Hiện Thái Lan chưa phát hiện ca bệnh virus Nipah nào nhưng từ ngày 26/1 Bộ Y tế nước này bắt đầu sàng lọc khách đi máy bay từ Ấn Độ để phát hiện những ca nhiễm virus này. The Nation và Asia News Network cho biết, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul ngày 25/1 thông báo nước này thực thi các biện pháp giám sát, sàng lọc để đối phó với nguy cơ dịch bệnh do virus Nipah đang tái phát ở Ấn Độ.

Việc sàng lọc đang thực hiện tại sân bay Suvarnabhumi, Phuket và Don Mueang ở thủ đô Bangkok, tập trung vào hành khách đến từ Tây Bengal, Ấn Độ. 

Bộ Y tế Thái Lan ban hành "Thẻ cảnh báo sức khỏe" cho hành khách đến từ các khu vực có nguy cơ cao, đồng thời khuyến cáo gặp bác sĩ ngay lập tức nếu sốt; đau đầu, họng và cơ; ho; khó thở; buồn ngủ; lú lẫn hoặc co giật. Đặc biệt nếu đã tiếp xúc với dơi, động vật hoặc người nhiễm bệnh trong khoảng 21 ngày trước khi đến Thái Lan…

Vài ngày trước, bang Tây Bengal xác nhận 5 ca nhiễm virus Nipah, trong đó có 2 y tá và 1 bác sĩ. Hai nữ y tá này làm việc tại Bệnh viện đa khoa tư nhân Narayana, ở Barasat, Tây Bengal và hiện cả hai người đang hôn mê, nguy kịch. Hai y tá cùng trực trong khoảng 28 đến 30/12/2025. 

Từ ngày 31/12/2025 đến 2/1/2026, cả hai bắt đầu sốt cao và khó thở. Phải đưa họ vào phòng chăm sóc đặc biệt của viện ngày 4/1 khi tình trạng trở nặng! Xác minh cho thấy hai y tá này nhiều khả năng đã lây nhiễm virus khi trực tiếp điều trị cho một bệnh nhân có triệu chứng viêm hô hấp nặng. Người bệnh này đã tử vong trước khi kịp tiến hành xét nghiệm xác định nguyên nhân. Thông tin này gây lo ngại virus Nipah đang âm thầm lây lan mà chưa được phát hiện đúng mức!

Cơ quan chức năng Tây Bengal lập tức áp dụng biện pháp cách ly, truy vết tiếp xúc và tăng cường giám sát y tế khẩn cấp trong khu vực. Đã có 180 người được xét nghiệm, trong đó 20 trường hợp thuộc nhóm nguy cơ cao phải cách ly 21 ngày…

Từ ngày 25/1, Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Đài Loan (Trung Quốc) cho biết dự định đưa bệnh do virus Nipah vào danh mục bệnh truyền nhiễm cấp 5 (nhóm bệnh truyền nhiễm mới hoặc hiếm gặp, tiềm ẩn rủi ro lớn với sức khỏe cộng đồng), sau thông tin về ổ dịch mới nhất ở Ấn Độ. 

Hòn đảo này cũng duy trì cảnh báo du lịch cấp 2 (màu vàng), khuyến cáo chú ý phòng ngừa nhưng không hạn chế đi lại đối với hành khách từ bang Kerala, Ấn Độ, vốn là ổ dịch Nipah.

Ngày 26/1, Nepal tăng cường kiểm soát tại sân bay quốc tế và các cửa khẩu giáp Ấn Độ, đặc biệt ở tỉnh Koshi.

Đến ngày 26/1, Việt Nam chưa có ca bệnh Nipah. Nhưng Bộ Y tế đã yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát dịch tễ cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng, sẵn sàng phương án đối phó nếu xuất hiện ca bệnh, khuyến cáo người dân hạn chế đến các khu vực đang có dịch… Ngành y tế phối hợp chặt chẽ với WHO và các quốc gia để theo dõi sát diễn biến dịch, kịp thời triển khai biện pháp phòng chống phù hợp.

Virus Nipah gây bệnh với tỷ lệ tử vong cao

Bệnh dịch do virus Nipah xuất hiện năm 1998 ở những người nuôi heo Malaysia. Sau vài tháng, dịch lan sang Singapore năm 1999 qua những con lợn nhiễm bệnh. Dịch ở hai nước có gần 300 ca bệnh và hơn 100 tử vong. Mầm bệnh đã "di cư" hàng ngàn kilomet đến Bangladesh và Ấn Độ. 

Bangladesh xuất hiện ổ dịch từ năm 2001. Bang Kerala, Ấn Độ bùng phát dịch bệnh do virus này năm 2018, làm 17 người chết và 230 người phải xét nghiệm, gây hoảng loạn khắp bang. 

Từ năm 1998-2015, vẫn có những ổ dịch ở Ấn Độ và Bangladesh với hơn 600 ca bệnh. Đến tháng 5/2018, đã có khoảng 700 ca bệnh do Nipah ở người và 50 - 75% người bệnh đã chết. Những năm gần đây virus Nipah gây ra nhiều ổ dịch nhỏ rải rác ở Ấn Độ.

Virus Nipah bản chất di truyền ARN, thuộc họ Paramyxoviridae, chi Henipavirus, lây lan từ động vật sang người và giữa người với người do tiếp xúc trực tiếp với nguồn nhiễm bệnh. Tên Nipah là đặt theo làng Sungai Nipah ở Malaysia - nơi phát hiện những người nuôi lợn đầu tiên mắc bệnh. Đã xác định có hai chủng virus Nipah là chủng Bangladesh và chủng Malaysia. Chủng Bangladesh nguy hiểm hơn, tỷ lệ tử vong cao hơn do gây tổn thương đường hô hấp làm suy thở.

Vật chủ chính của virus Nipah là loài dơi ăn quả Pteropus sinh sống nhiều ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Lây sang người qua thực phẩm nhiễm mầm bệnh hoặc tiếp xúc với dịch cơ thể của động vật mắc bệnh. Virus còn lây từ dơi sang lợn và lợn cũng bị bệnh. 

Năm 1999, Malaysia phải tiêu hủy hàng triệu con lợn để ngăn chặn dịch bệnh lây lan. Từ lợn có thể lây sang người và từ người lây sang người. Theo WHO, từ năm 2001-2008, khoảng một nửa số ca bệnh ở Bangladesh do lây truyền người - người, thường ở nhân viên y tế chăm sóc bệnh nhân nhiễm Nipah. Hầu hết các ca bệnh ở người là do tiếp xúc trực tiếp với lợn bệnh hoặc mô, dịch cơ thể người bệnh hoặc giọt bắn (không qua khí thở), vì thế khả năng lây truyền thấp.

Hiện Nipah chỉ gây dịch bệnh tản phát (các ổ dịch nhỏ, rải rác) ở Nam Á và Đông Nam Á. Tuy nhiên, nguy cơ ở chỗ dơi Pteropus phân bố trên diện sinh sống của khoảng hơn 2 tỉ người và khả năng lây nhiễm người - người.

Đã tìm thấy Nipah ở dơi Campuchia, Ghana, Indonesia, Madagascar, Philippines, Bangladesh, Ấn Độ và Thái Lan. Dơi ăn quả Thái Lan mang chủng Bangladesh. Các mẫu xét nghiệm dơi ăn quả Thái Lan thấy có 10% mẫu nhiễm virus, trong khi dơi Ấn Độ có đến 40-50% mẫu mang virus.

Theo Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Mỹ, bệnh do Nipah có thể nhẹ đến rất nặng. Triệu chứng thường bắt đầu bằng sốt, đau đầu, buồn ngủ, ho, đau họng, thường xuất hiện sau 4-14 ngày tiếp xúc với nguồn bệnh. Nhưng có thể nhanh chóng xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng như mất định hướng (không xác định được không gian, thời gian, xung quanh và bản thân) hoặc co giật, nôn (do viêm não); có thể hôn mê sau 24-48 giờ sau đó. 

Nipah thường gây ra hội chứng hô hấp cấp tính làm phổi không cấp đủ oxy cho cơ thể hoặc gây viêm não, tử vong đặc biệt cao từ khoảng 40-75% ca bệnh, nên rất nguy hiểm cho dù tỷ lệ lây truyền thấp. Chẩn đoán bệnh ở giai đoạn đầu khó khăn do triệu chứng giống với nhiều bệnh đường hô hấp khác.

WHO đưa Nipah vào danh sách ưu tiên đối phó vì tỷ lệ tử vong cao, nhưng hiện vẫn chưa có thuốc hay vaccine chống lại virus này. Gần 30 năm kể từ khi phát hiện Nipah cả WHO và Liên minh các sáng kiến ứng phó dịch bệnh toàn cầu (CEPI) vẫn chưa có chuẩn bị đúng mức để đối phó với mối đe dọa sức khỏe toàn cầu do virus này. Vì vậy người dân cần cảnh giác, hết sức đề phòng bệnh, bởi bài học về COVID-19 đang nhãn tiền: Khi có vaccine thì cả triệu người đã chết.