Theo Quyết định trên, các địa phương có di sản gồm xã Tân Cương, xã La Bằng, xã Đồng Hỷ, xã Vô Tranh và xã Đồng Phúc, tỉnh Thái Nguyên. Chủ tịch UBND các cấp nơi có di sản và các cơ quan, đơn vị liên quan có trách nhiệm thực hiện việc quản lý nhà nước theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa.

Việc ghi danh là sự ghi nhận những tri thức được hình thành trong quá trình con người gắn bó với cây chè, từ lựa chọn giống, chăm sóc nương chè, xác định thời điểm thu hái đến các kỹ thuật chế biến, bảo quản và thưởng thức. 

Đằng sau hương vị đặc trưng của trà Thái Nguyên là sự am hiểu về đất đai, khí hậu, sự khéo léo trong từng công đoạn và kinh nghiệm được tích lũy, trao truyền qua nhiều thế hệ.

Quyết định ghi danh "Tri thức trồng và chế biến chè Thái Nguyên" vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể không chỉ tôn vinh những kinh nghiệm nghề được trao truyền qua nhiều thế hệ, mà còn mở thêm cơ hội để văn hóa trà trở thành nguồn lực phát triển kinh tế, du lịch.

Đặc biệt, trong không khí chuẩn bị Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên năm 2026, dấu mốc này càng làm nổi bật giá trị của năm vùng chè tiêu biểu, nơi kết tinh bản sắc đất và người xứ Trà.

Ở xứ Trà, nghề chè không chỉ tạo sinh kế cho hàng chục nghìn hộ dân mà còn góp phần hình thành nếp sống, văn hóa giao tiếp và bản sắc địa phương. Chén trà trong mỗi gia đình, cách pha trà, mời trà, tiếp khách đã trở thành những nét văn hóa gần gũi, thể hiện sự chân tình, trọng tình nghĩa của người Việt.

Bởi vậy, giá trị của di sản không chỉ nằm ở kỹ thuật sản xuất hay chất lượng sản phẩm. Đó còn là tri thức bản địa, kinh nghiệm lao động và những giá trị văn hóa cộng đồng được gìn giữ trong đời sống thường ngày.

Năm vùng chè, năm sắc thái của văn hóa trà Thái Nguyên

Năm địa phương được nêu trong Quyết định đều gắn với những vùng chè có tên tuổi, cảnh quan và câu chuyện riêng. Mỗi vùng góp phần tạo nên diện mạo đa dạng của ngành chè Thái Nguyên, đồng thời mở ra những không gian trải nghiệm văn hóa trà ngay tại nơi sản sinh ra sản phẩm.

Tân Cương - tinh hoa trà Việt

Nhắc đến chè Thái Nguyên, Tân Cương là một trong những địa danh được người tiêu dùng nhận diện rộng rãi. Vùng chè nằm ở phía tây khu vực trung tâm tỉnh, nổi tiếng với những đồi chè xanh nối tiếp nhau và sản phẩm trà có hương cốm đặc trưng, vị chát dịu, hậu ngọt sâu. 

Danh tiếng của trà Tân Cương được tạo nên từ điều kiện tự nhiên, kinh nghiệm chăm sóc, thu hái và chế biến của người dân. Từ một vùng sản xuất chè đặc sản, Tân Cương đang có thêm điều kiện phát triển du lịch trải nghiệm, để du khách không chỉ thưởng thức trà mà còn tìm hiểu quy trình làm chè và đời sống của người trồng chè.

La Bằng - danh trà đất Việt, rạng rỡ La Bằng

Nằm ở khu vực sườn đông dãy Tam Đảo, La Bằng có cảnh quan đồi chè gắn với núi rừng và những dòng suối tự nhiên. Cùng với hoạt động sản xuất, chế biến chè, các hợp tác xã, cơ sở sản xuất và người làm nghề đã góp phần tạo nên bản sắc riêng của vùng chè này.

Không gian xanh, cảnh quan miền núi và những câu chuyện về nghề chè là lợi thế để La Bằng kết hợp sản xuất với du lịch nông nghiệp, trải nghiệm văn hóa bản địa.

Đồng Hỷ - chuyện trà Trại Cài

Trại Cài là địa danh gắn với truyền thống trồng và chế biến chè của khu vực Đồng Hỷ. Qua nhiều năm, vùng chè này tạo dựng được chỗ đứng trên thị trường bằng sản phẩm và kinh nghiệm làm nghề của người dân. 

Văn hóa trà ở đây không chỉ hiện diện trên những nương chè mà còn trong hoạt động giao thương, trao đổi kinh nghiệm và quá trình gìn giữ nghề truyền thống. Câu chuyện Trại Cài vì thế góp phần phản ánh sức sống của một vùng chè lâu đời, nơi tri thức sản xuất được tiếp nối cùng sự phát triển của thị trường.

Vô Tranh - Khe Cốc, dư vị từ nguồn xanh

Vô Tranh là địa bàn có truyền thống trồng chè, với những vùng nguyên liệu gắn với các xóm, làng nghề và hoạt động chế biến tại chỗ. Trong đó, Khe Cốc là một địa danh tiêu biểu, gắn với sản phẩm trà mang dấu ấn riêng của vùng chè Phú Lương. 

Việc bảo tồn tri thức trồng, chế biến chè ở đây có ý nghĩa thiết thực đối với việc duy trì chất lượng sản phẩm, phát triển các mô hình sản xuất an toàn và tạo thêm cơ hội để du khách tìm hiểu nghề chè từ chính những người làm nghề.

Đồng Phúc - sắc thái chè Shan tuyết giữa núi rừng

Khác với những vùng chè nổi tiếng với dòng trà xanh truyền thống, Đồng Phúc còn được biết đến với chè Shan tuyết, gắn với điều kiện sinh thái miền núi và kinh nghiệm làm chè của người dân địa phương. 

Những cây chè Shan tuyết cùng cách thu hái, chế biến và gìn giữ hương vị tự nhiên tạo nên nét riêng cho vùng chè này. Việc tri thức trồng và chế biến chè Thái Nguyên được ghi danh di sản văn hóa phi vật thể quốc gia mở thêm cơ hội để giá trị chè Shan tuyết Đồng Phúc được giới thiệu rộng rãi hơn, gắn bảo tồn tri thức bản địa với phát triển sản phẩm đặc trưng và du lịch trải nghiệm; góp thêm sắc thái miền núi cho bức tranh trà Thái Nguyên, nơi cảnh quan, điều kiện tự nhiên và kinh nghiệm sản xuất của cộng đồng gắn bó với nhau.

Năm vùng chè có những đặc điểm riêng nhưng cùng gặp nhau ở một giá trị cốt lõi: tri thức của người làm chè được tích lũy từ thực tiễn, được trao truyền qua nhiều thế hệ và trở thành một phần bản sắc của cộng đồng. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt trong cách Thái Nguyên xây dựng các hoạt động trải nghiệm tại năm vùng chè trong khuôn khổ Festival Trà Quốc tế năm nay.

Ngành chè với quy mô kinh tế lớn, giá trị văn hóa sâu sắc

Thái Nguyên hiện có trên 22.000 ha chè, sản lượng chè búp tươi đạt trên 265.000 tấn. Giá trị sản phẩm ngành chè năm 2025 đạt khoảng 14.800 tỷ đồng; năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu nâng lên 16.800 tỷ đồng. Đây là những con số cho thấy vị trí quan trọng của cây chè trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp địa phương.

Chất lượng và tính minh bạch của vùng nguyên liệu cũng ngày càng được chú trọng. Theo thông tin của tỉnh, Thái Nguyên đã có 147 mã số vùng trồng chè với tổng diện tích 1.359,71 ha; 6.483 ha chè được sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và 186,8 ha chè hữu cơ. 

Nhãn hiệu tập thể "Chè Thái Nguyên" đã được bảo hộ tại Hoa Kỳ, Trung Quốc, Đài Loan, Nga, Nhật Bản và Hàn Quốc. Những kết quả này tạo nền tảng để ngành chè nâng cao chất lượng, mở rộng thị trường và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

Tuy nhiên, để thương hiệu chè tiếp tục phát triển, việc gia tăng giá trị không thể chỉ dựa vào sản lượng hay mẫu mã sản phẩm. Câu chuyện về nguồn gốc, kỹ thuật chế biến, người làm nghề và văn hóa thưởng trà cũng là những yếu tố góp phần tạo nên sức hấp dẫn của trà Thái Nguyên.

Khi tri thức dân gian được ghi danh, yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục bảo tồn và trao truyền những kinh nghiệm quý, đồng thời vận dụng phù hợp với điều kiện sản xuất hiện đại. Người trồng chè, nghệ nhân, hợp tác xã và doanh nghiệp cần được tạo điều kiện phát huy vai trò chủ thể trong quá trình gìn giữ di sản. Việc ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và phát triển sản phẩm có chất lượng cần đi cùng với bảo vệ cảnh quan vùng chè, môi trường sản xuất và bản sắc văn hóa địa phương.

Festival Trà Quốc tế 2026: Đưa di sản đến gần hơn với du khách

Diễn ra từ ngày 30/10 đến ngày 7/11/2026 với chủ đề "Thái Nguyên - Đệ nhất danh trà", Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên năm 2026 được tổ chức nhằm tôn vinh cây chè, văn hóa trà, quảng bá thương hiệu địa phương và mở rộng kết nối thương mại, du lịch, hợp tác quốc tế. Festival cũng gắn với các hoạt động kỷ niệm 195 năm thành lập tỉnh Thái Nguyên.

Trong chương trình có chuỗi hoạt động của Festival có chương trình "Chuyến tàu Di sản" kết nối Hà Nội với Thái Nguyên, giao lưu và thưởng trà tại năm vùng chè tiêu biểu, Diễn đàn Trà Quốc tế, không gian văn hóa ẩm thực trà, sự kiện "Thưởng trà trong mây" và cuộc thi Vietnam Master Tea. Các hoạt động được định hướng kết nối sản phẩm trà với câu chuyện văn hóa, cảnh quan và con người tại vùng nguyên liệu.

Đáng chú ý, theo kế hoạch của tỉnh, tại lễ khai mạc Festival sẽ công bố Quyết định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh tri thức trồng và chế biến chè Thái Nguyên vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể. Như vậy, việc ghi danh không chỉ là dấu mốc đối với công tác bảo tồn di sản mà còn được đặt trong một sự kiện quảng bá văn hóa trà có quy mô quốc tế.

Sự kết nối này tạo cơ hội để du khách tiếp cận văn hóa trà từ nhiều góc độ: thưởng thức sản phẩm, tìm hiểu kỹ thuật chế biến, gặp gỡ người trồng chè và trải nghiệm cảnh quan vùng nguyên liệu. Với năm vùng chè Tân Cương, La Bằng, Đồng Hỷ, Vô Tranh và Đồng Phúc, mỗi hành trình có thể trở thành một câu chuyện riêng về đất đai, con người và cách tri thức dân gian được gìn giữ trong đời sống.

Đối với các địa phương, Festival cũng là dịp để nhìn lại những điều kiện cần thiết nhằm phát triển du lịch gắn với nghề chè. Điểm trải nghiệm cần có nội dung đủ sâu, sản phẩm bảo đảm chất lượng, người dân được hưởng lợi và các giá trị truyền thống được tôn trọng. Khi đó, du lịch không chỉ giúp quảng bá sản phẩm mà còn tạo thêm động lực để cộng đồng tiếp tục gìn giữ nghề.

Việc tri thức trồng và chế biến chè Thái Nguyên được ghi danh di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là niềm tự hào của những người gắn bó với cây chè. Nhưng giá trị của sự ghi nhận ấy sẽ được thể hiện rõ hơn khi những kinh nghiệm quý tiếp tục hiện diện trên từng nương chè, trong mỗi cơ sở chế biến và trong cách thế hệ trẻ tiếp nối nghề truyền thống.

Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên năm 2026 là dịp để lan tỏa những giá trị ấy đến bạn bè trong nước và quốc tế. Còn việc bảo tồn, phát huy di sản là hành trình lâu dài, đòi hỏi sự chung tay của chính quyền, cộng đồng, nghệ nhân, doanh nghiệp và người làm chè. Khi tri thức truyền thống được gìn giữ, sản phẩm được nâng cao chất lượng và văn hóa trà được kết nối với du lịch, thương mại, danh tiếng "Đệ nhất danh trà" sẽ có thêm nền tảng để phát triển bền vững.