Tăng tốc thanh toán không dùng tiền mặt, nhưng cũng cần cẩn thận với gian lận trực tuyến

Trong bối cảnh việc thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục có xu hướng phát triển mạnh trong những tháng đầu năm 2026.

Thực tế cho thấy, xu hướng chuyển dịch sang thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng rõ hơn trong thói quen giao dịch của người dân, doanh nghiệp và các cơ quan, tổ chức.

Thời gian qua, thanh toán không dùng tiền mặt không chỉ tăng nhanh về số lượng, thanh toán số còn tiếp tục mở rộng phạm vi ứng dụng, từ giao dịch ngân hàng, dịch vụ công, giáo dục, an sinh xã hội đến hoạt động của hộ kinh doanh. Song song đó, ngành ngân hàng cũng tăng cường hoàn thiện pháp lý, đầu tư hạ tầng và siết chặt an toàn giao dịch.

Hoạt động thanh toán dịch vụ công qua ngân hàng tiếp tục được đẩy mạnh. Thanh toán điện tử trong khu vực Chính phủ, dịch vụ hành chính và thu ngân sách nhà nước bằng phương thức thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục ghi nhận kết quả tích cực.

Đáng chú ý, thời gian gần đây, một số ngân hàng như PVcomBank, OCB, ACB, SHB… đang tích cực phối hợp với cơ quan thuế hỗ trợ quan trọng cho hộ kinh doanh trong quá trình chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai, đồng thời thúc đẩy nộp thuế điện tử và thanh toán không dùng tiền mặt.

Trong lĩnh vực giáo dục, 100% cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn đô thị đã chấp nhận thanh toán học phí thông qua hệ thống ngân hàng. Hầu hết cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông cũng đã trang bị phương tiện phục vụ thanh toán không dùng tiền mặt và khuyến khích phụ huynh nộp học phí bằng phương thức không dùng tiền mặt.

Ở lĩnh vực an sinh xã hội, 82% số người hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp thất nghiệp trên địa bàn đô thị đã được chi trả thông qua các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt.

Ngân hàng Nhà nước cho biết, hiện nay hoạt động phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa tiếp tục được thúc đẩy. Ngoài dịch vụ đại lý thanh toán, tiền di động (Mobile-Money) tiếp tục đạt kết quả khả quan.

Ở góc độ hợp tác quốc tế, Ngân hàng Nhà nước cũng đã triển khai hợp tác thanh toán bán lẻ song phương qua mã QR giữa Việt Nam với Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore, đồng thời tiếp tục triển khai với một số quốc gia khác.

Ở mảng dữ liệu tín dụng, Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam đã phối hợp với C06 - Bộ Công an đối soát được khoảng 57 triệu lượt hồ sơ khách hàng, đồng thời làm sạch được khoảng 44,5 triệu hồ sơ khách hàng trong cơ sở dữ liệu thông tin tín dụng.

Làm sao đảm bảo an toàn trong thanh toán không dùng tiền mặt

Về mặt quản lý, thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước cũng đang tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý đồng bộ, thuận lợi cho phát triển thanh toán không dùng tiền mặt, thúc đẩy hoạt động ngân hàng số và bảo đảm an ninh, an toàn trong thanh toán.

Về mặt chính sách, hiện Ngân hàng Nhà nước đang nghiên cứu xây dựng Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 52/2024/NĐ-CP quy định về thanh toán không dùng tiền mặt; nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Thông tư số 41/2024/TT-Ngân hàng Nhà nước về giám sát các hệ thống thanh toán quan trọng và cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán; đồng thời theo dõi việc thi hành các nghị định, thông tư liên quan.

Bên cạnh đó, tiếp tục triển khai các đề án, chương trình, kế hoạch và chính sách thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt và ngân hàng số, như kế hoạch của ngành ngân hàng triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, Đề án 06, Kế hoạch 01/KHPH-BCA-Ngân hàng Nhà nước và kế hoạch triển khai thi hành Nghị định 368/2025/NĐ-CP về hoạt động cung ứng dịch vụ tiền di động.

Trong thời gian tới, Ngân hàng Nhà nước cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cấp hạ tầng thanh toán, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển sản phẩm và phương thức thanh toán mới, đồng thời tăng cường an ninh, an toàn, bảo mật trong hoạt động thanh toán và ngân hàng.

Trong bối cảnh thanh toán không dùng tiền mặt phát triển mạnh, việc nâng cao nhận thức bảo mật là yếu tố then chốt. 

Mặc dù không thể phủ nhận sự tiện lợi của thanh toán không dùng tiền mặt, nhưng ngoài việc hưởng lợi từ tiện ích công nghệ, các kinh nghiệm triển khai và ứng xử thông minh trên môi trường số của mỗi công dân tự trang bị cho mình thành một “lá chắn” trước các rủi ro gian lận. 

Khi mỗi cá nhân chủ động bảo vệ tài khoản, kết hợp với nỗ lực từ ngân hàng và cơ quan quản lý, hệ sinh thái thanh toán số sẽ ngày càng an toàn, minh bạch. Đây chính là nền tảng quan trọng để thúc đẩy kinh tế số phát triển bền vững trong thời gian tới.