Điệp khúc "mưa ngập + triều cường" của Thành phố Hồ Chí Minh

Cơn mưa như trút nước chiều tối 22/9 khiến nhiều tuyến đường tại Thành phố Hồ Chí Minh ngập nặng, xe cộ ùn ứ kéo dài. Nước cao hơn cả bánh xe, người đi xe máy di chuyển rất khó khăn. Hàng loạt xe chết máy phải dắt bộ.

Mưa to nước thoát không kịp khiến nhiều tuyến đường ngập nặng như đường Quốc Hương, Xuân Thủy (phường An Khánh), đường Nguyễn Văn Khối (phường Thông Tây Hội), ngã tư Bảy Hiền (phường Bảy Hiền), đường Nguyễn Duy Trinh (phường Bình Trưng), đường Nguyễn An Ninh (phường Dĩ An)... 

Tại khu vực ngã tư Hàng Xanh (phường Thạnh Mỹ Tây), mưa đúng thời điểm giờ tan tầm, người dân phải chịu cảnh ùn ứ do kẹt xe tại khu vực cầu vượt Hàng Xanh. Xe máy và ô tô xếp thành hàng dài, nối đuôi nhau nhích từng chút một trong làn nước ngập và cơn mưa tầm tã.

Chị Nguyễn Hoàng Hà (31 tuổi, công nhân Khu công nghiệp Bình Đường, phường Dĩ An) cho hay, trận mưa lớn trút xuống vừa lúc tan tầm người lao động từ công ty trở về nhà. “Nước dâng ngập bánh xe khiến xe chết máy, phải dắt bộ cả cây số mới tìm được chỗ sửa, người ướt sũng hết…”, chị Hà chia sẻ.

Theo Đài khí tượng thủy văn Nam Bộ, tính đến 18 giờ 30 phút ngày 22/9, lượng mưa tại các khu vực ghi nhận khá lớn. Riêng tại Thành phố Hồ Chí Minh, mưa xảy ra trên diện rộng. Trong đó, khu vực Dĩ An 1 đạt 71,8mm, Nhà Bè 64,8mm, Thủ Đức 58,4mm, Hóc Môn 54,6mm, Bình Chánh 52,4mm, An Phú 50mm, Tân Uyên 45,6mm, Củ Chi 45mm.

Theo thống kê của Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh, hiện thành phố có 159 điểm thường xuyên ngập, gồm: 76 điểm tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh trước đây, 52 điểm thuộc khu vực Bình Dương và 31 điểm thuộc Bà Rịa - Vũng Tàu.

Theo các chuyên gia nghiên cứu quy hoạch đô thị, bài toán chống ngập cho Thành phố Hồ Chí Minh đã kéo dài nhiều năm qua nhưng hiệu quả mang lại chưa như kỳ vọng. Nguyên nhân có thể do hạ tầng thoát nước đô thị, biến đổi khí hậu, nước biển dâng, triều cường, đặc biệt với Thành phố Hồ Chí Minh đó còn là tình trạng tốc độ đô thị hóa, bê tông hóa, sụt lún mặt đất.

Xét về tình trạng sụt lún mặt đất, số liệu đo đạc của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, tốc độ sụt lún trung bình tại Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng bằng sông Cửu Long khoảng 2cm/năm; một số khu vực mới phát triển có tốc độ lún cao hơn.

Theo PGS.TS Nguyễn Phú Quỳnh, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), phần lớn cao độ nền dọc hai bên sông Sài Gòn hiện dưới 2m, trong khi mực nước triều thực tế tại trạm Phú An và Nhà Bè đã đạt trên 2m. Nếu tốc độ lún duy trì ở mức 2cm/năm, sau 50 năm khu vực này có thể lún thêm khoảng 1m.

Khu vực Thảo Điền là ví dụ rõ về sự thay đổi này. Khoảng 20 năm trước, nhiều khu vực mới xây dựng tại đây chưa bị ngập thường xuyên, nhưng hiện nay tình trạng ngập xuất hiện nhiều hơn do cao độ thực tế không còn phù hợp với cao độ quy hoạch ban đầu.

Đối với nguyên nhân ngập do triều cường, PGS.TS Hồ Long Phi, nguyên Viện trưởng Viện Nước và biến đổi khí hậu (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, thời gian qua các giải pháp được triển khai chưa đồng bộ nên công tác giải quyết ngập nước có thể được ở khu vực này nhưng lại ngập ở khu vực lân cận.

Bài toán tổng thể

Theo ông Trịnh Quốc Dũng, Phó trưởng phòng Hạ tầng kỹ thuật (Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh), trong năm 2026 thành phố sẽ giải quyết dứt điểm 3/50 vị trí ngập nặng, gồm: đường Phan Văn Hớn, đường Bình Quới và nút giao QL51 - Huỳnh Thúc Kháng. Những dự án còn lại đã được Sở Xây dựng tham mưu UBND Thành phố Hồ Chí Minh ban hành kế hoạch thoát nước, chống ngập giai đoạn 2026-2030 để tiếp tục xử lý.

Từ nay đến khi được xử lý triệt để, Sở phối hợp UBND các phường, xã vận động người dân không xả rác ra đường, kênh rạch; đồng thời xử lý các trường hợp cố tình xả rác làm tắc nghẽn hệ thống thoát nước.

Để giải quyết tình trạng ngập nước, ông Lê Ngọc Linh, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, trong giai đoạn 2026-2030, thành phố dự kiến hoàn thành 87 dự án với tổng vốn đầu tư khoảng 140.000 tỷ đồng, hướng đến giải quyết cơ bản 50 vị trí ngập trên địa bàn. Trong đó, khu vực Thành phố Hồ Chí Minh trước đây có 34 vị trí, khu vực Bình Dương trước đây 9 vị trí và Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây 7 vị trí.

Bên cạnh đó, Thành phố Hồ Chí Minh cũng định hướng kết hợp các công trình thoát nước truyền thống với hạ tầng xanh, hồ điều tiết, không gian trữ nước và các giải pháp dựa vào tự nhiên. Cùng với đó là ứng dụng dữ liệu số, công nghệ dự báo và cảnh báo để nâng cao hiệu quả quản lý.

Cùng với đó, Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục hoàn thiện các công trình kiểm soát triều, tiêu thoát nước, trong đó có các hạng mục thuộc dự án giải quyết ngập do triều khu vực Thành phố Hồ Chí Minh có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu giai đoạn 1. Các đoạn đê bao xung yếu tại khu vực quận 7, Nhà Bè và Thủ Đức cũ được xác định cần sớm hoàn thiện để tăng khả năng bảo vệ trước triều cường và nước biển dâng.

Để giải quyết các điểm ngập và duy trì dòng chảy bền vững, PGS.TS Nguyễn Phú Quỳnh, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, trước hết, Thành phố Hồ Chí Minh cần sớm xây dựng các trạm quan trắc lún chuyên biệt, điều mà thành phố gần như vẫn chưa có hiện nay.

Còn theo TS.KTS Ngô Viết Nam Sơn, Chuyên gia quy hoạch đô thị, để giải quyết căn cơ tình trạng ngập nước, Thành phố Hồ Chí Minh cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ mở rộng hệ thống thoát nước, cải tạo kênh rạch, kiểm soát lấn chiếm hành lang thoát nước đến tăng diện tích thấm nước tự nhiên trong đô thị. Quan trọng nhất vẫn là phải thuận theo tự nhiên để có phương án chống ngập phù hợp, hiệu quả.

Theo tính toán của đơn vị tư vấn, đến năm 2100, nếu không đầu tư các giải pháp chống ngập, rủi ro thiệt hại có thể lên tới 150 triệu USD/năm. Trường hợp đầu tư hệ thống công trình kết hợp giải pháp dựa vào tự nhiên, thiệt hại có thể giảm còn khoảng 50 triệu USD/năm.