BÀI DỰ THI GIÁO DỤC TÀI CHÍNH THÔNG MINH CỦA TÁC GIẢ PHÙNG THỊ XINH (THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH) 

Tôi dạy con bài học tiêu tiền sau khi đã có nhiều tiền

Từ khi con đi học, tôi hầu như không cho con tiền tiêu vặt, con tôi cũng không có nhu cầu dùng. Đến năm lên lớp 6, thấy bạn bè con đều có tiền ăn quà, vợ chồng tôi thỉnh thoảng cho 10-20 ngàn đồng mỗi ngày để con có chút tiền trong túi và tập tành chi tiêu.

Lâu dần thành thói quen, một sáng nọ, tôi thấy con nhắc ba hôm nay quên cho tiền tiêu vặt. Rồi thêm vài lần nữa, con đứng chờ nhận tiền từ ba. Nhìn con, tôi nhận ra nếu cứ cho từng ngày như thế, chúng tôi đang vô tình làm con tích cực tiêu tiền chứ chưa dạy con cách quản lý tiền.

Tôi hỏi con một tuần con cần tiêu khoảng bao nhiêu. Con ngồi tính một lúc rồi liệt kê ra: hai buổi học thêm, mỗi buổi cần 15.000 đồng để ăn lót dạ trước khi vào học, tổng cộng 30.000 đồng; mua báo ủng hộ trường 10.000 đồng; mỗi tuần một chiếc bánh 20.000 đồng và một phần nước 15.000 đồng. Cộng lại vừa đúng 75.000 đồng.

Tôi nói: "Vậy từ tuần này mẹ đưa con 80.000 đồng. Con tự chia ra mà tiêu, dư thì con được giữ, thiếu thì con tự chịu". Tôi muốn con thử cảm giác mình có một khoản tiền "lớn" trong tay và phải tự quyết định xem nên dùng nó như thế nào. Con chần chừ một chút rồi "dạ mẹ" đồng ý.

Tuần đầu tiên, con tiêu hết 80.000 đồng. Tôi không trách con. Hai mẹ con ngồi lại tính xem vì sao 75.000 đồng là khoản chi dự kiến mà con đã tiêu hết 80.000 đồng. Hóa ra, vì có thêm 5.000 đồng trong tay nên con tiêu thêm một chút.

Tôi hỏi con: "Nếu mỗi tuần con bớt lại 5.000 đồng hoặc hơn thì cuối tháng con dư bao nhiêu?". Con nhẩm tính rồi cười. Thực ra, một tháng dư 20.000 đồng với con là một khoản tiền khá lớn nên khi nghe tôi phân tích, con gật gù đón nhận.

Tôi hỏi thêm: Nếu con muốn có tiền để dành thì phải làm sao?. Con dùng ít lại, con trả lời. Tôi ân cần: Nếu mỗi tuần để dành 5.000 đồng thì một tháng con có thêm 20.000 đồng. Một năm có 52 tuần, con thử tính xem mình sẽ có bao nhiêu. Nếu trong những khoản chi hằng tuần, khoản nào có thể giảm thêm, số tiền để dành cũng sẽ tăng lên. Con ngẫm nghĩ một hồi rồi mắt sáng lên, hình như con nhận ra điều gì đó.

Đến tuần thứ hai, con khoe đã giảm một bữa ăn vặt. Cuối tuần, con dư 15.000 đồng. Từ tuần thứ ba, mỗi tuần con thường dư khoảng 20-25 ngàn đồng vì không mua đồ ăn vặt nữa, thay vào đó con ăn đồ ăn mẹ chuẩn bị ở nhà.

Con có một con heo đất riêng để bỏ tiền tiết kiệm. Tiền dư mỗi tuần con bỏ vào đó, tiền lì xì Tết cũng bỏ vào. Từ những đồng tiền nhỏ, con bắt đầu có một khoản tiền của riêng mình. Tôi nhận ra, khi có một mục đích rõ ràng, con sẽ bắt đầu biết cách dành dụm. Dần dần, tôi hướng dẫn con tập tành những mục tiêu lớn hơn.

Con thích chơi đàn bass và muốn mua một cây đàn gần 10 triệu đồng. Con tự dành dụm được 3,7 triệu đồng. Ba mẹ cho con mượn phần còn lại với thỏa thuận tiền mừng tuổi những năm sau con sẽ góp trả ba mẹ.

Tôi muốn con hiểu rằng, khi thật sự muốn một món đồ có giá trị, mình cần biết mình đang có bao nhiêu, còn thiếu bao nhiêu và sẽ làm gì để có được phần còn lại, chứ không phải cứ muốn là có ngay. Đôi khi cần biết chờ đợi, biết tính toán, tích lũy và biết chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Bài học tiêu tiền với chiếc loa

Trước đó, tôi đã mua cho con một chiếc loa trị giá 1,5 triệu đồng. Con dùng hơn một năm. Đến sinh nhật 14 tuổi, tôi hỏi mong muốn quà tặng, con thỏ thẻ ước một chiếc loa mới. Tôi hỏi: "Thế chiếc loa cũ con tính thế nào?"

Con nói chưa biết. Tôi nói nhà mình chật, không thể để một lúc hai chiếc loa và con cũng không dùng hết cả hai. Con thử cân nhắc xem có thể bán chiếc loa cũ không. Nếu bán được, mình hãy tính chuyện mua loa mới.

Con gật gù với ý tưởng này, tự định giá chiếc loa cũ 850.000 đồng, rồi dự tính nếu bán được, con sẽ xin ba mẹ thêm 150.000 đồng để mua chiếc loa mới giá 1 triệu đồng. Tôi đồng ý với một điều kiện: con bán được chiếc loa cũ trước, rồi mẹ sẽ cho phần tiền còn thiếu.

Thế là một cậu bé 14 tuổi bắt đầu tập làm "người bán hàng". Con đăng thông tin chiếc loa lên các hội nhóm về loa, đàn, tự trả lời tin nhắn của những người hỏi mua. Có người hỏi nhưng không mua, có người hỏi giá rồi im lặng. Hai tuần trôi qua, chiếc loa vẫn nằm ở nhà.

Con bắt đầu buồn rầu: "Nhiều người hỏi mà chẳng ai mua mẹ ơi!" Tôi hỏi: "Người ta hỏi con những gì? Con trả lời họ thế nào?"

Từ những câu hỏi ấy, tôi cùng con xem lại cách đăng bài, cách giới thiệu thông tin sản phẩm, cách trả lời người mua và cân nhắc mức giá. Con còn chủ động liên lạc với nơi từng bán loa cho mình để hỏi xem họ có thu lại không. Khi biết không thể bán lại ở đó, con tiếp tục tìm những kênh khác. Chỗ nào chưa biết, con lại hỏi mẹ và tôi kiên trì hướng dẫn con.

Bởi tôi nghĩ, nếu tôi chỉ đưa thêm 150.000 đồng để con mua loa mới thì quá dễ dàng. Nhưng nếu để con tự tìm cách bán chiếc loa cũ, con sẽ có thêm nhiều thứ khác: biết tính toán, biết cân nhắc, biết tìm giải pháp, biết giao tiếp với người lạ và hiểu thêm về giá trị của một món đồ sau thời gian sử dụng.

Đặc biệt, tôi muốn con hiểu rằng, muốn mua một món đồ mới, trước tiên phải nhìn vào những gì mình đang có để tránh lãng phí, dư thừa. Tôi muốn con được trải nghiệm cảm giác chờ đợi, tính toán và tự xoay xở để đạt được điều mình cần.

Lâu dần, con tự biết chia các khoản tiền theo tuần, theo tháng, biết dành dụm, đặt mục tiêu và cân nhắc trước mỗi khoản chi. Với tôi, đó mới là giáo dục tài chính. Tôi không chỉ dạy con cách tiêu tiền, mà dạy con hiểu giá trị của đồng tiền và chịu trách nhiệm với những lựa chọn của mình.

Những bài học ấy không thể dạy trong một ngày. Có thể hôm nay con tiêu hết, ngày mai con biết tiết kiệm. Hôm nay con mua một món đồ vì thích, sau này con sẽ biết dừng lại để tự hỏi mình có thật sự cần hay không. Những bài học nhỏ cứ lặp đi lặp lại, rồi sẽ trở thành thói quen để làm việc lớn.

Con tôi năm nay 14 tuổi. Tôi vẫn còn nhiều năm để dạy con về tiền trước khi con bước vào đời. Vì vậy, tôi chọn bắt đầu từ những đồng tiền nhỏ trong con heo đất, rồi đến những mục tiêu lớn hơn như cây đàn hay chiếc loa. 

Tôi mong sau này trưởng thành, con không chỉ biết kiếm tiền, mà còn biết giữ tiền, sử dụng tiền cho những điều thực sự phù hợp và chịu trách nhiệm với đồng tiền mình làm ra.

Bởi điều tôi muốn trao cho con hôm nay không phải là tiền, mà là một tư duy vững vàng để mai này, dù có nhiều hay ít, con vẫn biết mình có gì trong tay, biết điều gì thực sự cần, biết xoay xở với lựa chọn của mình và vui vẻ tận hưởng với nó.

Con tôi năm nay 14 tuổi. Tôi vẫn còn nhiều năm để dạy con về tiền trước khi con bước vào đời. Điều tôi muốn trao cho con không phải là tiền, mà là một tư duy vững vàng để dù có nhiều hay ít, con vẫn biết mình có gì, biết điều gì thực sự cần, biết xoay xở với lựa chọn của mình và vui vẻ tận hưởng với nó.