Kỳ vọng giảm áp lực thi vào trường chuyên?

Theo dự thảo mới, thay vì để học sinh thi tuyển riêng theo từng môn chuyên (Toán, Ngữ văn, Ngoại ngữ, Vật lý, Hóa học,...) như trước đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất phương thức tuyển sinh theo 3 khối chuyên bằng bài thi đánh giá năng lực đọc hiểu Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội tổng hợp kết hợp với môn thi nâng cao.

Xét về mặt định hướng, mục tiêu giảm áp lực luyện thi này của Bộ Giáo dục và Đào tạo là hoàn toàn đúng đắn. 

Nhiều năm qua, cuộc đua vào chuyên Toán, chuyên Văn hay chuyên Anh từ năm 13-14 tuổi đã buộc nhiều học sinh phải tập trung quá sớm vào một môn chuyên biệt, làm mất cân đối kiến thức nền tảng ở các môn học còn lại.

Việc chuyển sang đánh giá tư duy đọc hiểu và năng lực tổng hợp là nỗ lực nhằm kéo giáo dục trở về với bản chất phát triển năng lực toàn diện.

Tuy nhiên, nếu nhìn vào thực tế, bài thi tổng hợp khó lòng triệt tiêu nhu cầu học thêm. Sự thay đổi về phương thức thi cử thường chỉ dẫn đến sự thích ứng của thị trường luyện thi. 

Các lò luyện thi các môn chuyên sâu sẽ nhanh chóng chuyển thành trung tâm luyện thi liên môn. Áp lực vì thế không giảm đi mà chỉ dịch chuyển từ độ sâu sang độ rộng. 

Buộc học sinh phải dàn trải sức lực cho nhiều môn cùng lúc thay vì được tập trung đào sâu vào thế mạnh sở trường ngay từ sớm.

Những điểm nghẽn thực tế khi áp dụng quy chế trường chuyên mới

Để dự thảo đi vào cuộc sống mà không tạo ra những hệ lụy ngoài mong muốn, có những câu hỏi lớn từ thực tiễn cần được các nhà làm chính sách nhìn nhận một cách trực diện trong quá trình tham vấn dư luận.

Điểm nghẽn đầu tiên và cũng là mối bận tâm lớn nhất của phụ huynh hiện nay nằm ở sự đảo lộn kế hoạch ôn luyện. 

Hành trình vào trường chuyên chưa bao giờ là quyết định ngày một ngày hai. Một học sinh lớp 8 hay lớp 9 đang dồn toàn bộ sức lực ôn tập môn Hóa học hay Sinh học chuyên sẽ xoay sở ra sao nếu cấu trúc thi tuyển thay đổi quá nhanh?

Nếu không có một khoảng đệm từ 2 đến 3 năm cho lứa học sinh bắt đầu bước vào cấp trung học cơ sở chuẩn bị tâm lý và phương pháp học tập, sự hụt hẫng và bị động của người học là điều khó tránh khỏi.

Bên cạnh áp lực từ phía học sinh, mô hình tổ chức lớp học mới còn đặt ra bài toán thách thức cho các nhà trường. 

Dự thảo quy định cho phép học sinh được thay đổi môn học chuyên sâu vào cuối năm lớp 10 hoặc cuối lớp 11. 

Điều này đồng nghĩa với việc cấu trúc lớp học chuyên sâu - vốn dựa trên lựa chọn tổ hợp môn của học sinh sẽ bị xáo trộn và phải xếp lại sau mỗi năm học.

Khi kết thúc lớp 10, nếu có một lượng học sinh xin chuyển từ tổ hợp này sang tổ hợp khác (ví dụ từ Toán - Lý - Hóa sang Toán - Lý - Tin), sĩ số của các lớp chuyên sâu sẽ ngay lập tức biến động.

Bài toán phân công giờ dạy cho giáo viên, bố trí phòng học và xếp lại thời khóa biểu cho năm học tiếp theo sẽ dồn áp lực lớn lên khâu quản lý của các trường trung học phổ thông chuyên.

Mặt khác, một mâu thuẫn mang tính bản chất cũng cần được làm rõ. Sứ mệnh bồi dưỡng tài năng mũi nhọn của trường chuyên sẽ đứng ở đâu trong mô hình mới? 

Xưa nay, trường chuyên vốn giữ vai trò là nơi tuyển chọn và đào tạo chuyên sâu những học sinh có tư chất vượt trội ở từng môn học cụ thể.

Sự chuẩn bị từ bậc trung học cơ sở cho các môn chuyên sâu luôn đòi hỏi sự định hình rõ ràng và tích lũy bền bỉ từ sớm; nếu thay đổi đột ngột bằng bài thi tổng hợp dàn trải, nguồn lực học sinh giỏi đầu vào có tố chất đặc biệt cho các đội tuyển quốc gia, quốc tế sẽ lấy từ đâu?

Chưa dừng lại ở khâu đầu vào, việc dành trọn học kỳ I lớp 10 cho việc học theo nhóm môn tổng hợp vô hình trung làm thu hẹp khoảng thời gian học sinh chuyên tích lũy kiến thức mũi nhọn,

Sự cào bằng này tác động trực tiếp đến độ chín về năng lực và lợi thế cạnh tranh của học sinh trường chuyên khi bước vào các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia và quốc tế vốn đòi hỏi chiều sâu học thuật.

Đưa dự thảo ra thảo luận công khai là cơ hội để cơ quan quản lý lắng nghe tiếng nói từ chính những người trong cuộc - giáo viên trực tiếp đứng lớp, ban giám hiệu các trường chuyên địa phương và phụ huynh học sinh. 

Chỉ khi những băn khoăn về đề thi, nhân sự và thời gian chuyển tiếp được tháo gỡ rốt ráo, quy chế mới mới thực sự tạo được sự đồng thuận khi triển khai.

Đổi mới mô hình trường chuyên là việc lớn, tác động trực tiếp đến định hướng học tập của nhiều thế hệ học sinh. 

Vì vậy, ngoài việc hoàn thiện khung quy chế tuyển sinh và tổ chức dạy học, điều quan trọng nhất lúc này là thiết kế một lộ trình chuyển tiếp hợp lý, vừa mở ra không gian phát triển giáo dục toàn diện, vừa bảo toàn vững chắc sứ mệnh đào tạo mũi nhọn của hệ thống trường chuyên.