Điều kiện, tiêu chuẩn được công nhận liệt sĩ?  

Sáng 12/9, trong khi đang thực hiện nhiệm vụ trở về đơn vị, Thiếu tá Trần Văn Tùng, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 3, Trung đoàn Bộ binh 568, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Hưng Yên, phát hiện một nam thanh niên có ý định nhảy cầu Bo xuống sông Trà Lý. 

Thiếu tá Trần Văn Tùng cùng một người dân tiếp cận, thuyết phục nam thanh niên nhưng người này bất ngờ nhảy xuống sông. Thiếu tá Trần Văn Tùng lao xuống dòng nước và bị cuốn mất tích. Tối 13/9, lực lượng tìm kiếm đã tìm thấy thi thể Thiếu tá Trần Văn Tùng.

Hành động của Thiếu tá Trần Văn Tùng là nghĩa cử đặc biệt đáng trân trọng, thể hiện tinh thần trách nhiệm với cộng đồng. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành có cơ chế xem xét công nhận liệt sĩ đối với những trường hợp hy sinh trong những hoàn cảnh đặc biệt.

Hiện nay, điều kiện, tiêu chuẩn công nhận liệt sĩ được quy định tại Pháp lệnh Ưu đãi người có công với Cách mạng 2020 và Nghị định 131/2021/NĐ-CP, cụ thể: 

(1) Trực tiếp phục vụ chiến đấu quy định tại điểm a khoản 1 Điều 14 Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng 2020 được xác định là thực hiện các nhiệm vụ trong lúc trận đánh đang diễn ra hoặc trong khi địch đang bắn phá: cứu thương, tải thương, tải đạn, đảm bảo thông tin liên lạc, bảo vệ hàng hóa và các trường hợp đảm bảo chiến đấu.

(2) Địa bàn địch chiếm đóng, địa bàn có chiến sự, địa bàn tiếp giáp vùng địch chiếm đóng quy định tại điểm b khoản 1 Điều 14 Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng 2020 được xác định theo quy định tại Phụ lục III Nghị định 131/2021/NĐ-CP.

(3) Trực tiếp làm nhiệm vụ huấn luyện chiến đấu, diễn tập hoặc làm nhiệm vụ quốc phòng, an ninh có tính chất nguy hiểm quy định tại điểm g khoản 1 Điều 14 Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng 2020 được xác định như sau:

- Nhiệm vụ huấn luyện chiến đấu, diễn tập có tính chất nguy hiểm trong các trường hợp sau: bắn đạn thật, sử dụng thuốc nổ; chữa cháy; chống khủng bố, bạo loạn; giải thoát con tin; cứu hộ, cứu nạn, ứng cứu thảm họa thiên tai; trong huấn luyện chiến đấu, diễn tập của lực lượng: không quân, hải quân, kiểm ngư, cảnh sát biển, đặc công, trinh sát đặc nhiệm, cảnh sát cơ động, đặc nhiệm.

- Làm nhiệm vụ quốc phòng an ninh có tính chất nguy hiểm khi: chữa cháy; chống khủng bố, bạo loạn; giải thoát con tin; cứu hộ, cứu nạn, ứng cứu thảm họa thiên tai; thực hiện nhiệm vụ của kiểm ngư, cảnh sát biển; tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; rà phá, xử lý, tiêu hủy bom mìn, vật liệu nổ; nghiên cứu, chế tạo, sản xuất, thử nghiệm, bảo quản, vận chuyển thuốc phóng, thuốc nổ, vũ khí, đạn dược; xây dựng công trình ngầm quốc phòng, an ninh.

(4) Địa bàn biên giới, trên biển, hải đảo có điều kiện đặc biệt khó khăn theo quy định tại điểm h khoản 1 Điều 14 Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng 2020 (sau đây gọi là địa bàn đặc biệt khó khăn) là địa bàn có điều kiện tự nhiên hiểm trở, khắc nghiệt, khó khăn dễ xảy ra tai nạn, ốm đau, bao gồm các địa bàn theo Phụ lục IV Nghị định 131/2021/NĐ-CP.

Không xem xét công nhận đối với các trường hợp ốm đau tại địa bàn đặc biệt khó khăn nhưng đã được đưa đi chữa trị ở bệnh viện tuyến tỉnh trở lên hoặc ốm đau ở nơi khác và đã được điều trị nhưng không chữa khỏi mà vẫn chuyển công tác về địa bàn có điều kiện đặc biệt khó khăn.

(5) Trực tiếp làm nhiệm vụ đấu tranh chống tội phạm quy định tại điểm i khoản 1 Điều 14 Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng 2020 là trực tiếp thực thi nhiệm vụ theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền nhằm điều tra, phát hiện, ngăn chặn, bắt giữ đối tượng phạm tội hoặc ngăn chặn hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự.

(6) Xem xét công nhận liệt sĩ đối với trường hợp quy định tại điểm k khoản 1 Điều 14 Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng 2020 gồm các yếu tố sau:

- Nhận thức được đầy đủ sự nguy hiểm và tính cấp bách của sự việc.

- Chủ động thực hiện hành vi đặc biệt dũng cảm, chấp nhận hy sinh bản thân.

- Bảo vệ lợi ích quan trọng của Nhà nước, tính mạng và lợi ích hợp pháp của Nhân dân hoặc để ngăn chặn, bắt giữ người có hành vi phạm tội đặc biệt nghiêm trọng.

- Là tấm gương có ý nghĩa tôn vinh, giáo dục, lan tỏa rộng rãi trong xã hội, được tặng thưởng Huân chương và được cơ quan quản lý nhà nước về người có công tổ chức phát động học tập tấm gương trong phạm vi cả nước.

(7) Các trường hợp khác thực hiện theo quy định tại các điểm c, d, đ, e, l, m khoản 1 Điều 14 Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng 2020.

Việc một người hy sinh khi cứu người là hành động rất đáng trân trọng. Tuy nhiên, về mặt pháp lý, không nên đồng nhất hành động dũng cảm với việc đương nhiên được công nhận là liệt sĩ. Đây là vấn đề thuộc thẩm quyền xem xét, xác lập hồ sơ và quyết định của cơ quan có thẩm quyền trên cơ sở các điều kiện, tiêu chuẩn và tài liệu theo quy định của pháp luật.

Pháp luật không chỉ đặt ra cơ chế xử lý đối với những trường hợp có nghĩa vụ cứu giúp nhưng cố tình không cứu, mà còn có những chính sách nhằm ghi nhận, tôn vinh những cá nhân có hành động đặc biệt dũng cảm bảo vệ tính mạng, lợi ích hợp pháp của nhân dân.

Đối với những trường hợp đặc biệt dũng cảm, việc ghi nhận, tôn vinh cần được thực hiện đúng trình tự, điều kiện pháp luật. 

Việc xác định chế độ cụ thể đối với thân nhân quân nhân hy sinh phải căn cứ vào hồ sơ, hoàn cảnh hy sinh, quá trình công tác và các quy định tương ứng của cơ quan có thẩm quyền.