Việc triển khai tiết Đọc sách cho học sinh tiểu học và trung học cơ sở từ năm học này là một quyết sách hoàn toàn đúng thời điểm. Sự sáng tạo trong tổ chức của nhà trường sẽ biến tiết đọc sách thành một "khoảng lặng văn hóa" đầy ý nghĩa, giúp thế hệ trẻ nuôi dưỡng tâm hồn, mở mang trí tuệ và tự tin bước vào kỷ nguyên vươn mình bằng nền tảng tri thức vững chắc.

Hoạt động xuất bản và phát triển văn hóa đọc đã được đặt ở tầm nhìn chiến lược quốc gia

Chỉ thị 04-CT/TW và Quyết định 1062/QĐ-TTg đã xác định rõ: "Xuất bản và văn hóa đọc là công cụ chủ đạo trong giáo dục và đào tạo". Việc thể chế hóa tiết đọc sách thành một hoạt động giáo dục tự chọn trong nhà trường cho thấy sự đồng bộ xuyên suốt từ chủ trương của Đảng, chính sách của Chính phủ cho đến hành động cụ thể của ngành Giáo dục.

Song song với hệ thống thư viện truyền thống, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang đẩy mạnh xây dựng kho học liệu số và tủ sách điện tử dùng chung toàn ngành. 

Sự phát triển mạnh mẽ của sách điện tử, sách nói và các nền tảng thư viện số giúp học sinh ở mọi vùng miền đều có cơ hội tiếp cận một cách bình đẳng với kho tri thức phong phú của nhân loại.

Bên cạnh đó, Chương trình môn Ngữ văn hiện hành đang tập trung dạy kỹ năng và phương pháp đọc theo thể loại cho học sinh. 

Theo từng khối lớp, các em được rèn luyện kỹ thuật đọc và đọc mở rộng hàng chục văn bản có độ dài tương đương. Do đó, tiết đọc sách tạo không gian thuận lợi để học sinh vận dụng trực tiếp các kỹ năng như đọc lướt, đọc sâu, phát hiện luận điểm và tư duy phản biện vào các tác phẩm ngoài sách giáo khoa. Từ đó góp phần hình thành trọn vẹn các phẩm chất và năng lực cốt lõi theo mục tiêu của chương trình.

Bốn giải pháp nâng cao hiệu quả của tiết học đọc sách

Để tiết Đọc sách thực sự trở thành giờ học được học sinh mong chờ, nhà trường cần triển khai đồng bộ những giải pháp mang tính đột phá.

Thứ nhất, kết hợp hài hòa giữa đọc sách in và sách điện tử. Hai hình thức này mang tính bổ trợ linh hoạt cho hành vi đọc của học sinh. 

Sách giấy đóng vai trò nuôi dưỡng khoảng lặng, giúp các em rèn luyện sự tập trung sâu, cảm nhận thẩm mỹ trực quan và rèn thói quen "ghi chép ngắn gọn những nội dung quan trọng vào phiếu đọc sách hoặc sổ tay". 

Trong khi đó, sách điện tử giúp phát triển kỹ năng đọc số, thao tác tra cứu, tìm kiếm từ khóa, đồng thời cho phép tiếp cận các nội dung đa phương tiện như nghe audio hay xem hình minh họa 3D.

Thứ hai, linh hoạt không gian học tập ngoài lớp học. Nhà trường có thể tổ chức tiết học tại thư viện trường, thư viện xanh ngoài trời, phòng máy tính số hoặc góc đọc sách riêng của từng lớp. 

Sự thay đổi không gian linh hoạt này giúp học sinh giải tỏa căng thẳng, biến tiết đọc sách thành một giờ giải trí trí tuệ đúng nghĩa.

Thứ ba, cởi bỏ hoàn toàn áp lực kiểm tra và điểm số. Tuyệt đối không áp dụng điểm số hay bài kiểm tra đánh giá đối với tiết đọc sách tự chọn. 

Nếu dùng điểm số, giờ đọc sách sẽ lập tức biến thành một giờ Ngữ văn thứ hai, làm triệt tiêu niềm vui đọc sách tự nhiên của học sinh. 

Thay vào đó, nhà trường nên đánh giá cả quá trình đọc dựa trên sự tiến bộ về thái độ và độ dày của cuốn "Sổ nhật ký đọc sách. Nhà trường cũng có thể dùng kết quả này để nhận xét, động viên, cộng điểm khuyến khích vào các môn học liên quan hoặc tuyên dương danh hiệu "Độc giả của tháng".

Thứ tư, bố trí thời lượng linh hoạt, không làm phá vỡ thời khóa biểu. Nhà trường hoàn toàn có thể chủ động xếp lịch mà không gây quá tải cho học sinh.

Chẳng hạn như tận dụng quỹ thời gian của buổi học thứ hai đối với các trường dạy 2 buổi/ngày. Vì thế, tiết Đọc sách sẽ giúp các em hoàn thành yêu cầu "Đọc mở rộng" và rèn luyện "Kỹ thuật đọc" theo định hướng Chương trình 2018.

Thói quen đọc sách là nền tảng của tinh thần tự học suốt đời

Việc đưa tiết Đọc sách trở thành tiết học tự chọn là bước đầu hiện thực hóa thông điệp của Tổng Bí thư về tinh thần tự học và học tập suốt đời. Khi được tự do lựa chọn những cuốn sách yêu thích, học sinh sẽ chuyển dịch tâm thế từ "đọc để trả bài" sang "đọc để thỏa mãn sở thích". Đó chính là hạt giống đầu tiên ươm mầm cho năng lực tự học.

Một dân tộc muốn vươn mình trong kỷ nguyên số không thể chỉ dựa vào những kiến thức đóng khung trong sách giáo khoa. Mà học sinh bắt buộc phải có năng lực tự tìm kiếm tri thức, kiểm chứng thông tin và tự cập nhật học vấn thông qua việc đọc. Những năng lực cốt lõi này chính là hành trang giúp mỗi cá nhân trở thành một "công dân học tập suốt đời".