Buổi sớm ở xã vùng cao Văn Lang, Thái Nguyên bắt đầu bằng những dải mây lững lờ vắt ngang sườn núi, hòa cùng tiếng gà gáy và hơi khói bếp len qua mái nhà sàn. Những âm thanh mộc mạc ấy đã từng gắn bó với cộng đồng các dân tộc ở đây qua nhiều thế hệ. 

Giữa nhịp sống hiện đại, cũng có những thời điểm chúng dường như mờ dần, phai nhạt. Và rồi, những năm gần đây, cả xã Văn Lang - vùng đất mới sau khi hợp nhất đang chứng kiến một sự hồi sinh đầy ấm áp của bản sắc văn hóa. 

Có thể nói, Sau khi được thành lập mới từ ngày 01/7/2025 trên cơ sở sáp nhập ba xã Kim Hỷ, Lương Thượng và Văn Lang (cũ); xã vùng cao Văn Lang mới trở thành địa phương có không gian văn hóa phong phú, với cộng đồng chủ yếu là đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Dao, Mông sinh sống lâu đời. Sự đa dạng ấy tạo nên bản sắc độc đáo, đồng thời đặt ra yêu cầu mới trong gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong giai đoạn phát triển mới.

Một trong những dấu mốc đáng nhớ nhất chính là Lễ ra mắt Câu lạc bộ Văn hóa – Nghệ thuật "Đặc sắc Văn Lang", vào cuối tháng 10/2025 chỉ sau vài tháng được thành xã mới, tổ chức trang trọng trong không khí rộn ràng, hân hoan của bà con. 

Đại diện lãnh đạo xã đã gửi lời chào mừng nồng nhiệt tới các đại biểu, nhân dân và nhấn mạnh đây là "sân chơi lành mạnh, là nơi gặp gỡ, giao lưu, trao đổi kinh nghiệm của những người yêu nghệ thuật dân gian; góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời quảng bá hình ảnh con người, quê hương Văn Lang đến với du khách gần xa".

Trong buổi ra mắt, lãnh đạo xã cũng gợi nhắc về một Văn Lang từ bao đời nay - vùng đất giàu truyền thống, nơi sắc màu văn hóa Tày, Nùng, Dao, Kinh, Mông hòa quyện tạo thành một bức tranh văn hóa đa dạng, đậm đà bản sắc. Những làn điệu dân ca, dân vũ, những nhạc cụ dân tộc, tiếng khèn, tiếng đàn tính, hay từng nếp nhà sàn, trang phục truyền thống… tất cả là kho báu mà người dân nơi đây luôn trân trọng.

Chính tinh thần của Nghị quyết 33 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam cùng Kế hoạch 04-KH/ĐU của Đảng ủy xã Văn Lang đã được cụ thể hóa bằng Quyết định thành lập câu lạc bộ này. Đó không chỉ là một mô hình văn hóa, mà còn là sự khẳng định quyết tâm của địa phương trong bảo tồn và phát huy những giá trị tinh hoa của đồng bào vùng cao. 

Văn Lang không chỉ bảo tồn mà còn hướng tới phát huy giá trị văn hóa trong bối cảnh chuyển đổi số. Đảng ủy xã yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong sáng tạo, quảng bá văn hóa; xây dựng môi trường văn hóa số, hỗ trợ người dân tiếp cận nội dung văn hóa một cách an toàn, hiệu quả.

Văn Lang sở hữu kho tàng văn hóa giàu bản sắc, từ làn điệu Then, đàn tính, hát Lượn, Lồng tồng, lễ hội xuống đồng, đến các tập tục sinh hoạt, kiến trúc nhà sàn, trang phục và tri thức bản địa của các dân tộc. Đặc biệt, cộng đồng Tày -Nùng và Dao chiếm tỉ lệ lớn tạo nên đời sống văn hóa sinh động, đậm chất vùng cao Đông Bắc.

Trong báo cáo tình hình KT-XH của xã, Văn Lang xác định văn hóa - con người là nền tảng tinh thần quan trọng, cần được gìn giữ song hành với phát triển kinh tế - xã hội toàn diện. Đảng ủy xã nhấn mạnh yêu cầu "quán triệt sâu sắc, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, văn minh"

Đến với xã vùng cao này, chúng tôi được biết, xã đã chú trọng củng cố khối đại đoàn kết, phát huy vai trò của người có uy tín trong cộng đồng các dân tộc Tày, Nùng, Dao, H'Mông; đồng thời đề cao trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể trong vận động Nhân dân bảo tồn tiếng nói, trang phục, phong tục; chống mai một các giá trị truyền thống.

UBMTTQ xã có nhiệm vụ tăng cường giám sát, phản biện, vận động Nhân dân tham gia xây dựng môi trường văn hóa, tôn vinh các mô hình tốt, câu lạc bộ văn hóa - văn nghệ tiêu biểu…

Từ khi có câu lạc bộ mới, không khí sinh hoạt văn hóa ở Văn Lang như được thổi thêm luồng sinh khí mới. Những buổi tập hát Then, múa Lượn, đánh đàn tính, múa chuông của người Dao… trở nên đều đặn hơn. Ở các thôn, bản, tiếng đàn tính lại vút lên giữa đại ngàn. Trẻ nhỏ ngồi chăm chú nghe; những câu Then cổ được truyền lại bằng tất cả sự trân trọng. Chúng tôi được chững kiến không khí sôi động sắc màu ngày hội ở Văn Lang từ trong từng nếp nhà cho đến thôn bản.

Chúng tôi đã đến nhà Ông Nông Đức Chí, năm nay 80 tuổi nguyên là thầy giáo dạy cấp 3 của huyện Na Rì; ở xóm Quốc Tuấn. Bên bếp lửa nhà sàn, chúng tôi được nghe câu chuyện của ông và vợ là bà Nguyễn Thị Điển kể về những nét đặc sắc trong bản tồn và phát huy các giá trị văn hoá nơi đây. Đó chính là lan toả những làn điệu then; là tết cơm mới; được xem việc làm bánh Cooc Mò(còn gọi là bánh sừng bò) … Và rồi được dự không khí lễ hội của buổi ra mắt Câu lạc bộ Văn hóa – Nghệ thuật "Đặc sắc Văn Lang".

Với mục tiêu đưa các Câu lạc bộ Dân ca - Dân vũ hoạt động mỗi tuần. Thanh niên hào hứng tập dân vũ; phụ nữ Dao trong trang phục truyền thống rực rỡ vừa múa vừa chỉnh từng động tác cho nhau. Từng nụ cười, từng tiếng cười nói xen lẫn tiếng nhạc, tạo nên một không gian văn hóa đầy sức sống.

Cũng từ sân chơi này, nhiều giá trị văn hóa tưởng như đã dần rơi vào quên lãng lại được khôi phục. Các nghệ nhân thôn Khuổi Hẻo tổ chức truyền dạy Then – đàn tính cho lớp trẻ. Những bài hát dân ca được ghi âm, ghi hình làm tư liệu. Các thầy giáo, cô giáo trong trường học đưa dân ca, dân vũ vào sinh hoạt ngoại khóa, giúp học sinh quen với tiếng hát ngọt ngào của quê hương từ khi còn nhỏ.

Bà Hoàng Thị Dung, Phó Bí thư thường trực Đảng uỷ xã Văn Lang bày tỏ kỳ vọng rõ ràng: Câu lạc bộ sẽ thường xuyên sưu tầm, truyền dạy và biểu diễn các làn điệu dân ca, dân vũ, nhạc cụ dân tộc. Sẽ tích cực tham gia quảng bá hình ảnh quê hương thông qua các sự kiện văn hóa, lễ hội, hoạt động du lịch cộng đồng.Và quan trọng nhất, câu lạc bộ sẽ là cầu nối đưa văn hóa dân tộc đến gần hơn với thế hệ trẻ, để các em hiểu, tự hào và tiếp nối những giá trị truyền thống của cha ông. Mỗi thôn, trường học xây dựng ít nhất một đội văn nghệ xung kích, dân ca - dân vũ". Cùng với thành lập Câu lạc bộ hát Then, CLB dân vũ, thì các CLB bóng chuyền hơi, bóng chuyền da, sẽ tạo không gian sinh hoạt văn hóa thường xuyên cho người dân.

Những mong muốn ấy không hề sáo rỗng. Bởi ở Văn Lang, văn hóa không chỉ là di sản; nó là cách người dân gắn bó với nhau, là "dây neo" của cộng đồng sau sáp nhập, là nguồn lực mềm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và du lịch cộng đồng.

Với chủ trương xây dựng nhà văn hóa thôn mới, bổ sung trang thiết bị và hoàn thiện không gian sinh hoạt cộng đồng là yêu cầu được xã đặt ra trong giai đoạn 2025–2030. Đảng ủy xác định đây là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa của người dân -đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số ở các xóm xa trung tâm.

Khi có nhà văn hóa xã sáng đèn mỗi tối, người ta nhìn thấy hình ảnh một Văn Lang đang đổi thay mạnh mẽ nhưng vẫn vững vàng trong bản sắc. Một xã mới, nhưng văn hóa không mới; chỉ là những thanh âm xưa đang được thức dậy đầy tự hào. Một trong các hướng đột phá của xã là khai thác tiềm năng thiên nhiên, sinh thái, kết hợp bản sắc văn hóa để phát triển du lịch trải nghiệm. Các hoạt động trình diễn Then, Lượn, ẩm thực dân tộc, tìm hiểu phong tục truyền thống… được xem là nền tảng để tạo sản phẩm du lịch đặc trưng.

Một mùa xuân mới lại đến trên vùng núi Văn Lang. Trong tiếng đàn tính vang xa từ xóm này sang xóm khác, là sự hồi sinh của ký ức, là dòng chảy của văn hóa được tiếp nối, là niềm tin vào tương lai nơi vùng cao này. Câu lạc bộ "Đặc sắc Văn Lang" ra đời không chỉ là một hoạt động văn hóa - mà là khởi đầu cho hành trình xây dựng một cộng đồng đoàn kết, giàu bản sắc và giàu khát vọng.