Tối mai - 21/7, người yêu thiên văn Việt Nam có cơ hội ngắm rõ miệng hố trên Mặt Trăng

Đỗ Tho

17:13 - 20/07/2026

Nếu thời tiết thuận lợi, tối 21/7 sẽ là một trong những thời điểm đẹp nhất tháng để quan sát bề mặt Mặt Trăng từ Việt Nam.

Theo Space.com, Mặt Trăng bước vào pha thượng huyền (First Quarter), khi ánh sáng Mặt Trời tạo nên những vùng sáng - tối rõ nét, giúp các miệng hố va chạm, dãy núi và vách đá hiện lên với độ tương phản cao ngay cả qua ống nhòm hoặc kính thiên văn cỡ nhỏ.

Khác với suy nghĩ của nhiều người, trăng tròn không phải là thời điểm lý tưởng nhất để quan sát địa hình Mặt Trăng. Các nhà thiên văn cho biết giai đoạn "trăng thượng huyền", khi Mặt Trăng được chiếu sáng khoảng một nửa, mới là lúc bề mặt vệ tinh tự nhiên của Trái Đất bộc lộ nhiều chi tiết nhất.

Theo lịch thiên văn, Mặt Trăng đạt pha thượng huyền vào khoảng 18h05 ngày 21/7. Sau thời điểm này, khi trời tối dần và Mặt Trăng lên cao, điều kiện quan sát sẽ thuận lợi hơn đối với người yêu thiên văn trong nước.

Vì sao tối 21/7 là thời điểm đẹp để quan sát địa hình mặt trăng?

Nguyên nhân nằm ở đường phân chia giữa vùng sáng và vùng tối trên Mặt Trăng (terminator).

Khi Mặt Trời chiếu xiên vào bề mặt, các miệng hố, dãy núi và vách đá tạo nên những bóng đổ kéo dài, làm nổi bật địa hình. Đến giai đoạn trăng tròn, ánh sáng chiếu gần như vuông góc khiến bóng đổ gần như biến mất, bề mặt trở nên "phẳng" hơn và khó nhận ra các chi tiết.

Chỉ với một chiếc ống nhòm có độ phóng đại khoảng 10x50, người quan sát đã có thể nhận ra nhiều cấu trúc lớn trên Mặt Trăng. Nếu sử dụng kính thiên văn nhỏ, các chi tiết sẽ hiện lên rõ nét hơn.

Những miệng hố nổi bật có thể quan sát vào tối 21/7

Space.com gợi ý một số mục tiêu đáng chú ý trong đêm 21/7.

Đầu tiên là bộ ba miệng hố Ptolemaeus, Alphonsus và Arzachel nằm ở khu vực trung tâm phía nam của Mặt Trăng. Ba miệng hố khổng lồ này nằm sát nhau, tạo thành một trong những cụm địa hình nổi tiếng và dễ nhận biết nhất.

Một mục tiêu khác là Rupes Recta, còn được gọi là "Bức tường thẳng" (Straight Wall). Đây là một vách đứt gãy dài khoảng 110 km. Dưới ánh sáng xiên của pha thượng huyền, công trình địa chất này tạo bóng rất rõ nên thường được những người quan sát Mặt Trăng tìm kiếm đầu tiên.

Trong những ngày sau đó, khi Mặt Trăng tiếp tục sáng dần, người quan sát cũng có thể bắt đầu nhận ra hệ tia sáng lan tỏa từ hai miệng hố nổi tiếng Tycho và Copernicus, những dấu tích của các vụ va chạm thiên thạch diễn ra cách đây hàng trăm triệu năm.

Không cần thiết bị quá đắt tiền để quan sát miệng hố trên Mặt Trăng

Theo các chuyên gia, việc quan sát Mặt Trăng không đòi hỏi thiết bị chuyên nghiệp. Một chiếc ống nhòm phổ thông hoặc kính thiên văn khúc xạ nhỏ cũng đủ để nhìn thấy nhiều miệng hố lớn cùng các vùng đồng bằng bazan tối màu (mare) trên bề mặt.

Người quan sát nên chọn khu vực có bầu trời quang đãng, ít ánh sáng đô thị và bắt đầu theo dõi từ sau khi Mặt Trời lặn. Đây cũng là khoảng thời gian Mặt Trăng đứng tương đối cao trên bầu trời, giúp giảm ảnh hưởng của nhiễu động khí quyển.

Đêm 21/7 vì vậy được xem là cơ hội hiếm trong tháng để người yêu thiên văn tại Việt Nam chiêm ngưỡng rõ những "vết sẹo" hàng tỷ năm tuổi trên bề mặt Mặt Trăng mà không cần chờ tới các sự kiện thiên văn đặc biệt như nguyệt thực hay siêu trăng.