Đề thi môn Ngữ văn Kì thi chọn học sinh giỏi trung học phổ thông cấp Thành phố Huế

Câu 1 (8,0 điểm)

"Thương hiệu đơn giản chỉ là điều người ta nghĩ đến khi nghe hoặc thấy nhắc đến tên bạn. Thương hiệu mạnh nhất, cũng như những người thú vị, thường cần có một thông điệp độc đáo." (Keith Ferrazzi và Tahl Raz, Đừng bao giờ đi ăn một mình, Trần Thị Ngân Tuyến dịch, Nhà xuất bản Trẻ, 2024, trang 371)

Anh/chị hãy bàn luận ý kiến trên. Từ đó, chia sẻ một thông điệp độc đáo mà bản thân hướng tới.

Câu 2 (12,0 điểm)

Về sự sáng tạo của người nghệ sĩ, H. Murakami viết: "Đây là định nghĩa dễ hiểu nhất về tính độc đáo: Tươi mới, tràn đầy năng lượng, và là của riêng người đó, không lẫn đi đâu được." (Haruki Murakami, Nghề viết tiểu thuyết, Nguyễn Hồng Anh dịch, Nhà xuất bản Hội Nhà văn, 2025, trang 105)

Nguyễn Ngọc Tư bày tỏ quan niệm: "Bản thân tôi mới là đối tượng mà mình hướng vào. Nhìn vào mình để bước qua cái bóng chính mình. Nếu tôi không thể làm gì với cái giọng văn như thể máu thịt mình, thì ít nhất trong kỹ thuật kể chuyện cũng có gì đó tìm tôi, tươi mới!" (Nguyễn Ngọc Tư, Việc của mình là viết, mọi thứ khác tùy duyên, vanvn.vn, 08/7/2025)

Anh/chị hãy trình bày suy nghĩ về vấn đề được đặt ra từ hai ý kiến trên.

Gợi ý đáp án câu nghị luận xã hội

1. Giải thích

Thương hiệu: đặc điểm riêng giúp nhận biết đối tượng dễ dàng; Thương hiệu mạnh nhất là dấy ấn của một cá nhân trong nhận thức và tình cảm của người khác, tạo nên sự thú vị, khiến người khác nhớ đến mình.

Thông điệp độc đáo: là giá trị riêng không thể thay thế, không hòa lẫn của cá nhân, có ý nghĩa tích cực đối với cộng đồng.

Ý kiến gợi cho mỗi người về việc tự nhận diện bản thân, xác lập giá trị cốt lõi và chủ động kiến tạo dấu ấn riêng.

2. Bàn luận

Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách, miễn là hợp lý, thuyết phục:

Nhận diện và xác lập giá trị cốt lõi trên cơ sở nhu cầu tự khẳng định giá trị bản thân; sự ảnh hưởng từ trải nghiệm, hoàn cảnh, năng lực.

Thông điệp độc đáo thể hiện được triết lý, tạo hệ giá trị cho bản thân; đánh thức tiềm năng và tạo động lực phát triển; dẫn dắt lý tưởng, ước mơ; giúp cá nhân sống cuộc đời ý nghĩa.

Thông điệp độc đáo mang lại giá trị chung, truyền cảm hứng, lan tỏa những điều tốt đẹp cho cộng đồng; tạo sự phát triển bền vững, phong phú.

Cần phân biệt thông điệp sống chân chính với khẩu hiệu tự quảng bá để nổi tiếng; độc đáo khác với lập dị, đó là giá trị mà mỗi người nhận thức theo một cách riêng, chân thành, nhất quán, không hòa lẫn; thông điệp có thể được làm mới khi con người trưởng thành nhưng không nên thay đổi tùy tiện theo đám đông...

3. Chia sẻ thông điệp độc đáo của bản thân

Học sinh đưa ra một thông điệp của bản thân bằng mệnh đề cụ thể, cô đọng, tích cực và lý

giải. Từ đó, rút ra bài học: Dấu ấn cá nhân không tự nhiên có, mà được hình thành từ quá trình học tập, rèn luyệt thông trau dồi bản thân. Tích cực tạo dựng hệ giá trị cho bản thân; biến thông điệp thành những hành động thiết thực, có đóng góp cho cộng đồng, xã hội.

Gợi ý đáp án câu nghị luận văn học

1. Giải thích

Ý kiến của H. Murakami nói về tính độc đáo qua ba đặc điểm: tác phẩm phải đem đến cái nhìn, cách thể hiện tươi mới/chứa đựng sức sống, năng lượng nghệ thuật:/mang dấu ấn riêng, không trộn lẫn của người sáng tạo.

Ý kiến của Nguyễn Ngọc Tư nhấn mạnh hành trình tự vượt thoát của nhà văn: hướng vào chính mình để nhận diện bản sắc, giữ gìn "giọng văn như thể máu thịt" - yếu tố cốt lõi của phong cách,/ đổi mới trong nghệ thuật kể chuyện.

Hai ý kiến đều đề cao tính độc đáo và gặp nhau ở yêu cầu tươi mới: người nghệ sĩ vừa phải là chính mình để không lẫn với người khác, vừa phải vượt qua chính mình để không lặp lại bản thân.

2. Bàn luận

Sáng tạo là một thuộc tính, bản chất của văn học, nếu không thì tác phẩm sẽ rơi vào quên lãng. Văn học là lĩnh vực của cái độc đáo, người nghệ sĩ chỉ thực sự có vị trí khi đem đến một cách nhìn, cách cảm, giọng điệu và cách biểu đạt riêng, góp thêm một tiếng nói không thể thay thế vào đời sống văn học.

Nghệ thuật tối kị sự chung chung, mô phỏng người khác và lặp lại chính mình. Vì thế, người nghệ sĩ phải không ngừng tự đổi mới. Điều này giúp nhà văn mở rộng giới hạn sáng tạo, đem lại sự mới mẻ, độc đáo và năng lượng thẩm mỹ cho tác phẩm.

Tạo nên và làm mới dấu ấn riêng là hai quá trình thống nhất. Đổi mới chân chính không phải phủ nhận bản sắc hay chạy theo cái lạ, không đồng nghĩa với phủ định sạch trơn truyền thống, chạy theo kĩ xảo; độc đáo không phải sự lập dị.

Cái mới có giá trị phải xuất phát từ nhu cầu tìm kiêm hình thức biểu đạt mới, phù hợp với nội dung khám phá và tạo được giá trị nhân văn, thẩm mĩ. Nhà văn làm mới mình nhưng vẫn phải giữ một "hạt nhân phong cách" nhất quán, bền vững.

3. Làm sáng tỏ bằng trải nghiệm văn học

Trên cơ sở trải nghiệm văn học, học sinh phân tích tác phẩm theo định hướng các vấn đề lý

luận đã nêu:

Cách nhìn, cách khám phá và cắt nghĩa hiện thực mới mẻ, mang tính phát hiện; các phương thức, phương tiện nghệ thuật mang đậm cá tính của chủ thể sáng tạo; giọng điệu riêng không trộn lẫn của nhà văn.

Khả năng tự đổi mới của nhà văn qua các giai đoạn sáng tác, các tác phẩm, các thể loại; những tìm tòi nào giúp nghệ sĩ mở thêm khả năng biểu đạt mà không đánh mất căn cốt sáng tạo.

Dấu ấn riêng và sự tự đổi mới đã tạo nên sức sống, sức ám ảnh, khơi dậy khả năng đối thoại với người đọc và khẳng định vị trí của tác giả trong tiến trình văn học.