Trước đó, Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh dự kiến tổ chức kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 vào cuối tháng 6. Tuy nhiên, phương án này đã vấp phải nhiều phản ứng từ phụ huynh học sinh lớp 9.

Nhiều ý kiến cho rằng việc để học sinh phải chờ gần một tháng sau khi kết thúc năm học mới bước vào kỳ thi tuyển sinh là quá áp lực, khiến các em rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài, vừa phải duy trì nhịp ôn tập, vừa lo lắng chờ đợi kỳ thi quan trọng quyết định việc học tiếp ở bậc trung học phổ thông.

Mới đây, Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục đề xuất tổ chức kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 sớm hơn, vào cuối tháng 5. Việc một địa phương lớn phải liên tục điều chỉnh thời điểm tổ chức cùng một kỳ thi cho thấy những bất cập trong công tác điều phối lịch thi hiện nay.

Thực tế này đặt ra yêu cầu cần xem xét lại cơ chế tổ chức các kỳ thi lớn, trong đó có việc giao quyền tổ chức kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông về cho các địa phương, vì những lý do sau đây.

Thứ nhất, việc tổ chức kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 và kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông trong cùng khoảng thời gian gây tâm lý căng thẳng không chỉ cho học sinh mà còn cho đội ngũ cán bộ, giáo viên tham gia tổ chức thi.

Nhiều phụ huynh cho rằng nếu kỳ thi tuyển sinh lớp 10 bị đẩy lùi quá muộn, khoảng thời gian chờ đợi kéo dài sẽ khiến học sinh dễ mất động lực học tập, buộc gia đình phải tìm đến các lớp luyện thi tốn kém, làm gia tăng áp lực không cần thiết.

Thứ hai, hằng năm, kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức thu hút hơn một triệu thí sinh trên cả nước, với yêu cầu rất cao về an toàn, nghiêm túc và chính xác. Đây là kỳ thi có ý nghĩa quan trọng, vừa xét công nhận tốt nghiệp, vừa là căn cứ để tuyển sinh vào giáo dục đại học.

Trong khi đó, các địa phương lớn như Thành phố Hồ Chí Minh còn phải tổ chức kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 cho hàng trăm nghìn thí sinh. Việc hai kỳ thi quy mô lớn diễn ra sát nhau buộc địa phương phải huy động tối đa nhân lực, từ cán bộ quản lý, giáo viên, lực lượng coi thi đến cơ sở vật chất, dễ dẫn đến quá tải và áp lực trong khâu tổ chức.

Thứ ba, phân cấp quản lý giáo dục là xu hướng tất yếu, phù hợp với chủ trương đổi mới quản lý nhà nước và bối cảnh sáp nhập, mở rộng quy mô địa phương. Việc giao quyền tổ chức kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông cho các sở giáo dục và đào tạo phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền trong quản lý giáo dục hiện nay.

Trong mô hình này, Bộ Giáo dục và Đào tạo giữ vai trò quản lý vĩ mô, ban hành chuẩn đầu ra, xây dựng khung đề thi và thực hiện công tác giám sát, thanh tra, qua đó bảo đảm tính thống nhất và chất lượng chung của kỳ thi trên phạm vi toàn quốc.

Thứ tư, khi được giao quyền tổ chức kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, các địa phương sẽ chủ động hơn trong việc điều chỉnh lịch thi khi xảy ra các tình huống bất thường như thiên tai, dịch bệnh hoặc các yếu tố khách quan khác.

Đồng thời, việc trực tiếp tổ chức kỳ thi cũng buộc địa phương và nhà trường phải chịu trách nhiệm lớn hơn đối với chất lượng giáo dục và kết quả học tập của học sinh, góp phần nâng cao tính tự chủ và trách nhiệm giải trình.

Thứ năm, việc tổ chức một kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông tập trung trên phạm vi cả nước tiêu tốn rất nhiều nguồn lực về nhân lực, kinh phí và công tác hậu cần. Khi giao quyền tổ chức cho địa phương, chi phí xã hội có thể được tiết giảm, lịch thi được sắp xếp linh hoạt hơn, qua đó góp phần giảm áp lực thi cử cho học sinh và gia đình.

Bên cạnh đó, xu hướng giáo dục hiện nay đang dần giảm vai trò của các kỳ thi mang tính quyết định duy nhất, thay vào đó là các hình thức đánh giá đa dạng, liên tục và toàn diện hơn. Việc phân cấp tổ chức kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông vì vậy cũng phù hợp với định hướng đổi mới đánh giá, lấy người học làm trung tâm.