KHUYẾN HỌC SƠN LA ĐƯA GIÁO DỤC THÀNH "NHU CẦU TỰ THÂN" CỦA NGƯỜI DÂN VÙNG CAO

Phóng viên: Thưa Chủ tịch Hội Khuyến học Sơn La Mai Thu Hương, nhìn lại chặng đường 2021-2026 thực hiện Quyết định 387/QĐ-TTg và Quyết định 677/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Sơn La đã tạo nên những con số kỷ lục: Mạng lưới phủ rộng với 420.000 hội viên (chiếm 30% dân số toàn tỉnh), Quỹ học bổng Tô Hiệu tăng trưởng từ 1,7 tỷ đồng (năm 2021) lên hơn 18,4 tỷ đồng. Đâu là "điểm tựa" cốt lõi giúp một tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn huy động được nguồn lực xã hội hóa mạnh mẽ đến vậy?

Chủ tịch Hội Khuyến học Sơn La Mai Thu Hương: Tại Sơn La, sức mạnh của phong trào khuyến học được tạo nên từ sự quan tâm, chỉ đạo sát sao, đầu tư của tỉnh cùng việc biết khơi dậy và phát huy tối đa sức mạnh nội tại từ nhân dân.

"Điểm tựa" giúp chúng tôi tạo nên những con số bứt phá chính là Niềm tin của Nhân dân và sự minh bạch trong hành động, được đúc kết từ 3 yếu tố chiến lược:

Trách nhiệm chính trị ở mức cao nhất: Sơn La không xem khuyến học là nhiệm vụ riêng của Hội, mà là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị. Các chủ trương từ Quyết định 387/QĐ-TTg và Quyết định 677/QĐ-TTg được cụ thể hóa thành chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, lồng ghép sát sườn vào hương ước, quy ước của từng bản, làng.

Sức mạnh từ cơ sở - học gắn liền với sinh kế: Hệ thống tổ chức bám rễ chặt chẽ với 26 Hội trực thuộc, 75 Hội cấp xã và 4.070 Chi hội cơ sở. Với phương châm "Cần gì học nấy, học để làm ngay" qua hơn 2.800 lớp học chuyên đề, người dân thấy rõ việc học mang lại hiệu quả kinh tế trực tiếp nên tự nguyện tham gia và đóng góp.

Minh bạch, nhân văn và đổi mới phương thức xã hội hóa: Sức hút của Quỹ học bổng Tô Hiệu - mang tên người anh hùng liệt sĩ Tô Hiệu gắn với Nhà tù Sơn La, Quỹ học bổng Tô Hiệu có giá trị biểu tượng tinh thần rất lớn. Việc rà soát, trao học bổng cho hơn 6.650 lượt học sinh, giáo viên và người lớn học tập được thực hiện chuẩn xác, công khai, tạo dựng niềm tin tuyệt đối cho các nhà tài trợ.

Phóng viên: Sơn La là một trong những tỉnh đi đầu đáp ứng chương trình hành động của Khuyến học Việt Nam: "Học tập suốt đời là chìa khóa nâng cao chỉ số hạnh phúc của nhân dân". Xin bà chia sẻ rõ hơn, việc xây dựng các mô hình "Gia đình học tập", "Dòng họ học tập", "Công dân học tập" đã thực sự làm thay đổi đời sống của bà con vùng cao như thế nào?

Chủ tịch Hội Khuyến học Sơn La Mai Thu Hương: Triết lý gắn kết giữa "học tập suốt đời" và "chỉ số hạnh phúc" không phải là khẩu hiệu trừu tượng, mà là hơi thở sinh động đang hàng ngày thay đổi diện mạo các bản làng.

Trước hết là sự chuyển biến rõ nét trong đời sống kinh tế. Việc học giúp bà con nắm bắt khoa học kỹ thuật, biết chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi để gia tăng sản lượng, từ đó tạo nền tảng thoát nghèo bền vững.

Cùng với đó, đời sống tinh thần cũng đổi thay sâu sắc. Tri thức khai sáng trí tuệ, góp phần đẩy lùi các hủ tục lạc hậu và tệ nạn xã hội, đồng thời thắt chặt tình làng nghĩa xóm và gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống Tây Bắc.

Đặc biệt, học tập mang lại sự tự tin và bình yên trong tâm khảm. Khi trở thành "Công dân học tập", đồng bào dân tộc thiểu số không còn tâm lý tự ti mà mạnh dạn tiếp cận công nghệ. Nhờ có tri thức và sự thấu hiểu, những vướng mắc, xung đột trong gia đình hay dòng họ đều được hòa giải êm đẹp bằng cả lý lẫn tình.

Hạnh phúc của bà con vùng cao Sơn La giờ đây không dừng lại ở chỗ đủ ăn, đủ mặc, mà là con cháu được học hành thành tài, bản làng yên vui, giữ gìn được bản sắc. Các mô hình học tập đã thực sự biến giáo dục thành một "vũ khí tự thân" giúp người dân tự làm chủ cuộc sống của mình.

Các mô hình học tập của Sơn La đã đưa giáo dục thành một nhu cầu tự thân của người dân, lấy sự tự tin của đồng bào làm thước đo hạnh phúc.

Chủ tịch Hội Khuyến học tỉnh Sơn La Mai Thu Hương

Phóng viên: Thành phố Sơn La đã ghi tên vào "Mạng lưới Thành phố học tập toàn cầu" của UNESCO - một cột mốc đặc biệt của khu vực Tây Bắc. Sau hơn 2 năm gia nhập, Hội Khuyến học tỉnh đã đóng vai trò nòng cốt ra sao để hiện thực hoá các tiêu chí này, lan tỏa tinh thần học tập từ đô thị đến tận các xã biên giới?

Chủ tịch Hội Khuyến học Sơn La Mai Thu Hương: Kể từ khi thành phố Sơn La chính thức ghi danh vào Mạng lưới Thành phố học tập toàn cầu của UNESCO vào đầu năm 2024, Hội Khuyến học tỉnh đã phát huy vai trò nòng cốt để "mềm hoá" các tiêu chí quốc tế, chuyển dịch tri thức từ trung tâm đô thị lan tỏa sâu rộng đến tận các bản làng vùng cao, biên giới qua những giải pháp rất thực chất.

Đầu tiên là việc đẩy mạnh tuyên truyền đa nền tảng, mở rộng quy mô hội viên và phủ rộng mạng lưới tổ chức để tạo bệ đỡ vững chắc cho phong trào.

Song song với đó, Hội "mềm hóa" tiêu chí quốc tế bằng cách gắn kết với phương châm đời sống và nếp sinh hoạt văn hóa của đồng bào các dân tộc Tây Bắc.

Việc xây dựng không gian học tập cộng đồng, đặc biệt là nhân rộng mô hình "Ngôi nhà trí tuệ", đã tạo ra nơi giao thoa giữa việc đọc sách, trao đổi tri thức và bảo tồn văn hóa truyền thống.

Đi cùng với đó là bước đột phá về chuyển đổi số nhằm xóa nhòa khoảng cách địa lý; Hội đã tích cực tập huấn kỹ năng sử dụng điện thoại thông minh và internet cho nông dân, người lao động yếu thế, giúp đồng bào vùng biên chủ động tiếp cận thông tin và học tập suốt đời.

Đặc biệt, để tinh thần học tập không bị đứt gãy do rào cản kinh tế, Hội đã kiến tạo bệ đỡ tài chính vững chắc thông qua công tác xã hội hóa. Việc bứt phá khơi thông các nguồn lực đã đưa Quỹ học bổng Tô Hiệu đạt con số ấn tượng trên 18,4 tỷ đồng, kịp thời tiếp sức và động viên cho hơn 6.650 lượt học sinh, giáo viên vượt khó cũng như người lớn có tinh thần hiếu học.

Sự linh hoạt và bền bỉ của Hội Khuyến học tỉnh Sơn La trong hơn 2 năm qua chính là minh chứng rõ nhất: Tiêu chí của UNESCO dù khắt khe đến đâu, khi được "bản địa hóa" bằng cái tâm và sự sáng tạo, vẫn có thể đơm hoa kết trái ngay trên những sườn đồi dốc của đại ngàn Tây Bắc.

Phóng viên: Với đặc thù địa hình chia cắt và hơn 55% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, phong trào "Học không bao giờ cùng" cũng như phương châm "Cần gì học nấy, học để làm ngay" (với hơn 2.800 lớp học chuyên đề) đã giúp người dân ứng dụng tri thức vào chuyển đổi cây trồng, vật nuôi, phát triển kinh tế gia đình hiệu quả ra sao, thưa bà?

Chủ tịch Hội Khuyến học Sơn La Mai Thu Hương: Tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số Sơn La, phong trào "Học không bao giờ cùng" không mang tính lý thuyết hàn lâm mà hướng trực tiếp tới việc "tri thức hóa nông dân". 

Việc trao cho bà con những "chiếc cần câu" phù hợp và đúng lúc đã giúp họ tự tin làm chủ công nghệ, làm chủ cuộc sống để phát triển kinh tế gia đình một cách bền vững nhất.

Để phá bỏ rào cản về địa hình, Hội đã triển khai mô hình lớp học linh hoạt: mang lớp học về tận bản làng, sắp xếp thời gian phù hợp với nếp sinh hoạt của bà con và đào tạo chính xác theo nhu cầu thực tế. Từ đó, từng bước tạo dựng nguồn nhân lực chất lượng cho cả thế hệ hiện tại lẫn tương lai.

Hiệu quả cốt lõi của phương châm này trước hết là tạo điều kiện cho con em đồng bào được học tập đến nơi đến chốn, góp phần bẻ gãy chu kỳ nghèo đói để thế hệ sau có mức thu nhập và cuộc sống tốt hơn thế hệ trước. 

Bên cạnh đó, việc xây dựng các "Gia đình học tập" giúp các thành viên cùng nhau tiến bộ, mở rộng mạng lưới giao lưu và tạo dựng môi trường học tập tích cực, mở ra nhiều cơ hội việc làm mới cho người dân vùng cao.

Phóng viên: Tại Đại hội Hội Khuyến học tỉnh nhiệm kỳ 2026-2031, Hội đã xác định "Chuyển đổi số toàn diện" là khâu đột phá. Đối với những bản xa chưa mạnh về hạ tầng công nghệ, Sơn La có giải pháp "Bình dân học vụ số" nào để bảo đảm "không ai bị bỏ lại phía sau"?

Chủ tịch Hội Khuyến học Sơn La Mai Thu Hương: Đúng vậy, để chuyển đổi số thực sự đi vào đời sống vùng cao, chiến lược "Bình dân học vụ số" của Sơn La tập trung vào các mô hình rất giản dị với phương châm: dễ hiểu - dễ làm - cầm tay chỉ việc.

Trọng tâm đầu tiên là phát huy tối đa lực lượng "Người bản số". Chúng tôi giao nhiệm vụ cho chính cán bộ cơ sở, đoàn viên thanh niên, hội viên phụ nữ và những người có uy tín làm nòng cốt trong Tổ công nghệ số cộng đồng để hướng dẫn trực tiếp, "sát cánh" cùng bà con.

Giải pháp tiếp theo xuất phát ngay từ nếp nhà, đó là mô hình "Gia đình số". Mô hình này lấy chính con cháu biết công nghệ làm "thầy giáo", trực tiếp chỉ dẫn cho ông bà, bố mẹ cách sử dụng điện thoại thông minh, tra cứu giá nông sản hay thực hiện các thao tác dịch vụ công.

Bên cạnh đó, Hội duy trì mô hình "Hỏi - Đáp số" qua các buổi sinh hoạt ngắn tại Nhà văn hóa thôn bản để kịp thời gỡ khó những vướng mắc công nghệ thường gặp. 

Đồng thời, Hội tích cực đề xuất với Nhà nước tiếp tục ưu tiên đầu tư phát triển hạ tầng viễn thông cho vùng sâu, vùng xa, bảo đảm mọi người dân vùng cao đều có cơ hội tiếp cận công nghệ bình đẳng.

Phóng viên: Hướng tới Đại hội biểu dương các mô hình học tập tiêu biểu toàn quốc giai đoạn 2021-2026, từ thực tiễn sinh động của địa phương, đâu là bài học kinh nghiệm cốt lõi mà Sơn La muốn chia sẻ tới các tỉnh miền núi, biên giới trên cả nước?

Chủ tịch Hội Khuyến học Sơn La Mai Thu Hương: Từ thực tiễn triển khai phong trào khuyến học tại một địa bàn miền núi, chúng tôi đúc kết được các bài học kinh nghiệm cốt lõi sau:

Trước hết là bài học về công tác tham mưu. Hội phải luôn chủ động tham mưu trúng và đúng cho Cấp ủy, Chính quyền để ban hành kịp thời các chủ trương, chính sách khuyến học phù hợp với từng giai đoạn phát triển của tỉnh.

Hai là chú trọng củng cố tổ chức Hội vững mạnh, toàn diện. Mạng lưới khuyến học cần được xây dựng phủ kín ở tất cả các cấp, các ngành và đến tận từng chi hội bản, cơ quan, thu hút mọi thành phần lực lượng trong toàn xã hội cùng tham gia.

Ba là đổi mới công tác tuyên truyền và đẩy mạnh phối hợp đa ngành. Cần gắn kết chặt chẽ phong trào khuyến học với cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa". Việc kết hợp giữa Hội với ngành Giáo dục, các đoàn thể chính trị - xã hội sẽ tạo ra những không gian học tập đa dạng, phong phú như các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao hay các mô hình sinh hoạt theo sở thích của bà con.

Bốn là khơi thông nguồn lực xã hội hóa. Đa dạng hóa các hình thức vận động xây dựng quỹ khuyến học theo phương châm "Toàn dân chăm lo cho công tác khuyến học, khuyến tài". Việc quản lý minh bạch và phát huy hiệu quả nguồn quỹ chính là chìa khóa để khích lệ phong trào học tập sâu rộng trong Nhân dân.

Sau cùng là công tác thi đua, khen thưởng. Việc tôn vinh, biểu dương kịp thời và thỏa đáng các gương điển hình tiêu biểu sẽ tạo nên động lực mạnh mẽ, truyền cảm hứng lan tỏa sâu rộng trong toàn xã hội.

Xin trân trọng cảm ơn Chủ tịch Hội Khuyến học Sơn La!