Viện Hóa học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã đăng thông cáo khẳng định PGS.TS. Hoàng Mai Hà, Phó Viện trưởng của Viện này "không có bất kỳ mối liên hệ, hợp tác hay tham gia hướng dẫn nào" với hai học sinh Trường Trung học phổ thông chuyên Lương Văn Tụy, Ninh Bình trong dự án "Phát triển vật liệu polyurethane composite đa chức năng chống cháy, cách nhiệt, kháng vi sinh hướng tới ứng dụng trong xây dựng và đời sống".

Trang Liêm chính khoa học nói rằng thông cáo của Viện Hóa học không bất ngờ vì phần lớn nội dung trùng lặp với những gì ông Hoàng Mai Hà đã viết trong diễn đàn Liêm chính khoa học.

Tuy nhiên, thông cáo này quan trọng ở chỗ nó là phát ngôn chính thức từ một cơ quan Nhà nước thuộc Viện Hàn lâm chứ không còn là phát biểu của cá nhân ông Hoàng Mai Hà.

Theo trang Liêm chính khoa học, có hai điểm chính khiến nội dung thông cáo hoàn toàn không thuyết phục, cho thấy dấu hiệu bao che.

1. Đầu tiên, cũng giống như phát biểu của ông Hoàng Mai Hà, thông cáo không giải thích được sự giống nhau y như đúc, giống đến cả nhiễu nền giữa phổ FT-IR cùng giản đồ XRD trong poster dự án với bài báo của ông Hoàng Mai Hà.

Để giải thích cặn kẽ tại sao nhiễu nền của hai mẫu - thậm chí của cùng một mẫu, dù đo trên cùng thiết bị - không bao giờ giống nhau hoàn toàn, có thể cần viết riêng một bài báo khoa học.

Tuy nhiên, nói một cách ngắn gọn, nhiễu nền trong phổ FT-IR và giản đồ XRD không phải là một tín hiệu cố định của thiết bị mà là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố, bao gồm đáp ứng của hệ đo, tương tác giữa bức xạ và mẫu cũng như dao động ngẫu nhiên trong quá trình thu tín hiệu.

Dù các mẫu chỉ khác nhau chút ít về thành phần, cấu trúc, độ kết tinh, hình thái bề mặt, độ dày, kích thước tiểu phân, mức độ vô định hình hoặc hàm lượng tạp chất hay độ ẩm thì mức hấp thụ, tán xạ, huỳnh quang và tín hiệu nền tạo ra cũng luôn khác nhau.

Ngoài ra, trong phép đo XRD, nhiễu còn phụ thuộc vào thống kê đếm photon, còn trong FT-IR, nhiễu phụ thuộc vào cường độ tín hiệu tới cảm biến và điều kiện quang học của mẫu.

Vì những lý do này, hai mẫu khác nhau không thể cho ra nhiễu nền hoàn toàn giống nhau như đúc, dù được đo trên cùng một thiết bị. Thậm chí, với cùng một mẫu đo nhiều lần trên cùng thiết bị với mọi thông số không thay đổi, nhiễu nền cũng không bao giờ giống hệt nhau.

Giải thích đơn giản hơn: phổ FT-IR cùng giản đồ XRD giống như các bức ảnh chụp vật liệu. Ngoài ảnh chính của mẫu, thiết bị còn chụp cả những chi tiết phụ như độ dày mẫu, độ nhám bề mặt, mức độ đồng đều, tạp chất, nước hấp phụ, huỳnh quang, tán xạ, cách chuẩn bị mẫu và cả dao động nhỏ của thiết bị. Khi hai mẫu khác nhau dù chỉ chút ít về thành phần hoặc cấu trúc, các yếu tố phụ này cũng thay đổi, nên nhiễu nền không thể giống hệt nhau.

Đã có rất nhiều bài báo bị gỡ bỏ với lý do nhiễu nền giống hệt nhau vì điều này không thể xảy ra về mặt vật lý.

[https://www.sciencedirect.com/.../pii/S0925346725001430]

[http://link.springer.com/article/10.1007/s10562-021-03705-6]

[https://www.nature.com/articles/s41598-025-02715-3]

[https://link.springer.com/article/10.1134/S1063774524060014]

[https://link.springer.com/article/10.1007/s00339-025-08712-7]

[https://link.springer.com/article/10.1007/s11696-024-03801-y]

[https://link.springer.com/article/10.1007/s13204-024-03075-6]

Nếu bằng cách nào đó PGS.TS Hoàng Mai Hà có thể thực hiện phép đo cho ra nhiễu nền giống hệt nhau trên phổ FT-IR hoặc giản đồ XRD của hai mẫu hoặc thậm chí của cùng một mẫu vật liệu, chắc tác giả cũng ngang tầm người nghiên cứu được trao giải Nobel.

Vì vậy, sự giống nhau như đúc giữa phổ FT-IR cùng giản đồ XRD trong poster dự án với bài báo của ông Hoàng Mai Hà là không thể biện minh bằng bất cứ lý do nào, trừ khi chính người trong nhóm ông đã cung cấp dữ liệu gốc, thậm chí là tác giả luôn dự án cho hai học sinh.

2. Điểm thứ hai khiến thông cáo của Viện Hóa học trở nên mâu thuẫn với thực tế nằm ở phần cuối thông cáo.

Thông cáo viết rõ: "Ban lãnh đạo Viện Hóa học cho biết Viện đã rà soát danh sách học sinh, sinh viên đăng ký thực tập, nghiên cứu tại đơn vị trong giai đoạn 2024-2025 và không ghi nhận trường hợp nào liên quan đến hai học sinh nêu trên".

Thực tế, đoạn video do giáo viên hướng dẫn dự án cho hai học sinh đăng tải cho thấy thí nghiệm đốt vật liệu được thực hiện tại chính Viện Hóa học.

Quét mã QR sẽ dẫn đến liên kết sau trên Google Drive:[https://drive.google.com/.../1slZl8tCQzzrVtvR0LsaZQyeKK9A...] Link này đã bị khoá.

Trong thư mục này có một video đăng ngày 8-3-2026, người đăng là dinhvannoi.vli.1998 với ảnh đại diện giống thầy Đinh Văn Nội, giáo viên Vật lý ở Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy, một trong hai giáo viên hướng dẫn dự án cho hai học sinh, cùng với cô Nguyễn Thị Thu Thủy, giáo viên môn Hóa.

[https://www.facebook.com/share/p/1EARYFCWop/]

Khi mở video này, từ giây thứ 24, trên màn hình xuất hiện dòng chữ cho biết thí nghiệm đốt vật liệu được thực hiện tại Viện Hóa học.

Nếu Thông cáo của Viện Hóa học là đúng, hai học sinh đã lẻn vào Viện này để thực hiện thí nghiệm đốt vật liệu khi nào và bằng cách nào?

Đáng chú ý, thư mục chứa video này hiện không còn truy cập được nữa, cho thấy dấu hiệu phi tang bằng chứng.

Dưới đây là link bằng chứng lưu trữ về video tại thời điểm ngày 25-3-2026.

[https://archive.ph/OqM5x]

[https://web.archive.org/web/20260325142056/https://drive.google.com/drive/folders/1slZl8tCQzzrVtvR0LsaZQyeKK9AHHoIO]

Minh Anh