Giáo viên dạy Ngữ văn Hà Thị Thương Huyền và Phan Thị Cẩm Chiếu (Tây Ninh) đều cho rằng, cấu trúc tổng thể giữa 2 đợt gần như giống hệt nhau. Điều này giúp đảm bảo tính công bằng cho tất cả thí sinh.

Cấu trúc và độ dài ngữ liệu không có khác biệt lớn

Cả 2 đề thi đều giữ nguyên cấu trúc gồm 2 phần: Đọc hiểu (4,0 điểm) và Viết (6,0 điểm). Có thể thấy ban biên soạn đề đợt 2 đã cân nhắc khá kỹ lưỡng về dung lượng cũng như mạch văn của các văn bản.

Ở phần Đọc hiểu, cả 2 đề đều dùng văn bản nghị luận. Đề đợt 1 trích từ tác phẩm "CODE VÀ CÁT - Những quyền lực công nghệ xoay chuyển thế giới" (Phan Tuấn, NXB Thế giới, 2026), độ dài khoảng 600 chữ. Đề đợt 2 trích từ bài báo "Những mặt trận vô hình của an ninh văn hóa" (Bùi Hoài Sơn, báo Công an nhân dân, 2026), độ dài cũng ngang đề 1, nằm gọn trong một trang A4.

Đến phần Viết, 2 đề đều yêu cầu nghị luận văn học về thể loại thơ. Đề lần 1 trích bài thơ "Những chiếc lá" (Nguyễn Đình Thi) gồm 21 dòng. Bài thơ đậm tính biểu tượng và triết lý, đòi hỏi học sinh có khả năng cảm thụ sâu.

Lần 2, đề là đoạn thơ "Cánh đồng tuổi thơ" (Trịnh Thanh Sơn) dài 26 dòng. Tuy dài hơn một chút, nhưng bài thơ này lại mang chất tự sự và hoài niệm. Mạch cảm xúc đi theo trình tự thời gian tuyến tính nên thí sinh dễ phân tích theo bố cục.

Cô Phan Thị Cẩm Chiếu (giáo viên Trường trung học phổ thông Hoàng Văn Thụ, tỉnh Tây Ninh) nhận xét: Dù ngữ liệu thơ đợt 2 dài hơn nhưng mạch cảm xúc lại quen thuộc. Ngược lại, ngữ liệu đợt 1 ngắn hơn nhưng lại đòi hỏi tư duy chiều sâu. Vì vậy, hai đề bù trừ cho nhau là rất hợp lý.

Ma trận tư duy và hệ thống câu hỏi ngang ngửa nhau

Đối với phần Đọc hiểu, 2 đề bài đều có 5 câu hỏi phân hóa từ dễ đến khó, gồm đầy đủ 3 cấp độ tư duy: Biết, Hiểu, Vận dụng.

Ở mức độ Biết: Yêu cầu học sinh trích xuất thông tin trực tiếp. Chỉ cần đọc lướt là thấy ngay đáp án trên đề, không đánh đố.

Đề 1, câu 1 hỏi trước năm 1440 tri thức được lưu giữ ở đâu; câu 2 yêu cầu chỉ ra câu văn chứa bằng chứng về vai trò của máy in đối với tác phẩm của William Shakespeare. Tương tự, đề 2 câu 1 yêu cầu xác định luận đề; câu 2 yêu cầu chỉ ra các đặc trưng của an ninh phi truyền thống trong đoạn (5).

Ở mức độ Hiểu: Cũng yêu cầu thí sinh giải thích ngữ cảnh và cấu trúc lập luận. Đề đợt 1 hơi khó hơn ở thao tác phân tích cấu trúc lập luận, còn đề đợt 2 lại đòi hỏi khả năng bao quát để tổng hợp quan điểm toàn bài.

Câu 3 đề 1 hỏi nghĩa cụm từ "tài sản bị giam cầm" và "nhiên liệu" khi nói về tri thức; câu 4 yêu cầu nhận xét mối liên hệ giữa luận đề và các luận điểm. Đề 2 cũng dạng hỏi tương tự như nghĩa của từ "hấp thụ" và "chuyển hóa" khi nói về văn hóa; câu 4 yêu cầu nêu quan điểm của tác giả.

Còn mức độ Vận dụng: Câu hỏi mở chạm đúng các vấn đề cốt lõi của giới trẻ. Một bên xoay quanh công nghệ/AI, một bên chạm đến bản sắc và toàn cầu hóa. Ở đề nào thì thí sinh cũng cần có bản lĩnh lập luận và trải nghiệm riêng mới làm tốt được.

Câu 5, đề 1 hỏi về việc người trẻ sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) sao cho tạo nên sự cộng hưởng trí tuệ; đề 2 yêu cầu nêu những việc cần làm để giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Đối với phần Viết, theo cô Hà Thị Thương Huyền (Tổ trưởng chuyên môn, Trường trung học phổ thông Lê Quý Đôn - Tân Ninh), không có độ chênh quá lớn. Độ khó tổng thể của một đề thi Ngữ văn là nằm ở tính cân bằng. Không thể có 2 đề thi trùng khít hoàn toàn về độ khó, chênh lệch như 2 đề thi này là đã khó cho ban ra đề thi. Vì thế, 2 đề thi đều tạo ra sự bù trừ khá khéo léo giữa các phần.

Văn bản Đọc hiểu đợt 1 nói về lịch sử công nghệ. Nhưng câu Nghị luận xã hội (2,0 điểm) lại đưa ra một bài toán khó: "Làm thế nào để có những 'Steve Jobs Việt Nam'?". Đây là câu hỏi mở đòi hỏi tầm nhìn khởi nghiệp, tinh thần đổi mới và khát vọng lớn. Nếu thí sinh thiếu trải nghiệm thực tế, thì câu này sẽ trở thành rào cản.

Văn bản Đọc hiểu đợt 2 mang tính chính luận báo chí. Nhiều thuật ngữ khó như "an ninh phi truyền thống", "di sản", "đồng hóa"... Nhưng bù lại, câu Nghị luận xã hội (2,0 điểm) lại quay về với chủ đề quen thuộc: "Sự cần thiết phải trung thực khi tạo lập và chia sẻ thông tin". 

Do đó, thí sinh đợt 2 rất dễ lấy điểm ở câu này, vì có thể dẫn chứng thực tế trên Facebook, TikTok hay các vụ tin giả, video nhái AI.

Cô Thương Huyền và cô Cẩm Chiếu đều đánh giá cao tính thực tiễn của cả hai đề thi. Nếu đề đợt 1 thử thách thí sinh về tầm nhìn công nghệ thì đề đợt 2 lại đòi hỏi ý thức trách nhiệm trên không gian mạng. 

Riêng câu Nghị luận văn học, đề đợt 2 có phần "dễ thở" hơn về mặt cảm thụ ý niệm so với tính chất triết lý của đề đợt 1. Tuy nhiên, nhiều giáo viên cho rằng, khi đặt 2 đề thi cạnh nhau để so sánh từ dung lượng, ma trận câu hỏi cho đến mức độ tư duy, độ phân hóa của 2 đề thi là ngang nhau. 

Sự tương đương này đảm bảo tính độc lập của 2 kỳ thi, đồng thời đảm bảo tính công bằng cho tất cả các sĩ tử.