Phát biểu tại hội thảo, NSND Lê Tiến Thọ - Viện trưởng Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa dân tộc nhấn mạnh, hội thảo tập trung nghiên cứu, đánh giá những đóng góp của nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong quản lý văn hóa, bảo tồn và phát huy di sản vật thể, phi vật thể. 

Các tham luận sẽ góp phần bổ sung tư liệu lịch sử về hoạt động văn hóa của tỉnh Hà Bắc trước đây, đồng thời cung cấp những bài học kinh nghiệm cho công tác quản lý, bảo tồn và phát huy di sản trong giai đoạn hiện nay.

Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Trương Quang Hải - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Bắc Ninh đã phân tích những dấu ấn trong tư duy và phương thức quản lý di sản thời kỳ ông Lê Hồng Dương làm Trưởng Ty Văn hóa Hà Bắc. 

Theo ông, bài học nổi bật là người đứng đầu cần có tầm nhìn dài hạn, chủ động nhận diện những giá trị văn hóa tiêu biểu cần ưu tiên bảo tồn, đồng thời gắn hoạt động quản lý với thực tiễn cơ sở và vai trò chủ thể của cộng đồng. 

Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Bắc Ninh cũng đề xuất tăng cường nguồn lực cho công tác bảo tồn, hoàn thiện cơ chế quản lý, đẩy mạnh số hóa tư liệu, bảo vệ không gian văn hóa Quan họ và làng nghề Đông Hồ, phát huy vai trò cộng đồng, gắn di sản với du lịch văn hóa và công nghiệp sáng tạo. Cùng với đó là yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý có chuyên môn, trách nhiệm, am hiểu lịch sử và tâm huyết với di sản.

NSND Lê Tiến Thọ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa dân tộc, cho biết Viện sẽ có văn bản đề xuất đặt tên một tuyến đường mang tên Lê Hồng Dương tại Bắc Ninh, ghi nhận những đóng góp của ông đối với sự nghiệp bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc.

Nhà văn hóa Lê Hồng Dương - Hai mươi năm tận tâm với văn hóa Hà Bắc

Nhà văn hóa Lê Hồng Dương (1921-2003), quê Đọ Xá, Bắc Ninh, đã trải qua nhiều cương vị công tác chính trị, quân sự và tuyên huấn trước khi đảm nhiệm trọng trách đứng đầu ngành Văn hóa Hà Bắc. 

Trong 20 năm làm Trưởng ty, từ năm 1963 đến năm 1983, ông để lại dấu ấn sâu đậm trong đời sống văn hóa địa phương, đặc biệt ở công tác sưu tầm, nghiên cứu, phục hồi và trao truyền di sản.

Giữa những năm chiến tranh và thiếu thốn, Lê Hồng Dương đã cùng cộng sự kiên trì tìm đến làng quê, gặp gỡ nghệ nhân, tập hợp cán bộ chuyên môn, tổ chức nghiên cứu và xây dựng lực lượng kế cận. 

Ông quan tâm cả nhiệm vụ văn hóa phục vụ đời sống đương thời lẫn những công việc lâu dài, giúp gìn giữ vốn quý có nguy cơ thất truyền. Nhờ đó, đã làm hồi sinh dân ca Quan họ và tranh dân gian Đông Hồ; sau này đều được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Với Quan họ, đóng góp nổi bật của Lê Hồng Dương là tạo điều kiện để việc sưu tầm, nghiên cứu và truyền dạy được tiến hành có tổ chức. Ông chú trọng tìm người am hiểu nghề, mời nghệ nhân dạy hát, tuyển chọn diễn viên, hỗ trợ cán bộ khảo cứu và khuyến khích trao đổi khoa học. 

Việc xây dựng Đội Quan họ, sau phát triển thành Đoàn Quan họ, ra đời tháng 1/1969, gắn với vai trò tổ chức, chỉ đạo của ông cùng sự đóng góp của Nguyễn Đức Siêu, nghệ nhân Nguyễn Đức Sôi và đội ngũ cán bộ, diễn viên.

Đối với tranh Đông Hồ, ông có công rất lớn trong khôi phục hoạt động sản xuất, quảng bá và xuất khẩu tranh, giúp các nghệ nhân tiếp tục giữ nghề. Theo hồi ức của nghệ nhân Nguyễn Hữu Hoa, năm 1967, Lê Hồng Dương cùng cán bộ Ty Văn hóa về địa phương bàn việc phục hồi nghề tranh; cử cán bộ bám cơ sở, hỗ trợ nguyên liệu và kết nối tiêu thụ qua hệ thống phát hành sách. Sự đồng hành ấy giúp những bản khắc, kỹ thuật in và kinh nghiệm làm tranh tiếp tục được thực hành, trao truyền trong các gia đình.

Nhà văn hóa Lê Hồng Dương là người chỉ đạo và tổ chức triển khai viết sách Địa chí Hà Bắc. Đây cũng là cuốn Địa chí cấp tỉnh/ thành đầu tiên trong cả nước, hiện được lưu giữ tại nhiều Quốc gia trên thế giới như: Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Nhật Bản, Úc, Singapo… 

Năm 1978 ông được UNESCO tặng Bằng Danh Dự "vì những đóng góp xuất sắc trong việc giữ gìn các truyền thống âm nhạc có giá trị nghệ thuật và văn hoá to lớn".

Hơn 30 tham luận làm sáng rõ một sự nghiệp

Hội thảo đã thu hút, tiếp nhận hơn 30 tham luận của các nhà khoa học, nhà quản lý văn hóa và các văn nghệ sĩ có uy tín. Các bài viết tập trung khảo cứu cuộc đời, sự nghiệp, tư duy quản lý và những đóng góp của Lê Hồng Dương đối với di sản văn hóa dân tộc, nhất là Quan họ và tranh dân gian Đông Hồ.

Theo sự chỉ đạo của UBND thành phố Bắc Ninh, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch đã tổ chức cho Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh xây dựng chương trình và trình diễn Di sản văn hóa phi vật thể Dân ca Quan họ Bắc Ninh, để phục vụ Hội thảo. Đồng thời, Ban Quản lý di tích Bắc Ninh cũng tổ chức trưng bày, giới thiệu và thực hành Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ tại Hội thảo, để các đại biểu tham dự có thể trải nghiệm thực tế.

Thông qua tư liệu, hồi ức nhân chứng và các góc nhìn chuyên môn, hội thảo hướng tới làm rõ cách ông tập hợp người tài, trân trọng nghệ nhân, chăm lo đào tạo và đưa chủ trương bảo tồn vào công việc cụ thể. Những đóng góp về nghiên cứu, biên soạn, xuất bản và xây dựng lực lượng văn hóa địa phương cũng là nội dung cần được tiếp tục nhận diện đầy đủ.

Việc đánh giá công lao Lê Hồng Dương được đặt trong sự gắn bó với các thế hệ nghệ nhân, cộng sự và cộng đồng đã sáng tạo, gìn giữ di sản. Qua đó, hội thảo góp thêm căn cứ cho việc nghiên cứu lịch sử văn hóa Hà Bắc, đồng thời gợi mở kinh nghiệm quản lý: lắng nghe chuyên môn, tin cậy người làm nghề và chăm lo điều kiện để di sản được tiếp nối trong đời sống.