Mặt Trăng và sao Hỏa cùng xuất hiện trước bình minh

Theo Hội Thiên văn Hà Nội (HAS), vào rạng sáng 7/9, Mặt Trăng sẽ có một cuộc “gặp gỡ” với sao Hỏa trên bầu trời phía Đông. Hai thiên thể có cùng xích kinh, trong đó Mặt Trăng nằm cách sao Hỏa khoảng 3 độ về phía Bắc khi quan sát từ Trái Đất.

Tại Hà Nội, Mặt Trăng và sao Hỏa bắt đầu xuất hiện ở phía Đông từ khoảng 1 giờ 24 sáng ngày 7/9. Hai thiên thể tiếp tục lên cao, có thời điểm đạt khoảng 48 độ so với đường chân trời, trước khi dần chìm vào ánh sáng bình minh sau 5 giờ.

Khoảng cách khoảng 3 độ thực tế khá thuận lợi cho quan sát bằng mắt thường hoặc ống nhòm. Với những người muốn ghi lại hiện tượng, điện thoại hoặc máy ảnh sử dụng ống kính góc rộng cũng có thể thu cả Mặt Trăng và sao Hỏa trong cùng một khung hình.

Người quan sát không nhất thiết phải có kính thiên văn. Thậm chí, với khoảng cách này, hai thiên thể có thể nằm ngoài cùng một trường nhìn của nhiều kính thiên văn phổ thông. Vì vậy, mắt thường hoặc ống nhòm lại là lựa chọn phù hợp hơn để thưởng thức toàn cảnh.

Vì sao hai thiên thể trông như ở rất gần nhau?

Điều thú vị của hiện tượng nằm ở góc nhìn từ Trái Đất. Mặt Trăng và sao Hỏa chỉ xuất hiện gần nhau trên bầu trời chứ không thực sự tiến sát nhau trong không gian.

Các hiện tượng được gọi là “giao hội” trong thiên văn học xảy ra khi hai thiên thể có vị trí biểu kiến gần nhau trên bầu trời, dù khoảng cách vật lý giữa chúng vẫn rất lớn. NASA cũng sử dụng khái niệm này để mô tả những trường hợp các hành tinh trông như gặp nhau khi quan sát từ Trái Đất, trong khi chúng vẫn cách nhau hàng triệu km.

Chuyển động của Mặt Trăng khiến những cuộc “gặp gỡ” như vậy diễn ra khá thường xuyên. Trong tháng 9, Mặt Trăng lần lượt đi qua vùng trời gần nhiều thiên thể sáng khác nhau.

Sau sao Hỏa, Mặt Trăng sẽ tiếp tục tiến gần sao Mộc vào ngày 9/9, với khoảng cách góc khoảng 0,8 độ theo lịch thiên văn dành cho Việt Nam. Đây là khoảng cách nhỏ hơn đáng kể so với cuộc gặp Mặt Trăng - sao Hỏa ngày 7/9.

Quan sát tại Việt Nam thế nào để dễ thấy nhất?

Với người quan sát tại Việt Nam, thời điểm thuận lợi là trước bình minh, khi Mặt Trăng và sao Hỏa đã lên cao nhưng bầu trời chưa quá sáng.

Nên chọn nơi có tầm nhìn thoáng về phía Đông, hạn chế ánh sáng nhân tạo từ đèn đường, tòa nhà và biển quảng cáo. Trời quang, ít mây sẽ quyết định đáng kể khả năng quan sát.

Người mới quan sát không cần vội mua kính thiên văn. Chỉ cần tìm một vị trí có tầm nhìn rộng, để mắt thích nghi với bóng tối và xác định khu vực phía Đông trên bầu trời. Nếu có ống nhòm, hình ảnh của Mặt Trăng sẽ rõ hơn, trong khi sao Hỏa vẫn hiện lên như một điểm sáng có sắc đỏ cam.

Một chiếc điện thoại cũng có thể được sử dụng để chụp thử. Tuy nhiên, do Mặt Trăng rất sáng còn sao Hỏa tương đối mờ, việc ghi lại cả hai thiên thể rõ nét trong cùng một bức ảnh có thể cần điều chỉnh độ phơi sáng.

Tháng 9 còn nhiều cơ hội quan sát bầu trời

Cuộc gặp giữa Mặt Trăng và sao Hỏa chỉ là một trong chuỗi sự kiện đáng chú ý trên bầu trời tháng 9.

Theo Astronomy, sao Hỏa và sao Mộc đều là những mục tiêu nổi bật trên bầu trời buổi sáng trong tháng này. Sao Hỏa đang dần sáng hơn, trong khi sao Mộc thuận lợi cho việc quan sát trước bình minh.

NASA cũng lưu ý nhiều điểm đáng quan sát khác trong tháng, trong đó có sao Kim đạt độ sáng cực đại vào ngày 18/9, điểm phân tháng 9 vào ngày 22/9 và Trăng Thu hoạch xuất hiện gần sao Thổ vào ngày 26/9.

Với học sinh và những gia đình muốn bắt đầu làm quen với thiên văn, những hiện tượng như Mặt Trăng “gặp” sao Hỏa là cơ hội khá đơn giản để quan sát bầu trời mà không cần thiết bị chuyên dụng. 

Quan trọng hơn, việc tự xác định phương hướng, thời điểm mọc của thiên thể và theo dõi sự thay đổi vị trí của chúng qua từng ngày có thể biến một lần ngắm sao thành một bài học trực quan về chuyển động của các thiên thể trong Hệ Mặt Trời.