Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, nông nghiệp không chỉ đứng trước cơ hội nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng mà còn đối mặt với những thách thức về biến động thị trường, dịch bệnh, biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. 

Để phát triển bền vững, các mô hình sản xuất nông nghiệp cần chuyển từ phương thức quản lý truyền thống sang quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu, công nghệ số và đổi mới sáng tạo.

Trong xu thế đó, quản trị tài chính thông minh đang trở thành một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và hiệu quả hoạt động của các hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ sản xuất nông nghiệp.

Quản trị tài chính thông minh không đơn thuần là ghi chép thu - chi hay hạch toán kế toán, mà là quá trình hoạch định, tổ chức, kiểm soát và tối ưu hóa nguồn lực tài chính dựa trên dữ liệu số, công nghệ thông tin, phân tích dự báo và hệ thống hỗ trợ ra quyết định. Thông qua đó, các chủ thể sản xuất có thể kiểm soát chi phí, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, giảm thiểu rủi ro và gia tăng lợi nhuận.

Từ thực tiễn phát triển chăn nuôi vịt biển tại vùng ven biển Đông Xuyên, Hợp tác xã Chăn nuôi tổng hợp xã Đông Tiền Hải tỉnh Hưng Yên đã từng bước xây dựng thành công mô hình chuỗi liên kết giá trị khép kín gắn với ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và quản trị tài chính thông minh.

Kết quả đạt được trong giai đoạn 2022-2025 cho thấy đây là hướng đi phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, phát triển kinh tế nông thôn và xây dựng nền nông nghiệp xanh, tuần hoàn, bền vững.

Khái quát mô hình chuỗi liên kết giá trị sản xuất và chăn nuôi vịt biển Đông Xuyên

Trước năm 2022, hoạt động chăn nuôi vịt biển tại Đông Xuyên chủ yếu mang tính nhỏ lẻ, phân tán, quy mô hộ gia đình. Người chăn nuôi thiếu liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, phụ thuộc nhiều vào thương lái, giá cả bấp bênh và hiệu quả kinh tế chưa cao.

Xuất phát từ yêu cầu phát triển sản xuất hàng hóa và nâng cao giá trị sản phẩm, Hợp tác xã Chăn nuôi tổng hợp Đông Tiền Hải (Đông Xuyên cũ) đã tổ chức lại sản xuất theo chuỗi liên kết giá trị gồm năm khâu cơ bản: Đầu vào → Sản xuất → Chế biến → Phân phối → Tiêu dùng.

Trong đó: Đầu vào gồm con giống, thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y, chế phẩm sinh học và vật tư sản xuất. Sản xuất thực hiện theo quy trình an toàn sinh học, VietGAHP. Chế biến gồm sơ chế, giết mổ, bảo quản và chế biến sản phẩm. Phân phối thông qua hệ thống đại lý, siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch, sàn thương mại điện tử và mạng xã hội. Tiêu dùng hướng tới người tiêu dùng cuối cùng với sản phẩm có truy xuất nguồn gốc rõ ràng.

Việc hình thành chuỗi liên kết đã tạo nền tảng để triển khai đồng bộ các giải pháp quản trị tài chính, quản trị sản xuất và chuyển đổi số.

Kết quả ứng dụng quản trị tài chính thông minh trong phát triển chuỗi liên kết giá trị vịt biển Đông Xuyên giai đoạn 2022-2025

Năm 2021, khu vực Đông Xuyên mới có 13 hộ chăn nuôi với khoảng 12.000 con vịt biển. Quy mô nhỏ, sản xuất nhỏ, lẻ phân tán và chưa hình thành liên kết chuỗi. Sau khi tổ chức lại sản xuất theo mô hình hợp tác xã và áp dụng quản trị tài chính thông minh, quy mô sản xuất tăng trưởng liên tục.

Năm 2022, có 13 hộ tham gia chuỗi liên kết với 70.000 con vịt thương phẩm và 5.000 con vịt đẻ, sản lượng đạt khoảng 1,825 triệu quả trứng. Tổng doanh thu đạt 23,945 tỷ đồng, lợi nhuận đạt 3,9 tỷ đồng.

Năm 2023, tổng đàn vịt thương phẩm đạt 80.000 con, vịt đẻ duy trì 5.000 con, doanh thu đạt 27,525 tỷ đồng, lợi nhuận đạt 4,479 tỷ đồng.

Năm 2024, mô hình tiếp tục được hoàn thiện theo hướng khép kín từ giống, chăn nuôi, giết mổ, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm. Tổng doanh thu đạt 29,35 tỷ đồng, lợi nhuận đạt 4,729 tỷ đồng.

Năm 2025, đàn vịt thương phẩm tăng lên 90.000 con, vịt đẻ duy trì 6.000 con, sản lượng đạt trên 2,19 triệu quả trứng. Doanh thu toàn chuỗi đạt 31,85 tỷ đồng, lợi nhuận đạt 5,157 tỷ đồng.

Bảng 1. Kết quả sản xuất kinh doanh giai đoạn 2022-2025

So với năm 2022, doanh thu năm 2025 tăng khoảng 33%, lợi nhuận tăng trên 32%. Tỷ suất lợi nhuận hàng năm duy trì ổn định ở mức trên 16%, phản ánh hiệu quả của mô hình quản trị và liên kết sản xuất.

Quản trị tài chính thông minh - Yếu tố quyết định thành công

Thực tiễn cho thấy thành công của chuỗi liên kết giá trị vịt biển Đông Xuyên không chỉ đến từ kỹ thuật chăn nuôi hay lợi thế tự nhiên mà còn từ việc xây dựng hệ thống quản trị tài chính thông minh dựa trên dữ liệu và công nghệ số.

Hoạch định tài chính dựa trên dữ liệu

Hợp tác xã đã chuyển từ quản lý theo kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu số. Các chỉ tiêu được cập nhật thường xuyên gồm: (1) Quy mô đàn nuôi; (2) Chi phí thức ăn; (3) Chi phí con giống; (4) Chi phí thuốc thú y; (5) Chi phí lao động; (6) Sản lượng đầu ra; (7) Giá bán sản phẩm; (8) Nhu cầu thị trường; (9) Dòng tiền và công nợ.

Trên cơ sở đó, Hợp tác xã xây dựng kế hoạch tài chính, dự báo doanh thu, lợi nhuận và nhu cầu vốn cho từng chu kỳ sản xuất.

Tối ưu hóa chi phí sản xuất

Một trong những lợi thế lớn của chuỗi liên kết là tổ chức mua sắm tập trung. Thông qua Hợp tác xã, các thành viên cùng mua: (1) Con giống; (2) Thức ăn; (3) Thuốc thú y; (4) Chế phẩm sinh học; (5) Vật tư phục vụ sản xuất…

Việc mua chung giúp giảm chi phí đầu vào, đồng thời bảo đảm chất lượng vật tư và tính minh bạch trong giao dịch.

Bên cạnh đó, việc áp dụng quy trình VietGAHP, sử dụng chế phẩm sinh học và thảo dược tự nhiên góp phần giảm tỷ lệ hao hụt, hạn chế dịch bệnh và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Quản lý dòng tiền minh bạch

Hợp tác xã xây dựng hệ thống phần mềm quản lý tài chính và sản xuất trên nền tảng số. Các chức năng chính gồm: (1) Theo dõi doanh thu; (2) Theo dõi chi phí; (3) Quản lý công nợ; (4) Quản lý dòng tiền; (5) Đánh giá hiệu quả từng hộ thành viên; (6) Tổng hợp báo cáo tài chính theo thời gian thực.

Nhờ đó, các hoạt động tài chính được công khai, minh bạch, nâng cao niềm tin của thành viên, tăng khả năng dự báo dòng tiền và khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng.

Quản trị rủi ro tài chính

Ngành chăn nuôi luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro như: (1) Dịch bệnh; (2) Thiên tai; (3) Biến động giá thức ăn; (4) Biến động giá bán; (5) Thay đổi nhu cầu thị trường…

Hệ thống quản trị số hỗ trợ cập nhật và phân tích dữ liệu để cảnh báo sớm các nguy cơ phát sinh.

Trên cơ sở đó, Hợp tác xã chủ động: (1) Xây dựng quỹ dự phòng; (2) Thành lập quỹ hỗ trợ thành viên; (3) Ký kết hợp đồng tiêu thụ ổn định; (4) Đa dạng hóa thị trường; (5) Xây dựng các kịch bản ứng phó rủi ro; (6) Tự đánh giá các chỉ số KPI tài chính của chuỗi giá trị vịt biển Đông Xuyên…

Đây là nền tảng quan trọng giúp chuỗi giá trị duy trì ổn định trong điều kiện nhiều biến động.

Quản trị tài chính thông minh gắn với chuyển đổi số

Một là, ứng dụng công nghệ IoT

Hệ thống cảm biến được sử dụng để giám sát: (1) Nhiệt độ; (2) Độ ẩm; (3) Chất lượng nước; (4) Môi trường chăn nuôi…

Dữ liệu được truyền tải đến điện thoại thông minh giúp người chăn nuôi kịp thời điều chỉnh các điều kiện chăm sóc đàn vịt.

Hai là, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR Code

Tất cả sản phẩm vịt biển Đông Xuyên đều được gắn mã QR.

Người tiêu dùng có thể truy xuất: (1) Nguồn gốc giống; (2) Quy trình chăn nuôi; (3) Tiêu chuẩn chất lượng; (4) Đơn vị sản xuất; (5) Thông tin sản phẩm…

Việc công khai thông tin góp phần nâng cao niềm tin của khách hàng và giá trị thương hiệu.

Ba là, thương mại điện tử và tiếp thị số

Hợp tác xã đẩy mạnh quảng bá sản phẩm thông qua: (1) Website: https://www.vitbiendongxuyen.com; (2) Facebook; (3) Fanpage; (4) Zalo; (5) Sàn thương mại điện tử…

Nhờ đó, thị trường tiêu thụ được mở rộng ra các tỉnh, thành: Phú Thọ, Tuyên Quang, Hà Nội, Sơn La, Hải Phòng, Hưng Yên, Đà Nẵng, Ninh Bình, Hồ Chí Minh,... giảm phụ thuộc vào thương lái và nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm.

Bốn là, xây dựng cơ sở dữ liệu quản trị

Toàn bộ dữ liệu về: (1) Thành viên; (2) Đàn vật nuôi; (3) Sản lượng; (4) Doanh thu; (5) Lợi nhuận; (6) Thị trường tiêu thụ;…được số hóa và lưu trữ tập trung.

Đây là nền tảng quan trọng để tiến tới ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) và các công cụ phân tích thông minh trong tương lai.

Hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường

Hiệu quả kinh tế

Từ 13 hộ chăn nuôi nhỏ lẻ với 12.000 con vịt biển, đến năm 2025 mô hình đã phát triển thành chuỗi liên kết với 64 thành viên tham gia. Doanh thu toàn chuỗi tăng trên 33%, lợi nhuận hằng năm duy trì ổn định ở mức trên 16% doanh thu. Sản phẩm "Vịt biển Đông Xuyên" đạt OCOP 4 sao, góp phần nâng cao giá trị thương hiệu và sức cạnh tranh trên thị trường.

Hiệu quả xã hội

Mô hình tạo việc làm thường xuyên cho 105 lao động địa phương. Thu nhập của các hộ thành viên tăng đáng kể so với giai đoạn sản xuất nhỏ lẻ. Đồng thời, mô hình góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, xây dựng nông thôn mới và hình thành làng nghề vịt biển, trứng vịt biển Đông Xuyên.

Hiệu quả môi trường

Việc sử dụng chế phẩm sinh học, thảo dược tự nhiên và mô hình nông nghiệp tuần hoàn 3C: Cây lúa - cá - con vịt biển giúp: (1) Giảm ô nhiễm môi trường; (2) Tận dụng phụ phẩm nông nghiệp; (3) Hạn chế dịch bệnh; (4) Nâng cao chất lượng sản phẩm; (5) Bảo vệ hệ sinh thái vùng ven biển. Đây là hướng phát triển phù hợp với mục tiêu tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn.

Một số bài học kinh nghiệm

Từ thực tiễn phát triển chuỗi liên kết giá trị chăn nuôi vịt biển Đông Xuyên có thể rút ra một số bài học quan trọng:

Thứ nhất, liên kết chuỗi giá trị là điều kiện tiên quyết để nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp.

Thứ hai, quản trị tài chính thông minh phải được xem là trung tâm của hoạt động quản trị hợp tác xã.

Thứ ba, chuyển đổi số là công cụ quan trọng giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và minh bạch hóa hoạt động quản lý.

Thứ tư, phát triển bền vững phải gắn kết hài hòa giữa hiệu quả kinh tế, lợi ích xã hội và bảo vệ môi trường.

Kết luận

Thực tiễn phát triển chuỗi liên kết giá trị chăn nuôi vịt biển Đông Xuyên giai đoạn 2022-2025 cho thấy quản trị tài chính thông minh là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và phát triển bền vững.

Thông qua việc ứng dụng công nghệ số, quản trị dựa trên dữ liệu, tối ưu hóa chi phí, kiểm soát rủi ro và nâng cao tính minh bạch trong quản lý tài chính, Hợp tác xã Chăn nuôi tổng hợp xã Đông Tiền Hải (Hưng Yên) đã xây dựng thành công mô hình chuỗi giá trị hiệu quả, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, phát triển kinh tế nông thôn và bảo vệ môi trường.

Mô hình này không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao mà còn là kinh nghiệm thực tiễn có ý nghĩa khoa học, có giá trị tham khảo quan trọng cho quá trình phát triển nông nghiệp số, nông nghiệp xanh và kinh tế tuần hoàn ở Việt Nam. Đây là hướng đi cần được nghiên cứu, hoàn thiện và nhân rộng tại các vùng chăn nuôi tập trung ven biển trong thời gian tới.