Đúng 17 giờ ngày 14/7, hệ thống đăng ký nguyện vọng xét tuyển đại học năm 2026 chính thức đóng. Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, hơn 874.000 thí sinh đã nhập nguyện vọng xét tuyển với trên 7,1 triệu nguyện vọng được cập nhật tại Hệ thống hỗ trợ tuyển sinh chung của Bộ. 

Để phân tích và làm rõ bức tranh đăng ký xét tuyển đại học năm 2026, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo thông tin thêm về việc này.

- Thưa GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo, ông nhận định như thế nào về bức tranh đăng ký xét tuyển đại học năm 2026?

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: Có thể khái quát kết quả đăng ký xét tuyển năm 2026 qua ba con số: 1.241.914 thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp trung học phổ thông; hơn 874.000 thí sinh đã nhập nguyện vọng xét tuyển trên Hệ thống; tổng số 7.180.860 nguyện vọng. 

Như vậy, số thí sinh đăng ký xét tuyển chiếm hơn 70% số thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp trung học phổ thông; bình quân mỗi thí sinh đăng ký khoảng 8,2 nguyện vọng. 

So với năm 2025, số thí sinh đăng ký xét tuyển tăng hơn 25.200 người, tương đương gần 3%. Bước đầu cho thấy kết quả tư vấn định hướng và nhu cầu học tập bậc đại học tiếp tục gia tăng. Tuy nhiên, mục tiêu của công tác tuyển sinh không phải là khuyến khích thí sinh đăng ký thật nhiều nguyện vọng, mà là giúp các em lựa chọn đúng ngành, phù hợp với năng lực, sở trường, điều kiện học tập và định hướng nghề nghiệp lâu dài.

- Theo thông tin của Bộ Giáo dục và Đào tạo thì đến thời điểm hiện tại có trên 874.000 thí sinh đăng ký xét tuyển và hơn 7,1 triệu nguyện vọng? Quy trình tiếp theo xét tuyển và trúng tuyển như thế nào?

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: Trước hết, chúng ta cần hiểu đúng là việc đăng ký xét tuyển, trúng tuyển và nhập học là các bước khác nhau trong cùng một chuỗi quy trình. 

Đăng ký xét tuyển vào một cơ sở đào tạo là quyền và nguyện vọng của thí sinh. Quá trình xét tuyển theo yêu cầu đầu vào, chỉ tiêu tuyển sinh. Thí sinh phải đạt các yêu cầu đó và mức đạt điểm chuẩn mới trúng tuyển để nhập học. Chỉ khi thí sinh hoàn tất thủ tục nhập học mới chính thức theo học tại cơ sở giáo dục. Một thí sinh có thể đăng ký nhiều nguyện vọng, nhưng sau quá trình xử lý nguyện vọng chung, mỗi thí sinh chỉ được xác định trúng tuyển vào một nguyện vọng cao nhất mà mình đáp ứng đầy đủ điều kiện. 

Vì vậy, hơn 7,1 triệu nguyện vọng không phải là hơn 7,1 triệu thí sinh và càng không phải là hơn 7,1 triệu kết quả trúng tuyển. Ngay cả khi được thông báo trúng tuyển, thí sinh vẫn phải xác nhận nhập học và hoàn tất các thủ tục theo quy định.

Thống kê tỷ lệ nhập học so với chỉ tiêu các năm 2023, 2024 và 2025 tương ứng từ 82,45% lên 85,23% và 90%. Điều đó cho thấy số đăng ký xét tuyển luôn cao hơn số nhập học thực tế, bởi không phải tất cả thí sinh đăng ký đều đủ điều kiện trúng tuyển và không phải tất cả thí sinh trúng tuyển đều quyết định nhập học. 

Khi xác định số thí sinh dự kiến trúng tuyển, các trường phải phân tích dữ liệu của những năm trước về tỷ lệ xác nhận nhập học và tỷ lệ hoàn tất thủ tục nhập học của từng ngành, từng chương trình. 

Trong thực tiễn, số lượng dự kiến trúng tuyển có thể được tính toán cao hơn chỉ tiêu trong một biên độ nhỏ, thường khoảng 1% đến 3% nằm trong dự báo tỉ lệ “ảo” do thí sinh trúng tuyển nhưng không nhập học.Tuy nhiên, mức này chỉ là biên độ dự báo trong tuyển sinh.

Đây là diễn biến bình thường của quá trình tuyển sinh, không nên lấy số đăng ký làm số nhập học dự kiến, cũng không mặc nhiên quy định tỉ lệ ảo. Sau khi nhập học, hằng năm vẫn có sinh viên không tiếp tục chương trình mà chọn con đường du học hoặc lựa chọn định hướng phát triển bản thân theo con đường khác. Ngay cả khi sinh viên đã học tập hết năm thứ nhất vẫn còn có ý định thi lại hoặc chuyển đổi ngành đào tạo đã trúng tuyển.

- Kết quả đăng ký vào các ngành STEM và 15 nhóm ngành thuộc Nghị định số 179/2026/NĐ-CP có những điểm gì đáng chú ý?

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: Đây là một trong những điểm nổi bật của đăng ký xét tuyển năm 2026. Thống kê kết quả đăng ký xét tuyển đại học năm 2026 có 467.590 thí sinh đăng ký vào các ngành STEM, chiếm khoảng 53,4% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển. 

Tổng số nguyện vọng vào STEM là 2.368.179, chiếm gần 33% tổng số nguyện vọng. Đối với 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược thuộc Nghị định số 179/2026/NĐ-CP, có 331.693 thí sinh đăng ký, tương đương gần 38% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển. Tổng số nguyện vọng vào các nhóm ngành này là 1.291.839, chiếm khoảng 18% tổng số nguyện vọng. 

Nói một cách dễ hiểu, hơn một nửa số thí sinh đăng ký xét tuyển năm nay có ít nhất một lựa chọn thuộc STEM; hơn một phần ba có lựa chọn thuộc 15 nhóm ngành được Nhà nước xác định cần ưu tiên phát triển. 

Dĩ nhiên, số lượng nhập học sẽ thấp hơn so với đăng ký xét tuyển nhưng nhìn vào số lượng thí sinh lựa chọn nguyện vọng vào nhóm ngành này cho thấy nhận thức của thí sinh và phụ huynh về vai trò của khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học đang có chuyển biến. Các chính sách học bổng, hỗ trợ người học; triển vọng nghề nghiệp; nhu cầu nhân lực và công tác hướng nghiệp đã góp phần tạo thêm động lực lựa chọn.

Tuy nhiên, số đăng ký mới phản ánh mức độ quan tâm ban đầu. Sự chuyển dịch chỉ trở thành kết quả thực chất khi được thể hiện qua số nhập học, chất lượng đầu vào, tỷ lệ duy trì học tập, kết quả tốt nghiệp và khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực.

Cũng cần lưu ý rằng các nhóm số liệu có giao nhau. Một thí sinh đăng ký ngành thuộc Nghị định số 179/2026/NĐ-CP có thể đồng thời được tính trong nhóm STEM và trong một lĩnh vực đào tạo cụ thể. Vì vậy, không được cộng cơ học các nhóm số liệu này để tạo thành một tổng số thí sinh mới. Trong các lĩnh vực STEM, Máy tính và công nghệ thông tin cùng Khoa học tự nhiên cho thấy những tín hiệu đáng chú ý gắn với xu hướng phát triển trí tuệ nhân tạo.

- Ông có đề cập đến số thí sinh đăng ký vào lĩnh vực Máy tính và công nghệ thông tin và lĩnh vực STEM, ông có số liệu thống kê về kết quả thí sinh đăng ký vào nhóm ngành Máy tính và công nghệ thông tin cùng Khoa học tự nhiên hay không?

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: Năm 2026 có 154.016 thí sinh đăng ký vào lĩnh vực Máy tính và công nghệ thông tin với hơn 415.000 nguyện vọng. Như vậy, gần 18% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển có ít nhất một lựa chọn thuộc lĩnh vực này.

Đối với lĩnh vực Khoa học tự nhiên có hơn 43.700 thí sinh đăng ký, với 63.800 nguyện vọng. Đây là tín hiệu đáng ghi nhận bởi khoa học tự nhiên, cùng với toán học, thống kê và kỹ thuật, tạo nên nền tảng để phát triển trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, vật liệu mới, năng lượng, công nghệ sinh học và nhiều công nghệ chiến lược khác. 

Số liệu tuyển sinh năm 2024 cho thấy Máy tính và công nghệ thông tin chiếm khoảng hơn 10% tổng số người nhập học. Tỷ trọng nhập học vào Khoa học tự nhiên, Toán và thống kê, Khoa học sự sống và lĩnh vực Kỹ thuật cũng có chuyển biến tích cực. 

Trong bối cảnh hiện nay, AI đang trở thành công nghệ nền tảng, làm thay đổi phương thức làm việc và yêu cầu năng lực trong hầu hết lĩnh vực như kinh tế, tài chính, y tế, giáo dục, nông nghiệp, giao thông, pháp luật, truyền thông và ngôn ngữ…. Do đó, các chương trình đào tạo chuyên sâu về công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI) hay các chương trình đào tạo có nội dung về trí tuệ nhân tạo (X +AI) thu hút được một lượng lớn thí sinh quan tâm.

- Thưa ông, ngay sau khi kết thúc đăng ký xét tuyển và thí sinh bắt đầu thực hiện việc nộp lệ phí xét tuyển. Bộ Giáo dục và Đào tạo có thay đổi gì đối với hoạt động này năm 2026 không thưa ông?

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: Nộp lệ phí trực tuyến là bước hoàn tất đăng ký xét tuyển đối với các nguyện vọng thuộc diện phải nộp lệ phí. Từ ngày 15/7, thí sinh bắt đầu thực hiện nộp lệ phí theo các khu vực khác nhau. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm mỗi giao dịch được ghi nhận đầy đủ, chính xác, kịp thời, không để sự cố kỹ thuật ảnh hưởng đến quyền xét tuyển của thí sinh.

Năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Công an và các đơn vị liên quan tổ chức thanh toán lệ phí qua Cổng Dịch vụ công quốc gia, kết nối với Hệ thống hỗ trợ tuyển sinh chung. Sự phối hợp này bao gồm chuẩn bị hạ tầng, xác thực dữ liệu, kết nối các kênh thanh toán, cập nhật trạng thái giao dịch và tổ chức đối soát.

Trên cơ sở kinh nghiệm của các năm trước, phương án kỹ thuật được chuẩn bị theo hướng chủ động phân tải, bố trí thời gian phù hợp, mở rộng kênh thanh toán và theo dõi liên tục trong quá trình vận hành. Nhờ đó, việc nộp lệ phí trực tuyến được triển khai cơ bản ổn định, giảm thiểu tình trạng nghẽn mạng khi số lượng lớn thí sinh cùng truy cập, đồng thời hạn chế tình trạng giao dịch đã hoàn thành nhưng trạng thái chưa được cập nhật trên Hệ thống.

Trân trọng cảm ơn những chia sẻ của GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo!