BÀI DỰ THI GIÁO DỤC TÀI CHÍNH THÔNG MINH CỦA TÁC GIẢ BÙI MINH TUỆ (HÀ NỘI) 

Tôi sinh ra và lớn lên ở vùng nông thôn Hưng Yên. Những năm 1980-1990, khi internet chưa xuất hiện, sách báo còn khan hiếm với người dân quê tôi, chiếc đài phát thanh gần như là một trong số ít phương tiện giúp mọi người tiếp cận thông tin, làm phong phú thêm đời sống tinh thần.

Hồi học cấp 2, tôi may mắn có một cậu bạn mà bố làm bưu tá ở xã. Thỉnh thoảng, cậu lại giúi cho tôi mượn một tờ Tiền Phong để đọc. Cứ đến ngày báo ra, khi những trang giấy còn thơm mùi mực mới, cậu lại mang báo đến cho tôi đọc trước, rồi lấy về để bố mang đi phát cho cán bộ Đoàn xã. 

Vậy là, chẳng biết vô tình hay hữu ý, tôi có được một suất đọc báo “sang chảnh”, trước cả… Bí thư Đoàn. Và cứ thế, trong suốt những năm cấp 2, cấp 3, tôi đã làm bạn với báo chí qua những tờ báo chuyền tay giản dị ấy.

Giờ đây, giữa vô vàn phương tiện thông tin và giải trí, tôi khó lòng tìm lại cảm giác háo hức, say mê của những ngày xưa cũ. Có lẽ, chỉ khi từng trải qua những tháng ngày “đói” thông tin, người ta mới hiểu được cái thú được đọc một tờ báo mới, được khám phá những điều mình chưa biết và được thỏa mãn cơn “khát” tri thức giản đơn mà mãnh liệt đến nhường nào.

Và tôi nhận ra, để làm giàu đời sống tinh thần cho những đứa trẻ đang tuổi nhi đồng hôm nay, có nhiều cách khác nhau. Các con có thể được trải nghiệm, khám phá thế giới theo những cách mà thế hệ ông bà, cha mẹ từng không có điều kiện thực hiện trong những năm tháng gian khó ở nông thôn. Điều quan trọng là giúp con có thêm những trải nghiệm ý nghĩa, nuôi dưỡng trí tò mò, khơi dậy niềm ham học hỏi và mở rộng thế giới tinh thần của mình.

Trải nghiệm “miễn phí” để “làm giàu” đời sống tinh thần

Ở thành phố, việc chi phí cho các hoạt động trải nghiệm của các con độ tuổi thiếu nhi là không hề rẻ, vì vậy, một số gia đình đã tiết kiệm chi tiêu bằng cách tập trung, tự tổ chức các hoạt động vừa chơi, vừa học theo hình thức “của nhà làm ra”. 

Người góp công, góp sức, người góp vật liệu, người góp kiến thức để mở lớp, nào là hát, nói tiếng Anh, biểu diễn văn nghệ, chơi trò chơi, làm bánh, thiết kế thời trang… Mưa dầm thấm lâu, nhóm phụ huynh chúng tôi đã có nhiều hoạt động phong phú và có thêm sự kết nối, tham gia của một số tình nguyện viên đang trong giai đoạn “gap year” (tạm dừng học tập để trải nghiệm) tại Việt Nam.

Phụ huynh chúng tôi có một nhóm zalo chuyên thông báo cho nhau về những hoạt động trải nghiệm ở Thủ đô, nào là nhóm học lịch sử, nhóm đọc sách, báo, nhóm học làm bánh, nhóm đi chơi dã ngoại… 

Điểm chung của nhóm là chuyên tìm hiểu, kết nối những hoạt động trải nghiệm miễn phí, đó là các hoạt động ngoại khóa lịch sử do hướng dẫn viên của Bảo tàng Lịch sử quốc gia tổ chức; học sơ cứu, cấp cứu của nhóm bác sĩ tình nguyện; đọc sách, báo miễn phí của thư viện cộng đồng… 

Vì thế, các bé trong gia đình tôi đã quen dần với các khái niệm “miễn phí” nhưng rất bổ ích, các bé vừa có cơ hội khám phá, vừa chơi, vừa học, lại vừa giúp bố mẹ tiết kiệm chi tiêu.

Cô gái út đang học lớp 5 của nhà tôi mỗi khi được bố mẹ rủ đi chơi, đi tham gia hoạt động trải nghiệm, khám phá nào đó thì rất hào hứng, luôn miệng hỏi: “Lại đi miễn phí hả bố, thích quá, thích quá!”.

Còn với việc đặt mua báo ở lớp, các phụ huynh cũng trao đổi, thông tin cho nhau về việc đặt mua loại báo nào phù hợp. Sau đó, mỗi phụ huynh thông tin lại việc con mình đặt mua loại nào, sau khi con đọc xong thì đổi cho bạn. 

Vì thế, cháu nào có tờ “Cầu vồng” thì đổi cho bạn đặt mua tờ “Thiếu niên tiền phong”, bạn nào đặt “Chăm học” thì đọc xong, đổi cho bạn đặt mua tờ, “Nhi đồng”, hoặc “Khoa học-khám phá”…

“Móc ví” hợp lý khi cần thiết

Vợ chồng tôi có hai bé. Ngoài vài trận ốm vặt do thay đổi thời tiết thì các con đều có chiều cao, cân nặng không vượt quá so với bảng chỉ số BMI…

Một hôm, con trai tôi đã bị một trận ốm nặng. Lúc đầu cháu bị sốt, hai vợ chồng chủ quan không cho đi khám mà chỉ nghĩ do bị cúm thông thường nên đã ra hiệu thuốc kể triệu chứng với người bán rồi mua thuốc về cho cháu uống. Sau đó, cháu không hết sốt mà nôn nhiều, có lúc nôn ra cả máu… 

Ngay đêm đó, tôi gọi taxi đưa cháu vào Bệnh viện Nhi Trung ương. Sau khi làm các xét nghiệm, bác sĩ kết luận cháu bị nhiễm cúm A và phải nằm điều trị dài ngày tại bệnh viện.

Khi con trai vừa nằm viện được 2 ngày thì ở nhà, cô gái út cũng có triệu chứng bệnh giống anh. Ngay lập tức, chúng tôi đưa cháu đến khám tại Bệnh viện Nhi Trung ương và được bác sĩ kết luận cháu bị nhiễm cúm A. Tôi liền xin bác sĩ cho cháu nhập viện vào đúng phòng mà anh cháu đang nằm điều trị ở Trung tâm bệnh nhiệt đới, Bệnh viện Nhi Trung ương.

Sau hơn 10 ngày điều trị, các con tôi đã khỏi bệnh, ra viện. Cùng với khoản chi phí chữa bệnh thì việc hai con cùng nhập viện điều trị ở thời điểm cận tết âm lịch năm ấy đã trở thành một cú sốc, một nỗi ám ảnh, đến mức giờ đây nghĩ lại, vợ chồng tôi vẫn còn thấy sợ…

Trong một lần chia sẻ với đồng nghiệp về biến cố này, tôi đã nhận được lời khuyên: “Anh nên cho các con đi tiêm ngừa, cả nhà em từ người lớn tới trẻ con đều đặn năm nào cũng tiêm một mũi phòng bệnh cúm”.

Nghe chia sẻ của cô bạn cùng cơ quan, tôi chợt nhận ra, có những khoản chi tiêu hợp lý trong chăm sóc sức khỏe: Đó là tiêm ngừa để phòng bệnh. Quả thật, tại sao mình không nghĩ tới việc phòng bệnh từ sớm, từ xa, bởi chính các bác sĩ cũng đã từng khuyên “phòng bệnh hơn chữa bệnh”…

Ngay sau đó, tôi đã tìm đến một cơ sở tiêm chủng để tìm hiểu việc tiêm ngừa các loại vaccine cho trẻ em, nhất là việc tiêm ngừa cúm. Tôi được các cán bộ, nhân viên nhiệt tình tư vấn việc tiêm vaccine cúm mùa hằng năm là biện pháp hiệu quả để phòng ngừa nhiễm cúm và tránh các biến chứng nặng do virus cúm gây ra, đặc biệt quan trọng đối với những người có nguy cơ cao bị biến chứng cúm và đối với những người sống cùng.

Vậy là gia đình tôi đã có sự thay đổi về nhận thức, từ chỗ xem nhẹ việc tiêm ngừa các loại vaccine, tôi đã theo tư vấn của các bác sĩ và nhân viên tiêm ngừa cho hai con để phòng các loại bệnh. Vợ chồng tôi quyết định cả nhà có chung một lịch tiêm ngừa bệnh cúm vào tháng 10 hằng năm, thời điểm mọi người dễ mắc cúm khi khí hậu miền Bắc có sự giao mùa từ nóng chuyển sang lạnh.

Giờ đây, mỗi lần nhắc đến chuyện đi tiêm, cô út 10 tuổi trở thành người hăng hái nhất. Cô nàng sốt sắng đi tìm sổ tiêm chủng của mọi người rồi vui vẻ đi tiêm. Từ nhiều năm qua, gần nhà tôi có thêm một điểm tiêm chủng của nên việc đi tiêm của cả nhà trở nên thuận tiện hơn. 

Có lần chở con gái đi qua địa điểm này, cô nàng hỏi bố: “Sắp đến đợt tiêm mới chưa hả bố?”. Tôi bảo: “Con không sợ đau sao?”. Con gái trả lời: “Chỉ “nhói một tí”, bố có móc ví tốn tiền một tí mà phòng được nhiều bệnh, bố nhỉ?”.

Thì ra, cô bé cũng đã biết việc bố “móc ví” chi tiêu cho việc phòng bệnh cũng quan trọng và hợp lý, bởi với mỗi gia đình, sức khỏe bao giờ cũng là trên hết và trước hết.

Từ những tờ báo chuyền tay thuở nhỏ đến những buổi trải nghiệm miễn phí của các con hôm nay; từ bài học tiết kiệm chi tiêu đến quyết định đầu tư cho sức khỏe, tôi nhận ra rằng làm giàu đời sống tinh thần và chăm lo cho tương lai của trẻ không nhất thiết phải bắt đầu bằng những khoản tiền lớn. Điều quan trọng là cha mẹ biết lựa chọn những trải nghiệm phù hợp, dành thời gian đồng hành và giúp con hiểu giá trị đằng sau mỗi quyết định chi tiêu.

Có những niềm vui đến từ một cuốn sách được đọc, một buổi dã ngoại cùng bạn bè hay một hoạt động khám phá lịch sử. Cũng có những khoản tiền cần được chi đúng lúc, đúng chỗ để bảo vệ sức khỏe và giảm thiểu những rủi ro có thể xảy đến với gia đình. 

Khi trẻ được trải nghiệm, được lắng nghe và được giải thích bằng những điều gần gũi trong cuộc sống, các con sẽ dần hiểu rằng tiết kiệm không có nghĩa là từ chối mọi khoản chi, còn chi tiêu hợp lý không đơn thuần là mua sắm những thứ mình thích.

Tôi mong các con lớn lên với một đời sống tinh thần phong phú, biết trân trọng những điều bình dị và có ý thức chăm sóc bản thân, gia đình. Bởi suy cho cùng, điều cha mẹ có thể trao cho con không chỉ là điều kiện vật chất, mà còn là những trải nghiệm làm nên ký ức, những bài học hình thành nhân cách và cách sống biết cân nhắc, sẻ chia, có trách nhiệm. Đó cũng là cách mỗi gia đình âm thầm tích lũy những giá trị bền vững cho tương lai của con trẻ.