Giải tỏa áp lực lạm thu cho phụ huynh

Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố dự thảo lần 2 Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh với 9 điều cấm cụ thể đang thu hút sự chú ý rộng rãi của dư luận.

Với đa số cha mẹ học sinh hằng ngày đưa con đến trường, cảm xúc đầu tiên khi tiếp cận dự thảo này là sự nhẹ nhõm. Thẳng thắn nhìn nhận, từ bao lâu nay, cụm từ "ban đại diện cha mẹ học sinh" (hay quen gọi là ban phụ huynh) đã bị biến tướng thành "ban lạm thu" trong mắt xã hội. 

Bắt đầu mỗi năm học, điều khiến các gia đình lo lắng nhất không phải là chương trình học ra sao, mà là những khoản đóng góp "tự nguyện trên tinh thần bắt buộc".

Từ tiền sửa bóng điện, sơn tường, sửa quạt trần, lắp điều hòa, mua máy chiếu đến chi phí hỗ trợ quản lý... tất cả đều được gắn mác tự nguyện thông qua ban đại diện cha mẹ học sinh. 

Dự thảo Điều lệ mới đưa ra 9 điều cấm cụ thể, trong đó tập trung siết chặt các hoạt động tài chính: cấm tự đặt ra các khoản thu ngoài quy định, cấm dùng quỹ phụ huynh để mua sắm máy móc, trang thiết bị trường học hay chi trả cho các hoạt động quản lý của nhà trường. 

Việc luật hóa các ranh giới này là bước đi quyết liệt nhằm xóa bỏ nạn "núp bóng" lạm thu, trả lại sự minh bạch cho học đường.

Nguy cơ co cụm hoạt động của ban đại diện cha mẹ học sinh

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, nếu một tổ chức được thành lập nhưng khung pháp lý chủ yếu tập trung vào các chế tài cấm đoán, chúng ta vô tình đẩy ban đại diện cha mẹ học sinh vào thế thụ động.

Ngân sách nhà nước dành cho giáo dục khó lòng bao cấp hết mọi nhu cầu trải nghiệm, dã ngoại hay các hoạt động kỹ năng cho học sinh. 

Nếu các quy định quản lý quá khắt khe mà thiếu hướng dẫn vận hành linh hoạt, tâm lý "sợ sai" sẽ bao trùm. Những phụ huynh nhiệt huyết trong Ban đại diện cha mẹ học sinh rồi cũng sẽ chọn giải pháp an toàn là đứng ngoài cuộc để tránh rủi ro pháp lý.

Khi đó, chiếc cầu nối giữa gia đình và nhà trường nguy cơ bị đứt gãy. Ban đại diện cha mẹ học sinh sẽ chỉ còn tồn tại trên giấy tờ, duy trì vài cuộc họp định kỳ mang tính thủ tục. Sự thua thiệt cuối cùng khi thiếu hụt các hoạt động đồng hành giáo dục lại rơi vào chính các em học sinh.

Thực trạng này buộc chúng ta phải nhìn nhận lại, vì sao một tổ chức vốn được lập ra để đồng hành cùng nhà trường lại dễ dàng rơi vào trạng thái bế tắc mỗi khi câu chuyện tài chính bị siết chặt?

Xác định lại sứ mệnh cốt lõi của ban đại diện cha mẹ học sinh

Vấn đề cốt lõi là xã hội và ngành giáo dục đã nhìn nhận sai chức năng của ban đại diện cha mẹ học sinh trong suốt một thời gian dài. Chúng ta đã biến tổ chức này thành "ban tài chính thu hộ" hay "quỹ đầu tư cơ sở vật chất".

Để thoát khỏi vòng lặp này, cần trả ban đại diện cha mẹ học sinh về đúng 2 vai trò bản chất:

Cầu nối phối hợp giáo dục giữa gia đình và nhà trường: Ban đại diện cha mẹ học sinh phải là nơi cùng thầy cô nắm bắt tâm lý, nguyện vọng của học sinh; đồng hành giải quyết các vấn đề bạo lực học đường, áp lực tâm lý hay định hướng kỹ năng sống cho các con.

Kênh phản biện và giám sát công dân tại trường học: Ban đại diện cha mẹ học sinh đại diện cho tiếng nói, quyền lợi hợp pháp của phụ huynh; tham gia giám sát chất lượng bữa ăn bán trú, môi trường an toàn trường học và thái độ sư phạm của nhà giáo.

Việc ban hành dự thảo Điều lệ mới với 9 điều cấm cụ thể là giải pháp quản lý quyết liệt nhằm ngăn chặn hiệu quả nạn lạm thu học đường. Tuy nhiên, việc siết chặt các quy định cấm đoán mới chỉ dừng lại ở điều kiện cần.

Để giải quyết triệt để bài toán này, ngành giáo dục cần đồng thời xây dựng một cơ chế vận hành cởi mở, công khai và minh bạch. 

Chỉ khi giải phóng được gánh nặng thu - chi tài chính, ban đại diện cha mẹ học sinh mới có đủ sự độc lập, vị thế và tâm trí để thực hiện đúng sứ mệnh cốt lõi: Đồng hành cùng nhà trường vì sự phát triển toàn diện của con trẻ.