm chứng; ngược lại, một xã hội có phản biện trưởng thành sẽ giúp doanh nghiệp phát triển một cách có trách nhiệm hơn.

Tuyên ngôn của Sun Group không phải để đọc một lần rồi cất đi. Nó là một bài kiểm tra kéo dài theo thời gian, nơi mỗi công trình, mỗi vùng đất, mỗi con người tham gia đều trở thành một câu trả lời cụ thể. Cách hiểu này đặt tuyên ngôn của Sun Group vào dòng chảy thời gian, thay vì coi nó là một văn bản tĩnh ngôn ngữ khô cứng. Mỗi dự án được triển khai, mỗi không gian được kiến tạo, mỗi con người tham gia vào hệ sinh thái Sun Group đều trở thành những đáp án có sức thuyết phục cho lời tuyên bố ban đầu. Tuyên ngôn của Sun Group, vì thế, không chỉ là ngôn từ với cách trình diễn hấp dẫn mà mở ra một chuỗi dài những hành vi cần được theo dõi và đánh giá nghiêm túc.

Tiếp mạch "độ an toàn" của tuyên ngôn Sun Group. Tuyên ngôn của Sun Group không chọn những khái niệm an toàn. Họ nói đến vùng đất, con người, Tổ quốc, hạnh phúc, thế hệ mai sau. Đây đều là những khái niệm lớn, nhạy cảm và luôn tiềm ẩn tranh luận vì những đánh giá khác nhau. Việc Sun Group - một doanh nghiệp tư nhân, lựa chọn sử dụng những "từ khóa" nhạy cảm này trong tuyên ngôn đồng nghĩa với việc chấp nhận bị chất vấn. Nói rõ hơn là các khái niệm này ở Việt Nam hiện nay, thường  chỉ có trong các diễn văn chính trị - xã hội; việc một doanh nghiệp tư nhân chủ động sử dụng những khái niệm này là một lựa chọn không an toàn. Nó đẩy doanh nghiệp ra khỏi vùng trung tính của thị trường và đặt họ vào không gian đánh giá đạo đức - công dân. Nhưng chính sự lựa chọn đó cũng cho thấy một mức độ tự ý thức rất cao: Chấp nhận bị soi chiếu như một chủ thể xã hội, chứ không chỉ như một thực thể kinh tế.

Doanh nghiệp như một chủ thể kiến tạo con người

Mục tiêu "xây dựng Người Việt Nam mới" là một tham vọng vượt ra ngoài ranh giới kinh doanh. Sun Group không chỉ đầu tư vào hạ tầng hay du lịch, mà tự xem mình là một tác nhân tham gia vào chuẩn mực sống, chuẩn mực thẩm mỹ và năng lực xã hội.

Tuyên ngôn của Sun Group là một bản cam kết: Doanh nghiệp không đứng ngoài lịch sử, mà bước vào lịch sử bằng công trình, bằng văn hóa và bằng trách nhiệm với tương lai.

Vì vậy, từ góc nhìn đó, tuyên ngôn của Sun Group cần được đọc/soi chiếu như soi chiếu một văn bản phát triển mang tính công dân, chứ không chỉ là tài liệu định vị thương hiệu doanh nghiệp. Đây là điểm mấu chốt của cách tiếp cận mang tính triết luận. Khi tuyên ngôn mang "phong vị" Sun Group được đọc/được nghiên cứu như một văn bản trách nhiệm công dân, vấn đề đặt ra ở đây không còn là thương hiệu Sun Group so với các thương hiệu khác nhau thế nào, mà là Sun Group hình dung vai trò của mình trong xã hội ra sao? Đó là câu hỏi về tư cách công dân tập thể của Sun Group trong một quốc gia đang chuyển mình đi lên.

Sun Group không phải là hình mẫu hoàn hảo. Nhưng trong tuyên ngôn và trong thực tiễn phát triển của họ, có thể nhận ra một nỗ lực nhất quán: Làm kinh tế nhưng không tách rời trách nhiệm xã hội; phát triển doanh nghiệp nhưng không né tránh câu hỏi về hạnh phúc con người. Mọi tuyên ngôn chỉ thực sự có giá trị khi được kiểm chứng bằng thời gian, bằng hành động và bằng sự giám sát của công dân - nền tảng của một xã hội luôn học tập để trưởng thành và phát triển bền vững.

Sự thừa nhận "không hoàn hảo" là một thái độ cần thiết trong tư duy phát triển. Nó mở đường cho đối thoại, thay vì khép lại bằng sự tự tôn. Chính trong không gian đối thoại ấy, doanh nghiệp và xã hội cùng học cách điều chỉnh kỳ vọng, chuẩn mực và giới hạn của mình.

Ai đó đã nói có tính triết luận rằng: Tri thức phải bám đất, tư tưởng phải có tọa độ xã hội.  Không có gốc rễ, cây không thể phát triển lớn lên, không có tọa độ (nơi chốn con người sinh sống) thì tư tưởng chỉ là vệt sáng ảo mà thôi! Câu nói này đặt tuyên ngôn trở lại với thực địa - có gốc rễ! Tư tưởng doanh nghiệp, nếu không gắn với vùng đất cụ thể, con người cụ thể và những vấn đề cụ thể của xã hội, sẽ dễ trôi vào không gian trừu tượng. Một tuyên ngôn chỉ có giá trị khi nó "bám đất"- khi người dân, người lao động và cộng đồng có thể cảm nhận được tác động của nó trong đời sống hàng ngày.

Cũng cần nhắc lại nhận định: Khi nền kinh tế Việt Nam chuyển từ tăng trưởng nhanh sang phát triển bền vững, doanh nghiệp tư nhân không còn được nhìn nhận thuần túy như chủ thể tạo ra lợi nhuận, mà ngày càng được kỳ vọng trở thành một lực lượng kiến tạo giá trị xã hội. Trong bối cảnh ấy, tuyên ngôn của Sun Group (gồm Sứ mệnh, Tầm nhìn và Giá trị cốt lõi), nếu được đọc/nghiên cứu như một văn bản văn hóa - công dân, sẽ thấy nỗ lực tự ý thức của một doanh nghiệp lớn về vai trò của mình đối với con người, vùng đất và tương lai phát triển. Quan tuyên ngôn, Sun Group tự đặt mình trong mối quan hệ nói trên, đồng thời cũng gợi mở cách tiếp cận doanh nghiệp như một chủ thể văn hóa - công dân trong Việt Nam đương đại.

Tuyên ngôn càng lớn, trách nhiệm càng cao và đòi hỏi sự kiểm chứng dài hạn. Phát triển bền vững là bài toán đạo đức, không chỉ của Nhà nước, mà của từng doanh nghiệp.

Đến đây, có thể khẳng định rằng tuyên ngôn của Sun Grop đã trở thành một dấu mốc của sự trưởng thành: trưởng thành trong cách doanh nghiệp nhìn nhận quyền lực mềm của mình và trách nhiệm đi kèm với quyền lực ấy. Trưởng thành không chỉ là quy mô hay tốc độ phát triển của Sun Group, mà là việc họ ấy dám đặt mình vào những câu hỏi lớn của xã hội hiện tại: phát triển để làm gì, hạnh phúc đến từ đâu, doanh nghiệp có thể đóng vai trò gì trong việc nâng cao phẩm chất công dân? Và do đó, Sun Group cần được nhìn nhận khách quan về vai trò, giá trị của một hệ sinh thái doanh nghiệp mang tính văn hóa và trách nhiệm công dân đối với việc kiến tạo hạnh phúc xã hội.

 Sun Group không phải là câu trả lời cuối cùng. Nhưng trong hành trình tìm kiếm một mô hình phát triển nhân văn hơn, họ đã góp thêm những luận đề đáng suy ngẫm về giá trị lời hứa ràng buộc trách nhiệm dài hạn. Với úy tín và tâm thế (cả pháp lý cũng như văn hóa), trách nhiệm cá nhân công dân sáng lập hay người điều hành, trách nhiệm tập thể của toàn tập đoàn, tôi tin rằng họ sẽ còn làm được nhiều việc để chứng minh những tư tưởng của họ trong tuyên ngôn là đúng đắn!