Cấm thi vào lớp 1, bước đi cần thiết về mặt chính sách

Đề xuất không tổ chức kiểm tra, đánh giá, phân loại hoặc tuyển chọn trẻ em dưới bất kỳ hình thức nào làm căn cứ tuyển sinh lớp 1 là nội dung đáng chú ý trong Dự thảo Quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp do Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến. 

Quy định cấm thi vào lớp 1 nhấn mạnh trách nhiệm của chính quyền địa phương trong việc bố trí đủ chỗ học, bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục phổ cập cho mọi trẻ em.

Về mặt quản lý nhà nước, đây là định hướng nhằm bảo đảm sự công bằng trong hệ thống giáo dục đại chung. 

Ở độ tuổi lên 6, đến trường là quyền lợi cơ bản. Việc cấm thi tuyển hay sát hạch đầu vào giúp giảm bớt áp lực sàng lọc sớm, trả cấp tiểu học về đúng bản chất là giáo dục nền tảng.

Định hướng chính sách này hoàn toàn có cơ sở thực tiễn và sư phạm. Nhìn lại giai đoạn dịch COVID-19, nhiều học sinh bước vào lớp 1 khi chưa từng tham gia các lớp tiền tiểu học hay được rèn chữ trước.

Dù bối cảnh học trực tuyến đầy thách thức, hầu hết học sinh vẫn hoàn toàn bắt nhịp, đọc thông viết thạo dưới sự hướng dẫn của giáo viên.

Trải nghiệm từ giai đoạn đặc biệt ấy cũng là minh chứng rõ nét cho thấy chương trình lớp 1 hoàn toàn đủ sức gánh vác sứ mệnh dạy học cho những đứa trẻ chưa từng học đọc, học viết trước khi đến trường.

Gắn bó hơn 30 năm với giáo dục tiểu học, cô Nguyễn Thị Thanh Hà - Hiệu trưởng một trường tiểu học tại Hà Nội cho rằng sự lo âu của cha mẹ là điều dễ hiểu, nhưng xét dưới góc độ sư phạm, việc học trước là không cần thiết: "Học sinh chuẩn bị vào lớp 1 không cần phải biết đọc, biết viết trước. Chương trình học đã được thiết kế đúng với tâm sinh lý lứa tuổi nên các phụ huynh hoàn toàn yên tâm".

Nhìn nhận từ thực tế: Vì sao lo lắng của phụ huynh vẫn tồn tại?

Dù chủ trương của ngành giáo dục đã rõ và thực tế sư phạm cho thấy trẻ hoàn toàn có thể bắt đầu học chữ từ khi vào lớp 1, hiện tượng "nhà nhà luyện chữ, người người học trước" vẫn diễn ra phổ biến. 

Sự lo âu của cha mẹ không hoàn toàn mang tính cảm tính, mà xuất phát từ những áp lực rất thật trong môi trường học đường.

Chia sẻ từ chị Nguyễn Thị A (Hoài Đức, Hà Nội) - người đang tìm lớp tiền tiểu học cho con sau Tết - phản ánh chính xác tâm lý lo âu chung của nhiều bậc cha mẹ hiện nay.

Chị Nguyễn Thị A cho biết, hơn 10 năm trước, khi con lớn vào lớp 1, chị quyết định không cho con học trước vì muốn con có thời gian vui chơi, nghỉ ngơi. Nhưng đến đứa con thứ hai, chị buộc phải thay đổi quyết định vì lo ngại nếu các bạn đều học mà con mình không học thì bé sẽ dễ bị hụt hẫng, khủng hoảng khi bước vào lớp 1.

Tâm sự của chị Nguyễn Thị A phản ánh một thực tế - phụ huynh hiện nay cuống quýt chuẩn bị cho con trước kỳ thi vào lớp 1 không phải vì muốn "ép" con, mà vì nỗi sợ con bị bỏ lại phía sau.

Trước hết là áp lực từ tiến độ giảng dạy thực tế. Dù khung chương trình được thiết kế cho trẻ chưa biết chữ, nhưng khi mặt bằng chung của lớp học có đến 80-90% học sinh đã đọc thông viết thạo từ trước, nhịp độ bài giảng vô hình trung bị đẩy nhanh hơn. 

Đứa trẻ chưa từng học trước dễ rơi vào trạng thái bỡ ngỡ, chới với trong những tuần đầu bước vào môi trường mới.

Sức ép này càng gia tăng khi trẻ thuộc nhóm số ít chưa nhận diện được bảng chữ cái. Những phản hồi hay đề nghị phối hợp kèm cặp từ phía giáo viên - dù xuất phát từ ý tốt và trách nhiệm sư phạm - vẫn vô tình tạo nên gánh nặng tâm lý lớn, khiến cha mẹ rơi vào tâm trạng bất an và tự tạo áp lực cho chính mình lẫn con trẻ.

Bên cạnh đó, bài toán "cung - cầu" tại các đô thị lớn cũng là nguyên nhân đẩy cuộc đua tiền tiểu học lên cao trào. 

Nhu cầu đưa con vào các trường chất lượng cao, trường điểm khiến các hình thức khảo sát năng lực, phỏng vấn hay câu lạc bộ đầu cấp biến tướng thành những cuộc sát hạch gay gắt.

Chính sự cạnh tranh này khiến việc cho con học trước trở thành một giải pháp an toàn của các bậc phụ huynh.

Tìm điểm cân bằng cho sự phát triển của trẻ

Đề xuất cấm thi vào lớp 1 của Bộ Giáo dục và Đào tạo là bước đi cần thiết nhằm ngăn chặn tình trạng biến học sinh mầm non thành những "thí sinh" chịu áp lực thi cử sớm. 

Tuy nhiên, quy định trên văn bản sẽ chỉ thực sự đi vào đời sống khi đi kèm các giải pháp đồng bộ: nhà trường kiểm soát chặt chẽ tiến độ giảng dạy đúng khung chương trình; giáo viên duy trì sự kiên nhẫn với những học sinh chưa qua rèn chữ trước; và chính quyền địa phương nỗ lực thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các trường trên toàn địa phương.

Về phía gia đình, việc chuẩn bị tâm lý, thói quen tự lập và kỹ năng sống cho con trước khi vào lớp 1 là điều cần thiết. 

Thế nhưng, việc gò ép trẻ phải đọc thông viết thạo trước lứa tuổi để đối phó với các kỳ thi vào lớp 1 lại dễ phản tác dụng, làm tổn hại đến niềm yêu thích học tập tự nhiên của trẻ.

Khi định hướng quản lý đang dần hoàn thiện và thực tế sư phạm đã cho thấy hiệu quả của việc dạy học đúng tâm sinh lý lứa tuổi, điều cốt lõi vẫn nằm ở sự phối hợp chặt chẽ cùng niềm tin tương hỗ giữa nhà trường và gia đình. 

Chỉ khi có sự đồng hành đúng đắn đó, mỗi đứa trẻ 6 tuổi mới có thể bước qua cánh cổng trường tiểu học với tâm thế nhẹ nhàng, sẵn sàng cho một chặng đường học tập mới.