Trên Instagram, nhãn dán "add yours" với chủ đề 2016 thu hút hơn 5,2 triệu lượt tham gia, nơi người dùng chia sẻ những bức ảnh cũ, những khoảnh khắc đời thường tưởng chừng vụn vặt nhưng nay bỗng trở nên quý giá. 

Trên Spotify, số lượng playlist mang tên "2016" tăng vọt tới 790% chỉ trong thời gian ngắn. Những con số ấy cho thấy: Đây không chỉ là một cơn sốt nhất thời, mà là biểu hiện của cảm xúc ký ức tập thể.

Nhiều người gọi 2016 là "năm cuối cùng thật sự tốt đẹp". Cách gọi ấy, xét cho cùng, không nhằm khẳng định đây là một năm yên bình hay hạnh phúc về mặt lịch sử. Thế giới năm 2016 vẫn đầy bất ổn và biến động. Nhưng trong ký ức của không ít người dùng internet, đó là thời điểm trước khi cảm giác mệt mỏi, quá tải và hoài nghi trở thành trạng thái thường trực mỗi khi mở trình duyệt hay ứng dụng mạng xã hội.

Với nhiều người, 2016 gợi nhớ đến một khoảng thời gian được cảm nhận là "đơn giản hơn". Khi đại dịch vẫn là điều xa vời, và những thuật ngữ về khẩu trang như N95 hay KN95 chưa trở thành kiến thức phổ thông. 

Khi Twitter vẫn là Twitter, chưa đổi tên, chưa tái cấu trúc mạnh mẽ, và chưa mang dáng dấp của một nền tảng liên tục gây tranh cãi về định hướng và kiểm soát nội dung.

Đặc biệt, mùa hè 2016 được khắc sâu trong ký ức số với hiện tượng Pokémon Go. Trò chơi thực tế tăng cường này đã làm được điều mà rất ít sản phẩm công nghệ từng làm được: Kéo con người ra khỏi không gian ảo để gặp nhau ngoài đời thực. Công viên, quảng trường, góc phố bỗng trở thành điểm hẹn của những người xa lạ, cùng nhìn vào màn hình nhưng lại trò chuyện, cười nói và di chuyển trong cùng một không gian vật lý. Pokémon Go thường được nhắc lại như biểu tượng của một khoảnh khắc hiếm hoi khi công nghệ không chỉ tối ưu hóa sự chú ý, mà tạo ra kết nối xã hội hữu hình.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là: Sự hoài niệm dành cho 2016 không thực sự hướng tới những sự kiện cụ thể của năm đó. Điều mà con người năm 2026 nhớ về, thực chất là "cách họ đã sống cùng internet vào năm 2016".

Trong ký ức tập thể, 2016 đại diện cho một internet trước khi thuật toán và trí tuệ nhân tạo trở thành lực lượng chi phối gần như tuyệt đối. Khi ấy, các nền tảng số vẫn vận hành theo logic tương đối đơn giản: người dùng theo dõi ai thì thấy nội dung của người đó; nội dung lan truyền chủ yếu nhờ cộng đồng, chứ chưa bị phân mảnh mạnh mẽ bởi cá nhân hóa cực đoan. 

Việc "lướt mạng" vẫn mang cảm giác khám phá, thay vì bị cuốn vào những luồng đề xuất bất tận được tối ưu hóa để giữ chân người dùng lâu nhất có thể.

Khái niệm "enshittification" - mô tả quá trình các nền tảng dần xuống cấp trải nghiệm người dùng do ưu tiên thuật toán và lợi ích thương mại thường được dùng để lý giải sự khác biệt ấy. 

Trong hồi tưởng về 2016, internet chưa bị bão hòa bởi nội dung tái chế, chưa ngập tràn video ngắn được sản xuất hàng loạt, và chưa chìm trong cảm giác mọi thứ đều đang cố gắng "bán" một điều gì đó. Nội dung khi ấy, dù không hoàn hảo, vẫn mang dấu ấn cá nhân rõ rệt hơn và cảm giác con người hiện diện rõ ràng hơn.

Những người hoài niệm thường kể lại 2016 bằng những chi tiết rất cụ thể: Google tìm kiếm "ra đúng thứ mình cần"; deepfake còn hiếm và dễ nhận biết; giáo viên chưa phải đau đầu với việc học sinh sử dụng AI để làm bài tập; các ứng dụng hẹn hò vẫn mang lại cảm giác hy vọng hơn là mệt mỏi; và Instagram vẫn chủ yếu là ảnh, chưa bị video ngắn lấn át hoàn toàn. Mạng xã hội khi ấy chưa trở thành một công việc bán thời gian của người dùng - nơi ai cũng phải liên tục sản xuất nội dung, duy trì tương tác và theo kịp thuật toán.

Dĩ nhiên, ký ức ấy không tránh khỏi việc được tô hồng theo thời gian. Nhưng chính sự tô hồng đó lại phản ánh một điều rất thật: Cảm giác mất kiểm soát mà nhiều người đang trải nghiệm trong môi trường số hiện tại. Khi internet ngày càng bị chi phối bởi AI, bot và các hệ thống tối ưu hóa phức tạp, con người bắt đầu khao khát một phiên bản mạng "chậm hơn", ít ồn ào hơn, và dễ thở hơn.

Nhìn từ năm 2026 thì năm 2016 không chỉ là một mốc thời gian. Nó đã trở thành biểu tượng cho một giai đoạn internet mà nhiều người cảm thấy còn đủ "con người": nơi công nghệ chưa hoàn toàn dẫn dắt hành vi, nơi kết nối chưa bị biến thành chỉ số, và nơi việc online vẫn mang lại niềm vui, thay vì cảm giác nghĩa vụ. 

Chính vì thế, hoài niệm về 2016, suy cho cùng, không phải là nỗi nhớ quá khứ, mà là cách con người đặt câu hỏi về tương lai của internet và vai trò của mình trong đó.